АДАМАН

АНАТОМИ

***

НОХЧИЙН-ОЬРСИЙН АНАТОМИН АТЛАС

***

ЛАТИНИЙН-ОЬРСИЙН-НОХЧИЙН

АДАМАН АНАТОМИН ТЕРМИНИЙН ДОШАМ

ДЕШХЬАЛХЕ

Муьлххачу а меттан кхиар дуьххьал дIа беккъа литературан мотт бузарх доьзна ца Iаш, коьртачу декъана отраслийн лексика кхиарх доьзна хуьлу. ХIета, оцу бакъдолчунна тIедоьгIна аьлча, нохчийн мотт боккхачу кхерамна кIел лаьтта. Цхьаьна а отраслан юьззина кхоьллина лексика яц нохчийн маттахь, цундела конституцино билгалъяьккхина шен меттиг дIалаьцна бац иза. Пачхьалкхан мотт массо а учрежденешкахь, Iедалан массо а тIегIанехь лелаш хила беза, ткъа и далур дац денна кхуьуш, шена тIехь Iилмано кхачам боллуш болхбеш боцчу матте.

Анатомин дошам кечъян авторна шен къоналлин шерашкахь дагадеанера. И доьзна дара, деккъа медицинин Iилманца бала-самукъа хилла ца Iаш, мелла а кIорга шен мотт Iамо а, и мотт кхин дIа а кхиорехь шен ницкъ кхочу дакъа лаца а лаарца.

Медицинин Iилманан лард ю анатоми. Цунна тIера дIадолало медицина Iамор. Цундела медицинин дерриге а Iилма нохчийн матте дерзоран болх анатомина тIера дIаболор нийса хета. Медицинан Iилманан кхечу дакъош тIехь охIла воллучо болх бийриг хиларх а теша.

ХIара дошам хIоттош кхечу къаьмнийн Iилманчаша бина белхаш тидаме эцна. Къаьсттина оьрсийн а, европахойн а. Амма вайн иштта дошам хIинццалц хилла цахилар а, цул сов, вайн дукхах болу лоьраш оьрсийн меттан бух тIехь кечбина хилар а тидаме а эцна, хIара дошам кечъеш, нохчийн маттал сов, кхин а шина маттах (латинийн, оьрсийн) пайда эцар нийса хийтира. Ма-дарра аьлча, тахана дуьненан медицина ерриге а ю латинийн меттан бух тIехь, цундела цхьайолу терминаш кхуллуш латинийн маттахь лела термин нохчийн меттан бакъонашка ерзийна, ткъа цхьаерш нохчийн матте гочйина. И хьесап дуьненан массо а меттанашкахь лелош ду.

Билгалдаккха догIу, дуккха а меженийн а, даьIахкийн а, воканийн а цIерш нохчийн маттахь даиман а хилла хилар. Вай лакхахь билгал ма-даккхара, тIаьхьарчу заманахь вайн мотт гуттар а эшам хуьлуш схьабогIуш хилар бахьана долуш, уьш юкъара дIайовллуш лаьттара. Баккхийчу нахах а, Iилманчех а, нохчийн литературех а пайда оьцуш, уьш ерриге а бохург санна карлаяьхна, хIокху дошам юкъа а яхийтина. Цундела, тахана вайн нахана юкъахь лелаш а доцуш, амма цIенна нохчийн меттан бух тIера а долуш дешнаш дукха карор ду ешархочунна. Авторан баркалла ду шайн хааршца цунна гIодинчарна массарна а.

Цуьнца цхьаьна дуккха а терминаш керла кхоьллина ю. Масала: хIуохарцар (газообмен), туйIийдарг (слюнная железа), суртэкам (фоточувствительный), синкост (нервный импульс). Нохчийн меттан лексика, грамматика, дош кхолларан бакъонаш а ларъеш кхоьллина и терминаш.

Термин кхоллар вуно хала а, жоьпалле а болх бу. Ма-дарра аьлча, тIех чолхе, азъян хала термин лексикин дакъа хуьлий ца еха. Чолхаллех къехкаш кхуьучу матто, сов мохь лорий, дIатосу и. Цундела, керла кхуллуш йолу термин мелла а лело атта, йозанан сурт бIаьргана а, аьзнийн могIа лергана а аьхна болуш хила еза. Дош кхолларан тахана лела бакъонаш ларйича кхачам болуш ца нисло и болх. ТIаккха муьлхха а Iилманча эксперименташка ца вийлича ца волу. Иштта эксперименташ йина автора а. Латинийн а, оьрсийн а, немцойн а, кхечу а меттанашкахь лела цхьайолу терминаш литературин маттахь ша-ша лела дешнаш шиъ я масех цхьаьнатохарца кхоьллина ю. Уьш дукхахьолахь шайн меттан дош кхолларан бакъонаш талхош хуьлу. Изза дан дезна кху дошаман авторан а. Масала: тIомах тера – тIамтера, чаданах тера – чадатера, синан салг – синсалг, чIепа хьорзам – чIапхьорзам. Оцу хьесапца кхоьллина йолу цхьайолу терминаш меттан а, медицинан а говзанчашна кхачам болуш ца хета а тарло. Иштта тидам бинчара шайна хетаг хаийта луур дара. Цаьрца къамеле вала а, нийсачунна къера хила а кийча ву автор.

Дошам таблицин кепехь хIоттийна ю. Хьалхарчу декъар юкъахь латинийн маттахь йолу термин ялийна, шологIа декъарехь ялийна оьрсийн маттахь лело термин, кхологIчу декъарехь – нохчийн маттахь. ДоьалгIачу декъарехь далийна юьйцучу меженах, воканах я даьIахках кхетам балар. Юьйцург я бечу балхаца, я дегIатIехь хуьлучу меттигца билгалъяьккхина оцу декъарехь. Дошамах пайда оьцучун мелла а аьтто бан лаарх доьзна ду доьалгIа декъар юкъадалор.

ХIокху дошаман терминийн буха тIехь нохчийн маттахь дуьххьара хIоттийна анатомин атлас. ХIора а медицина Iамо волалушверг анатомин атлас тIера волало, медицинин муьлххачу а дешаран заведенехь коьрта книга ю и. Суьрташца а, кхетам баларца а юьззина а, кхачо йолуш а ю хIокху книги юкъаяхана анатомин атлас. Кхин дIа нохчийн маттахь медицинин Iилма кхиорехь къахьоьгундолчу Iилманчашна хIокху дошамах а, анатомин атласах а гIо-накъосталла хилахь, шен Iалашо кхочушхилла лорур ю автора.

Шеко йоцуш, ешархочуьнга кховдочу хIокху балха тIехь дуккха а къовсаме меттигаш хир ю. Автора хьалххе баркалла боху, хIокху дошаман текстан хьокъехь шен билгалдахарш а, тIетохарш а даийтинчунна.

Автор

I ДАКЪА

ДАЬIАХКАШ IАМОР

УЧЕНИЕ О КОСТЯХ

OSTEOLOGIA

ДаьIахк os хьиэр-гIорторан чорха юкъайогIу вока ю. ДаьIахкаша оьзгашца цхьаьна адаман хьиэрехь дакъалоцу, оьзгашна гIорторан болх а бо, цIий кхолларехь дакъа а лоцу. Иштта чоьнан воканаш ларъяран болх а бо даьIахкаша.

Адаман дегIаца ши бIе сов даьIахк ю, цара даьIахкийн чарх skeleton кхуллу. Дукхахйолу даьIахкаш шишша ю – даьIахкийн чорхан шина а агIор цхьацца. Ондачу эвнах хиттаеллачу даьIахкаша коьртан туьта cranium кхуллу. БIогIамах дIахIиттинчу букъдаьIахкаша букъсурт columna vertebralis кхуллу. Коьртан туьтанан харана а, букъсуьртан хорша чохь а хуьлу юккъера тIамаран къеп. ДегIачорхан напхарцаран балхехь дакъалоцу даьIахкаша. Боьршачу стеган даьIахкийн чарх итт кийла гергга хуьлу, зударийниг – ворхI кийла гергга. ДаьIахкийн йоккха-жимий, стомма-юткъий хиларх хIутту адаман дегIан сурт-кеп. ДаьIахкаш шайна юккъехь хара йолуш а, йоцуш а хуьлу. Хара йолчу даьIахкаш чохь даьIахкан можа тIум хуьлу, хара йоцчу даьIахкийн дилханан херонашкахь даьIахкийн цIен тIум хуьлу. Хара йолчу даьIахкийн хара йоцчу йистонашкахь а хуьлу даьIахкийн цIен тIум.

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
1	Accessoria ossa carpi	Добавочные кости запястья	Билзиган совкхиъна даьIахкаш	Совкхиъна даьIахкаш
2	Accessoria ossa tarsi	Добавочные кости предплюсны	Когабилзиган совкхиъна даьIахкаш	Совкхиъна даьIахкаш
3	Acetabuli os	Кость вертлужной впадины	ХонакIаг кхуллу даьIахк	Юхан даьIахкан дакъа
4	Acromiale os	Акромиона кость	Пханаргонан даьIахк	Пханаран даьIахкан дакъа
5	Atlas	Атлант (первый шейный позвонок)	Милк (йоIзаран хьалхара даьIахк)	Милкан хоттарг кхуллу даьIахк
6	Axis	Осевой позвонок (эпистрофей)	Семанан даьIахк (йоIзаран шолгIа даьIахк)	Семанан даьIахк тIepaчу цергах тера гонах хотталу милкан даьIахк
7	Basilaris os	Основная кость (клиновидно-затылочная кость)	ЛарддаьIахк	ТIуьскан даьIахк зайлдаьIахках хоттаяларх кхоллаелла даьIахк
8	Calcaneum secundarium os	Вторая пяточная кость	КIажин шолгIа даьIахк	Галкхиъна даьIахк
9	Calcaneus	Пяточная кость	КIажин даьIахк	Коган даьIахк
10	Capitatum os	Головчатая кость запястья	Кортош долу билзиган даьIахк	Билзиган даьIахк
11	Caracoideum os	Клювовидная кость	ЗIакарга	Пханаран дакъа
12	Centrale carpi os	Центральная кость запястья	Куьйган билзиган юккъера даьIахк	Совкхиъна даьIахк
13	Cercringii os	Керкринговая кость	Керкринган даьIахк (тIуьскан пиллиг)	ТIуьскан даьIахкан дакъа
14	Clavicula	Ключица	Динбухка	Пханар некхауьнах хутту даьIахк
15	Coccigis os	Копчик	ЦIоганан даьIахк	Шиъ я кхоъ букъдаьIахк вовшаххоттаяларца кхоллало
16	Concha nasale: inferior, posterior et media	Раковины носа (нижняя, средняя, верхняя)	Меран лахьорчаш (лахара, юккъера, лакхара)	Кхоъ хуьлу: лахара, юккъера, лакхара
17	Costa	Ребро	ПIенда	Шийтта шишша цхьаьна хуьлу. Некхан букъдаьIахкашций, некхауьнций цхьаьна некхан ваз кхуллу
18	Costa arcuariacafficse (VIII – IX – X)	Прикрепленные ребра (VIII – IX – X)	Хоттаделла пIендарш (VIII – IX-X )	НекхаIад кхуллу пIендарш (VIII – IX – X)
19	Costa dicima fluctuans	Колеблющееся ребро (Х – ребро)	Леста пIенда (Х – пIенда)	Галкхиъна пIенда
20	Costa fluctuantes (XI – XII)	Колеблющиеся ребра (XI – XII)	Леста пIендарш (XI – XII)	Лахара ши пIенда (XI – XII)
21	Costa spuriae	Ложные ребра (нижние пять пар VIII – XII)	Харц пIендарш (VIII – XII)	Лахара пхи пIенда (VIII –XII)
22	Costae verae	Истинные или грудные ребра	Бакъ пIендарш я некхауьнан пIендарш	Лакхара ворхI пIенда (I –VП)
23	Coxae os	Тазовая кость	Юхан даьIахк	Хонан а, гоан а, гIашхоттен а даьIахкаш вовшаххоттаяларх кхоллаелла даьIахк
24	Cuboideum os	Кубовидная кость	КъубдаьIахк	Когабилзиган даьIахк
25	Cuboideum secundarium os	Вторая кубовидная кость	ШолгIа къубдаьIахк	Когабилзиган даьIахк
26	Cuneiforme intermedium os	Промежуточная или вторая клиновидная кость	ШолгIа зайлдаьIахк	Когабилзиган даьIахк
27	Cuneiforme laterale os	Латеральная или третья клиновидная кость	КхоалгIа зайлдаьIахк	Когабилзиган даьIахк
28	Cuneiforme mediale os	Медиальная или первая клиновидная кость	Хьалхара зайлдаьIахк	Когабилзиган даьIахк
29	Epiptericum	Вставочная кость	Юкъайоьллина даьIахк	Галкхуьу даьIахк
30	Ethmoidale os	Решетчатая кость	Мерачерт	Коьртан даьIахк
31	Fabella	Сесомовидная кость	Гоьла кIелара хьокхам	
32	Femoris os	Бедренная кость	Варен даьIахк	
33	Fibularia accessoria ossa	Добавочная малоберцовая кость	Совкхиъна чIуност	Совкхиъна даьIахк
34	Fonticulorum ossa	Родничковые кости	Буьйда хьен даьIахк	Буьйда хье къовлабаларца кхоллало
35	Frontale os	Лобная кость	Хьаьжан даьIахк	Туьтанан дакъа
36	Hamatum os	Крючковидная кость	МIаратайпа даьIахк	Билзиган даьIахк
37	Humerus	Плечевая кость	Белшан даьIахк	
38	Hyoideum os	Подъязычная кость	Шалго даьIахк	Метта кIелахь хуьлу, кхечу даьIахкех хотталуш яц
39	Illeum	Подвздошная кость	Хонан даьIахк	Юхан даьIахкан дакъа
40	Incisivum os	Резцовая кость	Мочхалан бухьиган даьIахк	Лакхарачу мочхалан буьххьера даьIахк
41	Incus	Наковальня	Лергнуьйжа	Лерсин даьIахк
42	Intercaloria ossa	Добавочные кости черепа	Туьтанан совкхиъна даьIахкаш	Коьртан туьтанан шалха даьIахкаш
43	Intercuneiforme os	Межклиновидная кость	Юкъазайлтера даьIахк	Билзиган даьIахк
44	Intermetatarsium ossa	Межплюсневые кости (Грубера)	Коган даьIахкашна юккъера даьIахкаш (Груберан)	Коган совкхиъна даьIахкаш
45	Internasalia ossa	Межносовые кости	МердаьIахкашна юккъера даьIахкаш	Совкхиъна даьIахкаш
46	Interparietal os	Межтеменная кость	Хьен даьIахкашна юккъера даьIахк	ТIуьскан даьIахках къаьстина галкхуьу даьIахк
47	Ischii os	Седалищные кости	Гоан даьIахкаш	Юхан даьIахкан дакъа
48	Lacrimale os	Слёзная кость	БIаьрхин даьIахк	БIаьрган кад кхуллу даьIахкаш
49	Lunatum os	Полулунная кость	Ахбеттан даьIахк	Билзиган даьIахк
50	Malleus	Молоточек	ЛергжIов	Лерсин даьIахк
51	Mandibula	Нижняя челюсть	Лахара мочхал. Салаз	Цхьаъ ду
52	Maxilla	Верхняя челюсть	Лакхара мочхал	Шиъ ду
53	Mentalia ossa	Подбородочные кости	ЧIениган даьIахкаш	Лахараxe мочхалан дакъа
54	Metacarpii ossa	Пястные кости (I-V)	Пхишалан даьIахкаш (I-V)	Пхишала кхуллу даьIахкаш
55	Metatarsi ossa	Плюсневые кости (I-V)	Коган даьIахкаш (I-V)	Коган дукъ кхуллу даь1ахкаш
56	Nasale os	Носовые кости	Меран даьIахкаш	Меран дукъ кхуллу даь1ахкаш
57	Novicularia os	Ладьевидная кость	БIовтера даьIахк	Билзиган даьIахк
58	Occipitale os	Затылочная кость	ТIуьскан даьIахк	Туьтанан дакъа
59	Odontoideum os	Зубовидная кость	Цергах тера даьIахк	Галкхиъна семанан даьIахк
60	Ossicula auditus	Слуховые косточки	Лерсин даьIахкаш	Кхоъ хуьлу: лергнуьйжа, лерглуьйта, лергжIов
61	Ossicula Bertini	Бертиниевые косточки	Бертинин даьIахкаш	ЗайлдаьIахкан дакъа
62	Ossicula lenticulare	Чечевицеобразная косточка Сильвии	Сильвиян даьIахкаш	Лергнуьйжанан даьIахкан дакъа
63	Ossiculum Grubera	Косточки Груббера	Груберан даьIахкаш	Куьйга тIехь хуьлу
64	Palatinum os	Небная кость	Стигалан даьIахк	Ши дакъа долуш хуьлу
65	Parietale bipartitum os	Двойная теменная кость	Хьен шалха даьIахк	Галкхуьу даьIахк
66	Parietale os	Теменная кость	Хьен даьIахк	Шиъ хуьлу
67	Patella	Надколенник	Гоьлан хьокхам	
68	Phalanx distalis	Дистальные фаланги пальцев	ПIелгийн буьхьигийн даьIахкаш	
69	Phalanx distalis pedis	Дистальные фаланги пальцев стопы	Коган пIелгийн буьхьигийн даьIахкаш	
70	Phalanx media manus	Средние фаланги пальцев кисти	Куьйган пIелгийн юккъера даьIахкаш	
71	Phalanx media pedis	Средние фаланги пальцев стопы	Коган пIелгийн юккъера даьIахкаш	
72	Phalanx procsimalis pedis	Проксимальные фаланги пальцев стопы	Когехьара пIелгийн даьIахкаш	
73	Phalanx proximalis manus	Проксимальные фаланги пальцев кисти	Куьйгехьара пIелгийн даьIахкаш	
74	Pisiforma os	Гороховидная кость	БуьртигдаьIахк	Билзигна юххера даьIахк
75	Praethemporal os	Предвисочная кость	Лергаюхан хьалхахьара даьIахк	Галкхуьу даьIахк
76	Processus xiphoideus	Рукоятка грудины	НекхаIайг	Некхауьнан лахара дакъа
77	Pubis os	Лобковая или лонная кость	ГIашхоттен даьIахк	Юхан даьIахкан дакъа
78	Radius	Лучевая кость	Бупхьарс	
79	Sacrum os	Крестец	ГIортхотте	Вовшаххоттаеллачу пхеа букъдаьIахках лаьтта
80	Scapula	Лопатка	Пханар	Шиъ хуьлу
81	Scafoideum os	Ладьевидная кость	БIовдаьIахк	Билзиган даьIахк
82	Sesamoideum ossa	Сесамовидные кости	XIухтера даьIахкаш	Хоттарган хьорзамашна юккъера даьIахк
83	Sphenoidale os	Клиновидная кость	ЗайлдаьIахк	Туьтанан даь1ахк
84	Stapes	Стремя	Лерглуьйта	Лерсин даьIахк
85	Sternum	Грудина	Некхау	
86	Stylohyoideum os	Шилоподъязычная кость	Метта кIелара юдаьIахк	Совкхиъна даьIахк
87	Styloideum os	Шиловидная кость	ЮдаьIахк	Билзиган совкхиъна даьIахк
88	Subtibiale os	Подбольшеберцовая кость	Бунастарна кIелара даьIахк	Бунастарх галкъаьстина даьIахк
89	Supranavicularia os	Надладьевидная кость	БIовдаьIахк тIехулара даьIахк	Билзиган совкхиъна даьIахк
90	Suprasternalia ossa	Надгрудинные кости	Некхауьнна тIехулара даьIахкаш	НекхаIайганна тIехула хила тарло
91	Supratali os	Надтаранная кость	ГIулга тIехулара даьIахк	Совкхиъна даьIахк
92	Sustentaculum ossa	Кость опоры таранной кости	ГIулган гIортор	КIажин даьIахках къаьстина кхиъна даьIахк
93	Suturarum ossa	Кости швов	Эвнийн даьIахкаш	ДаьIахкаш хотталучу меттера даьIахк
94	Talus	Таранная кость	ГIулг	Когабилзиган даьIахк
95	Talus accessories	Добавочная таранная кость	Совкхиъна гIулг	Совкхиъна даьIахк
96	Temporale os	Височная кость	Лергаюхан даьIахк	
97	Tibia	Большеберцовая кость	Буноста	
98	Tibiale externum os	Наружная большеберцовая кость	Бунастарна тIехулара даьIахк	Настаран совкхиъна даьIахк
99	Trapecium os	Кость трапеции	Трапецин даьIахк	Билзиган даьIaxк
100	Trapezium secundare os	Вторая трапециевидная кость запястья	Билзиган трапецин шолгIа даьIахк	Билзиган даьIахк
101	Trapezoideum os	Трапециевидная или малая многоугольная кость	ДукхакIов даьIахк	Билзиган даьIахк
102	Triangulare os	Треугольная кость	Kxo са болу даьIахк	ЧIупхьаьрсаний, билзигний юккъехь хуьлу
103	Trigonum tali os	Треугольник таранной кости	ГIулган даьIахкан кхо са болу га	ГIулган дакъа
104	Triguetrum os	Трехгранная кость	Кхо агIо болу даьIахк	Билзиган даьIахк
105	Trochleae os	Кость блока	Трохлеа кхуллу даьIахк	Коган совкхиъна даьIахк
106	Tympanicum os	Барабанная кость	ЛергпхьалгIин даьIахк	Лергаюхан даьIахкан дакъа
107	Ulna	Локтевая кость	ЧIупхьарс	
108	Vertebre prominens	Выступающий позвонок VII шейный	МиндаьIахк (йоIзаран VII-гIа даьIахк)	Букъсуьртан уггар схьакхевдина даьIахк
109	Vesalianum os	Везалия кость	Везалийн даьIахк	Куьйган я коган совкхиъна даьIахкаш
110	Vomer	Сошник	Меран ога	
111	Zigomaticum os	Скуловая кость	БIаьрдаьIахк	

II ДАКЪА

ХОТТАРГАШШИЙ,

КIОЗЙОХУРГАШШИЙ IАМОР

УЧЕНИЕ О СВЯЗКАХ И СУСТАВАХ

SYNDESMOLOGIA

Хоттаргаш, кIозйохургаш Iамор syndesmologia, даьIахкаш Iамор osteologia, оьзгаш Iамор myologia цхьаьнакхетарца кхоллало анатомин хьиэр-гIорторан чарх олу дакъа.

ДаьIахкийн хоттаяларан (хоттаргаш) syndesmos кхо тайпа къастадо: цхьаьнахоттаргаш synartrosis, хьакхолгаш diarthrosis, аххоттаргаш symphisis.

Цхьаьнахоттаргаш кхаа тайпана хуьлу: мIаьдигхоттаргаш syndesmoses, чохчамхоттаргаш synchondroses, ондахоттаргаш synostoses.

МIаьдигхоттаргаш олу мIаьдиган дилханах хоттаеллачу хоттаргех (настаран даьIахкашна юккъера пардо, коьртан даьIахкашна юккъера эвна, церг-хоттарг, массо хоттаргийн кIозйохургаш).

Чохчамхоттаргаш олу чохчаман дилханах хоттаеллачу хоттаргех (дуьххьарлера пIенда некхауьнах хоттабалар, букъдаьIахкийн догIмаш хоттадалар). БукъдаьIахкийн догIмаш юккъехь чохчам-экъанаш хуьлу, церан чохчам хьаса болуш ю, цундела и хоттаргаш йоккха Iодамалла йолуш хуьлу.

Ондахоттаргаш олу мIаьдигхоттарг я чохчамхоттарг къовлаелла, даьIахке ерзарца кхоллаеллачу хоттаргех (гоан а, хонан а, гIашхоттен а даьIахкаш хоттаяларца кхоллаелла юхан даьIахк).

Хьакхолгаш хуьлу юккъехь херо йолуш, херонехьа йирзина тIеттIахьакхало тIехуленаш тIехь шера чохчам йолуш а, гонаха хоттарг-тIоьрмиг болуш а. Хоттарг-тIоьрмиго хоттарган херонехь хоттарган моз сацадо. Шера чохчаман хьекхаялар кIаддеш, болх бо хоттарган мазо. Хьахийначу хьакхолган дакъоша хьакхолган хьиэр маьрша до.

ХОТТАРГАШ

СОЕДИНЕНИЯ КОСТЕЙ

SYNDESMOSIS

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
1	Articulatio carpometacarpea	Запястно-пястный сустав	Билзиган-пхишалан хьакхолг	Масех даьIахках лаьтта
2	Articulatio condylaris	Мыщелковый сустав	Хьорканан хьакхолг	
3	Articulatio costochondralis	Ребернохрящевой сустав	ПIендарийн-чохчамийн хьакхолг	ПIендаршний, чохчамашний юккъехь хуьлу
4	Articulatio costotransversaria	Ребернопоперечный сустав	ПIендарийн-пурхгонан хьакхолг	Пендаршний, букъдаьIахкийн пурхгаьннашний юккъехь хуьлу
5	Articulatio costovertebralis	Реберно-позвоночный сустав	ПIендарийн-букъсуьртан хьакхолг	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
6	Articulatio coxae	Тазобедренный сустав	Юхан-варен хьакхолг	ЮхдаьIахкний, варен даьIахкний юккъехь хуьлу
7	Articulatio cricoarytenoidea	Перстне-черпаловидный сустав	МухIар-чадатера хьакхолг	Хьахийначу чохчамашна юккъехь хуьлу
8	Articulatio cricothyroidea	Перстнещитовидный сустав	МухIар-халкътера хьакхолг	Хьахийначу чохчамашна юккъехь хуьлу
9	Articulatio cubiti	Локтевой сустав	ЧIупхьаьрсан хьакхолг	Белшан, пхьаьрсан даьIахкаша кхуллу
10	Articulatio genus	Коленный сустав	Гоьлан хьакхолг	Варен, настаран даьIахкаша кхуллу
11	Articulatio humeri	Плечевой сустав	Белшан хьакхолг	Белшаний, пханарний юккъехь хуьлу
12	Articulatio humeroradialis	Плечелучевой сустав	Белшан-бупхьаьрсан хьакхолг	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
13	Articulatio humeroulnaris	Плечелоктевой сустав	Белшан-чIупхьаьрсан хьакхолг	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
14	Articulatio intercarpea	Межзапястный сустав	Билзиг юккъера хьакхолг	Билзиг даьIахкашна юккъера хоттаргаш
15	Articulatio interchondralis	Межхрящевой сустав	Чохчамаш юккъера хьакхолг	
16	Articulatio intermetacarpea	Межпястный сустав	Пхишалан юккъера хьакхолг	Пхишалан даьIахкашна юкъара хоттаргаш
17	Articulatio intermetatarsea	Межплюсневой сустав	Коган дукъа юккъера хьакхолг	Коган дукъан даьIахкашна юккъера хоттаргаш
18	Articulatio interphalangea	Межфаланговый сустав	ПIелган даьIахкашна юккъера хьакхолг	
19	Articulatio intertarsea	Межпредплюсневой сустав	Когабилзиг юккъера хьакхолг	Когабилзиган даьIахкашна юккъера хоттаргаш
20	Articulatio metacarpophalangea	Пястнофаланговый сустав	Пхишалан-пIелган даьIахкийн хьакхолг	Пхишалний, пIелган даьIахкашний юкъахь хуьлу
21	Articulatio metatarsophalangea	Плюсне-фаланговый сустав	Коган дукъан-пIелган даьIахкийн хьакхолг	Коган дукъний, пIелган даьIахкашний юккъехь хуьлу
22	Articulatio radiocarpea	Лучезапястный сустав	Бупхьаьрсан-билзиган хьакхолг	Бупхьаьрсан, билзиган даьIахкашна юккъехь хуьлу
23	Articulatio radioulnaris distalis	Лучелоктевой дистальный сустав	Бупхьаьрсан-чIупхьаьрсан куьйгехьара хьакхолг	Лахахь хуьлу
24	Articulatio radioulnaris proximalis	Лучелоктевой проксимальный сустав	Бупхьаьрсан-чIупхьаьрсан белшехьара хьакхолг	Лакхахь хуьлу
25	Articulatio sternoclavicularis	Грудино-ключичный сустав	Некхауьнан-динбухкан хьакхолг	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
26	Articulatio sternocostalis	Грудино-реберный сустав	Некхауьнан-пIендарийн хьакхолг	ПIендарш некхауьнах хитталучохь хуьлу
27	Articulatio talocruralis	Голеностопный сустав	Настаран-коган хьакхолг	Настаран даьIахкашний, когабилзигний юккъехь хуьлу
28	Articulatio tarsometatarsea	Предплюсне-плюсневый сустав	Когабилзиган-коган дукъан хьакхолг	Когабилзиган, коган дукъан даьIахкашна юккъехь хуьлу
29	Articulatio tibiofibularis	Межберцовый сустав	Настаран даьIахкашна юккъера хьакхолг	Настаран даьIахкаш юккъехь хуьлу
30	Diarthrosis	Сустав прерывное соединение	Хьакхолг	Юкъахь херо йолчу хоттаргех хьакхолг олу
31	Membrana interossea antebrachii	Межкостная перегородка предплечья	Пхьаьрсан даьIахкашна юккъера пардо	Пхьаьрсан даьIахкашна юккъехь хуьлу
32	Symphisis	Полусустав	Аххоттарг	Чохчам тайпа кIозйохурго хоьттина даьIахкаш
33	Synarthrosis	Непрерывное соединение костей	Цхьаьнахоттаргаш	ДаьIахкийн хадар доцуш хоттаялар
34	Synchondrosis	Синхондроз	Чохчамхоттаргаш	БукъдаьIахкийн букъан экъанех хоттаялар
35	Syndesmos	Связь, соединение	Хоттаргаш хоттаялар, вовшехъязар	ДаьIахкийн хоттаяларех олу
36	Ligamentum	Связка	КIозйохург	Хут-дилханах лаьтта

КIОЗЙОХУРГАШ

СВЯЗКИ

LIGAMENTA

№	ЛАТИНИЙН МАТТХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
1	Lig. Аnnulare meatus acustici externi	Кольцевая связка наружного слухового прохода	Лерсин арахьара хоршан чIагара кIозйохург	Лерсин арахьара хоршан меттахъхьойла латтайо
2	Lig. Аnnulare radii	Кольцевая связка лучевой кости	БудаьIахкан чIагара кIозйохург	Пхьаьрсан гоьлан хоттаргехь хуьлу
3	Lig. Acromio-claviculare	Акромиально-ключичная связка	Пханаргонан-динбухкаран кIозйохург	Хьахийначу даьIахкийн хоттарг
4	Lig. Alaria	Крыловидные связки	ТIамтера кIозйохургаш	Семан букъдаьIахкний, тIуьскан даьIахкний юккъехь хьулу
5	Lig. Annulare stapedis	Кольцевая связка стремени	Лерглуьйтанан чIагара кIозйохург	Лерглуьйтаний, лергнIаьнан кораний юккъехь хуьлу
6	Lig. Аnnularia	Кольцевые связки	ЧIагара кIозйохургаш	Екъа къамкъарган чIагара чохчамашна юккъехь хуьлу
7	Lig. Anococcygeum	Заднепроходно-копчиковая связка	Гоьтанан-цIоганан кIозйохург	Хьахийначу меттехь хуьлу
8	Lig. Apicis detis	Связка верхушки зуба	Церган буьхьиган кIозйохург	СемандаьIахкан церган буьххьера тIуьскан даьIахках йозало
9	Lig. Arcuatum carpi dorsale	Тыльная дугообразная связка запястья	Билзиган тIехьашхара Iадтера кIозйохург	Хьакхолган юккъера хоттаргаш чIагIъеш болх бо
10	Lig. Arcuatum carpi volare	Ладонная дугообразная связка запястья	Билзиган кераюккъера Iадтера кIозйохург	Кераюккъера кегий кIозйохургаш хоттаяларца кхоллало
11	Lig. Arcuatum laterale	Латеральная дугообразная связка	Йистехьара Iадтера кIозйохург	Оьзан ког кхуллу кIозйохург
12	Lig. Arcuatum mediale	Медиальная дугообразная связка	Юккъехьара Iадтера кIозйохург	Оьзан ког кхуллу кIозйохург
13	Lig. Arcuatum medianum	Срединная дугообразная связка	Юкъан Iадтера кIозйохург	ЦIиймаршана гонаха оьзан ког-гаьннаш кхуллу
14	Lig. Arcuatum pubis	Дугообразная связка лобка	ГIашхоттен Iадтера кIозйохург	ГIашхоттен даьIахкаш юккъера кIозйохург
15	Lig.Arteriosum	Артериальная связка	ЦIиэпхенан кIозйохург	Пехийн сийнапхенийн гIад тIера дIа цIиймарша тIекхаччалц хуьлу
16	Lig. Articuli cricothyreoidei	Связка перстне- щитовидного сустава	МухIар-кхалкътера хоттарган кIозйохург	Хьахийначу хоттарган тIоьрмиг чIагIбо
17	Lig. Atlanto-episthrophicum	Добавочная атланто-эпистрофейная связка	Милкан-семанан кIозйохург	Хьахийначу даьIахкийн йистехьара хоттарг чIагIйо
18	Lig. Atlanto-occipitale anterium	Передняя атлантозатылочная связка	Милкан-тIуьскан хьалхара кIозйохург	Хьахийначу меттехь пардо кхуллу
19	Lig. Atlanto-occipitale posterius	Задняя атлантозатылочная связка	Милкан-тIуьскан тIехьара кIозйохург	Хьахийначу меттехь пардо кхуллу
20	Lig. Auricularia	Cвязки ушной раковины	Лерган лахьорчан кIозйохургаш	Лерган лахьорчан чохчам лергаюххера даьIахках къовлу
21	Lig. Bifurcatum	Раздвоенная связка	Шалго кIозйохург	Коган хьакхолган пурх хоттарг чIагIйо
22	Lig. Broncho-pericardiacum dextrum	Правая бронхо-перикардиальная связка	Похапхенан-дегамордан аьтту кIозйохург	Шена дуьхьал болчу похан орамах тасало
23	Lig. Bronchoperi-cardiacum sinistrum	Левая бронхо-перикардиальная	Похапхенан-дегамордан аьрру кIозйохург	Шена дуьхьал болчу похан орамах тасало
24	Lig.Calcaneo-cuboideum	Пяточно-кубовидная связка	КIажин-къубтера кIозйохург	КIажин даьIахкний, къубдаьIахкний юккъехь хуьлу
25	Lig. Calcaneo-cuboideum dorsale	Тыльная пяточно-кубовидная связка	КIажин-къубтера тIехьашхара кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
26	Lig. Calcaneo-cuboideum plantare	Подошвенная пяточно-кубовидная связка	КIажин-къубтера айран кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
27	Lig. Calcaneo-cuboideum	Косая подошвенная пяточно-кубовидная связка	КIажин-къубтера айран раз кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
28	Lig. . Calcaneo-cuboideum plantare transversum	Поперечная подошвенная пяточно-кубовидная связка	КIажин-къубтера айран пурх кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
29	Lig. Calcaneofibulare	Пяточно-малоберцовая связка	КIажин-чIунастаран кIозйохург	Настаран-коган хоттарг чIагIйо, ког чоьхьа хьовзаран барам латтабо
30	Lig. Calcaneonаviculare	Пяточно-ладьевидная связка	КIажин-бIовтера кIозйохург	Шалго кIозйохурган дакъа
31	Lig. Calcaneonаviculare dorsale	Тыльная пяточно-ладьевидная связка	КIажин-бIовтера тIехьашхара кIозйохург	ГIулган-кIажин-бIаьвнан хоттарг чIагIйо
32	Lig. Calcaneonаviculare plantare	Подошвенная пяточно-ладьевидная связка	КIажин-бIовтера айран кIозйохург	Ког чуозабо
33	Lig. Capitatohamatum	Головчато-крючковидная связка	Кортошболу-маIартера кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
34	Lig. Capitis costa intraarteculare	Внутрисуставная связка головки ребра	ПIендан коьртан хоттарга юккъера кIозйохург	ПIендан коьртан хоттарг чIагIйо
35	Lig. Capitis costa radiatum	Лучистая связка головки ребра	ПIендан коьртан хоттарган зIаьнаре кIозйохург	ПIендан коьртан хоттарг чIагIйо
36	Lig. Capitis femoris	Cвязка головки бедренной кости	Варен коьртан кIозйохург	КIозйохурга юккъехула варен даьIахкан коьртан наплатто пхенаш догIу. Хоттаргехь Iодамалла йо
37	Lig. Capitis fibule anterius	Передняя связка малоберцовой кости	ЧIунастаран хьалхара кIозйохург	Настаран даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
38	Lig. Capitis fibule posterius	Задняя связка малоберцовой кости	ЧIунастаран тIехьара кIозйохург	Настаран даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
39	Lig. Capituli fibulae	Связки головки малоберцовой кости	ЧIунастаран коьртан кIозйохургаш	Настаран даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
40	Lig. Capsularia	Капсульные связки	Хоттаргийн тIоьрмигийн кIозйохургаш	Хоттаргаш чIагIйо
41	Lig.Cardinale uteri	Главная связка матки	БерацIийнан коьрта кIозйохург	БерацIа сацочех ю
42	Lig. Carpi communi	Общая связка запястья	Билзиган юкъара кIозйохург	Куьйган хьакхолган кIозйохургаш цхьаьнакхетарца кхоллало
43	Lig. Carpi radiatum	Лучистая связка запястья	Билзиган зIаьнаре кIозйохург	Билзиган даьIахкашна юккъера хьакхолг чIагIйо
44	Lig. Carpi volare	Ладонная связка запястья	Билзиган кераюккъехьара кIозйохург	Куьйган арахьа саттар сацадо
45	Lig. Carpometacarpea dorsalis	Тыльные запястно-пястные связки	Пхишалан-билзиган тIехьашхара кIозйохургаш	Хьакхолган хоттаргаш чIагIйо
46	Lig. Ceratocricoidea lateralis	Латеральные рожково-перстневидные связки	МаIа-мухIартера йистехьара кIозйохургаш	Хьахийначу чохчамийн хоттарг чIагIйо
47	Lig. Ceratocricoidea posteriora	Задние рожково-перстневидные связки	МаIа-мухIартера тIехьара кIозйохургаш	Хьахийначу чохчамийн хоттарг чIагIйо
48	Lig. Ceratocricoideum anterius	Передняя рожково-перстневидная связка	МаIа-мухIартера хьалхара кIозйохург	Хьахийначу чохчамийн хоттарг чIагIйо
49	Lig. Circulare dentis	Круговая связка зуба	Церган чIагара кIозйохург	Церг чIагIйо
50	Lig. Coccygeum laterale	Латеральная копчиковая связка	ЦIоганан йистехьара кIозйохург	Хьахийначу меттехь хуьлу
51	Lig. Coccygeum medullae spinalis	Копчиковая связка спинного мозга	Букъан тIамаран цIоганера кIозйохург	Хьахийначу меттехь хуьлу
52	Lig. Collaterale carpi laterale	Лучевая коллатеральная связка запястья	Билзиган гобоккху бупхьаьрсехьара кIозйохург	Хьакхолг чIагIйо
53	Lig. Collaterale fibulare	Малоберцовая коллатеральная связка	ЧIунастаран йистехуленан кIозйохург	Настаран гоьлан хоттарг чIагIйо
54	Lig. Collaterale radiale	Лучевая коллатеральная связка	Бупхьаьрсан йистехуленан кIозйохург	Бупхьаьрсан корта хоттаргехь чIагIбо
55	Lig. Collaterale Tibiale	Большеберцовая коллатеральная связка	Бунастаран йистехуленан кIозйохург	Настаран гоьлан хоттарг чIагIйо
56	Lig. Collaterale ulnare	Локтевая коллатеральная связка	ЧIупхьаьрсан йистехуленан кIозйохург	Пхьаьрсан гоьлан хоттарг чIагIйо
57	Lig. Collateralia	Коллатеральные связки	Йистехуленан кIозйохургаш	Хоттаргийн йистонашкара кIозйохургаш
58	Lig. Conoideum	Коническая связка	Коноидан кIозйохург	Пханаргонан-динбухкаран хоттарг чIагIйо
59	Lig. Coracoacromiale	Клювовидно-акромиальная связка	ЗIакаргонан-пханаргонан кIозйохург	Белш дIайигаран барам лелабо
60	Lig. Coracoclaviculare	Клювовидно-ключичная связка	ЗIакаргонан-динбухкан кIозйохург	Хьахийначу даьIахкийн хоттарг чIагIйо
61	Lig. Coracohumerale	Клювовидно-плечевая связка	ЗIакаргонан-белшан кIозйохург	Белш хоттаргехь сацайо, хьовзаран барам латтабо
62	Lig.Corniculo-pharyngeum	Рожково-глоточная связка	МаIан-логан кIозйохург	Хьахийначу меттехь пардо кхуллу
63	Lig. Coronarium	Венечная связка	Тажан кIозйохург	Оьз тIетасало
64	Lig. Costoclaviculare	Реберно-ключичная связка	ПIендан-динбухкан кIозйохург	Динбухкан-некхауьнан хоттарг чIагIйо
65	Lig. Costolumbale	Реберно-поясничная связка	ПIендан-хоттаршан кIозйохург	Хьахийначу кIозйохурга тIера ген шуьйра оьзг йолало
66	Lig. Costoplevrale	Реберно-плевральная связка	ПIендан-пехамордан кIозйохург	Лакхара пIендан лога тIера пехамордан бохьах йозало
67	Lig. Costoplevroverteb-rale	Реберно-плевровертебральня связка	ПIендан-пехамордан-букъдаьIахкан кIозйохург	Пехамордан бохь къовлу
68	Lig. Costotransversa-rium laterale	Латеральная реберно-поперечная связка	ПIендан-пурхгонан йисттехьара кIозйохург	ПIендан пурх хоттарг чIагIйо
69	Lig. Costotransversa-rium superior	Верхняя реберно-поперечная связка	ПIендан-пурхгонан тIехулара кIозйохург	ПIендан пурх хоттарг чIагIйо
70	Lig. Costoxiphoidea	Реберно-мочевидные связки	ПIендан-хьоткъатера кIозйохургаш	ПIендарш тIера дIа хьоткъатера гона тIе тасало
71	Lig. Cricoarytenoideum posterius	Задняя перстнечерпаловид-ная связка	МухIар-чадатера тIехьара кIозйохург	Хьахийначу чохчамийн хоттарг чIагIйо
72	Lig. Cricopharyngeum	Перстнеглоточная связка	МухIар-логашодан кIозйохург	Хьахийначу чохчамех тасало
73	Lig. Cricothyroideum	Перстне-щитовидная связка	МухIар-кхалкътера кIозйохург	Логашодан чохчамех тасало
74	Lig. Cruciata genus	Крестообразная связка колена	Гоьлан жаIартайпа кIозйохург	Гоьлан хоттарг чIагIйо, даьIахкаш дIаса ца йохуьйту
75	Lig. . Cruciatum anterius	Передняя крестообразная связка	Хьалхара жаIартайпа кIозйохург	Меже тIехчусаттарх ларйо
76	Lig. Cruciatum posterius	Задняя крестообразная связка	ТIехьара жаIартайпа кIозйохург	Меже тIехчусаттарх ларйо
77	Lig.Cuboideometat-arseum interosseum	Межкостная кубовидно-плюсневая связка	Къубтера-коган даьIахкашна юккъера кIозйохург	Когабилзиган-когадукъан даьIахкийн хьакхолг чIагIйо
78	Lig. Cuboideonavicu-lare dorsale	Тыльная кубовидно-ладьевидная связка	Къубтера-бIовтера тIехьашхара кIозйохург	Коган хьакхолган пурх хоттарг чIагIйо
79	Lig. Cuboideonavicu-lare interosseum	Межкостная кубовидно-ладьевидная связка	ДаьIахкашна юккъера къубтера-бIовтера кIозйохург	Коган хьакхолган пурх хоттарг чIагIйо
80	Lig. Cuboideonavicu-lare Plantare	Подошвенная кубовидно-ладьевидная связка	Айран къубтера-бIовтера кIозйохург	Коган хьакхолган пурх хоттарг чIагIйо
81	Lig. Cuneocuboideum dorsale	Тыльная клинокубовидная связка	Зайл-къубтера тIехьашхара кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юкъахь хуьлу
82	Lig. Cuneocuboideum interosseum	Межкостная клинокубовидная связка	ДаьIахкашна юккъера зайл-къубтера кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
83	Lig. Cuneocuboideum Plantare	Подошвенная клинокубовидная связка	Айран зайл-къубтера кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
84	Lig. Cuneometatarsea interossea	Межкостные клиноплюсневые связки	ДаьIахкашна юккъера зайл-коган дукъан кIозйохургаш	Когабилзиган-коган дукъан хоттарг чIагIйо
85	Lig. Cuneometatarsea interossea	Межкостные клиноплюсневые связ­ки	ДаьIахкашна юккъера зайл-коган дукъан кIозйохург	Когабилзиган –коган дукъан хоттарг чIагIйо
86	Lig. Cuneonavicularia dorsalia	Тыльные клиноладьевидные связки	ТIехьашхара зайл-бIовтера кIозйохургаш	Хьахийначу даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
87	Lig. Cuneonavicularia plantaria	Подошвенные клиноладьевидные связ­ки	Айран зайл-бIовтера кIозйохургаш	Хьахийначу даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
88	Lig. Cystoduodenocoli-cum (Braus),	Пузырно-дуоденально-ободочная связка (Брауса)	Ахкарган-йоьхьгоьлан-дейоьхьан кIозйохург	Махьаран тIоьрмиган херо дIакъовлу
89	Lig. Denticulatum	Зубчатая связка	Цергаш йолу кIозйохург	Букъан тIум букъсуьртан хоршахь сацайо
90	Ligg Disсomandibulare laterale	Латераль­ная дисконижнечелюст-ная связка	Экъанан-салазан йистехьара кIозйохург	Салазан хоттарган экъана тIера салазан хоттарган тIоьрмиг тIе тасало
91	Lig. Discomandibulare mediale	Меди­альная дисконижнечелюст-ная связка	Экъан-салазан юккъехьара кIозйохург	Салазан хоттарган экъана тIера салазан хоттарган тIоьрмиг тIе тасало
92	Lig. Discotemporale anterius	Передняя дисковисочная связка	Экъанан-салазан хьалхара кIозйохург	Салазан хоттарган экъана тIера бIаьрдаьIахка тIе тасало
93	Lig. Discotemporale posterius	Задняя дисковисочная связка	Экъанан-салазан тIехьара кIозйохург	Салазан хоттарган экъана тIера бIаьрдаьIахкийн орам тIе тасало
94	Lig. Duodenorenale	Дуоденально-почечная связка	Йоьхьгоьлан-жиман кIозйохург	Махьаран тIоьрмиган лахара херо къовлу
95	Lig. Durae matris anteriora	Передние связки твердой мозговой оболочки	Букъан тIамаран ондачу чкъуран хьалхара кIозйохургаш	Букъан тIум къовлучех ю
96	Lig. Durae matris dorso-lateralia	Дорсо-латеральные связки твердой мозговой оболочки	Букъан тIамаран ондачу чкъуран тIехьашхара йистехьара кIозйохургаш	БукъдаьIахкийн даккъаш тIе тасало
97	Lig. Epididymidis inferius	Нижняя связка придатка яичка	ЭрацIарнийн совдилхан лахара кIозйохург	ЭрацIарнийн хоршана лахахьа хуьлу
98	Lig. Epididymidis superius	Верхняя связка придатка яичка	ЭрацIарнийн совдилхан лакхара кIозйохург	ЭрацIарнийн хоршана лакхахьа хуьлу
99	Lig. Falciforme (hepatis)	Серповидная связка (печени)	Маьрсах тера кIозйохург (доIахан)	ДоIахан дакъошна юккъе тасало
100	Lig. Flava	Желтые связ­ки	Можа кIозйохургаш	БукъдаьIахкашна юккъехь хуьлу, охьасетташ дуьхьало йо, хьаласетташ гIо до
101	Lig. Fundiforme	Пращевидная связка	Ширдолгтера кIозйохург	Ког нисбо, оьзгех тасало
102	Lig. Fundiforme penis	Пращевидная связка полового члена	Эравоканан ширдолгтера кIозйохург	
103	Lig. Gastrocolicum	Желудочно-ободочная связка	Хьеран-дейоьхьан кIозйохург	Хьахийначу воканашна юккъехь хуьлу
104	Lig. Gastrolienale	Желудочно-селезеночная связка	Хьеран-Iонжаран кIозйохург	Хьахийначу воканаш юккъехь хуьлу
105	Lig. Gastrophrenicum	Желудочно-диафрагмальная связка	Хьеран-оьзан кIозйохург	Хьахийначу воканаш юккъехь хуьлу
106	Lig. Genitoinguinale	Пахово-половая связка	Чоьжан-гIашвоканийн кIозйохург	ЭрацIарнийн тIоьрмигний, эрацIарнашний юккъехь хуьлу
107	Lig. Glenohumeralia	Суставно-плечевые связки	Хоттарган-белшан кIозйохургаш	Белшан хоттарган тIоьрмиг чIагIбо
108	Lig. Glossoepiglotticum	Язычно-надгортанная связка	Меттан-логанегIаран кIозйохург	Меттан орамна тIера дIа логашодан негIарх тасало
109	Lig. Hamatometacarpeum	Крючковидно-пястная связка	МаIартера-когадукъан кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
110	Lig. Hepatis	Связки печени	ДоIахан кIозйохургаш	Гечоьнан морд доIахах кхетачохь кхоллало
111	Lig. Hepatocolicum	Печеночно-ободочная связка	ДоIахан-дейоьхьан кIозйохург	Хьахийначу воканашна юккъехь хуьлу
112	Lig. Hepatoduodenale	Пeченочно-дуоденальная связка	ДоIахан-йоьхьгоьлан кIозйохург	Хьахийначу воканашна юккъехь хуьлу
113	Lig. Hepatogastricum	Печеночно-желудочная связка	ДоIахан-хьеран кIозйохург	Хьахийначу воканашна юккъехь хуьлу
114	Lig. Hepatophrenicum	Печеночно-диафрагмальная связка	ДоIахан-оьзан кIозйохург	Хьахийначу воканашна юккъехь хуьлу
115	Lig. Hepatorenale	Печеночно-почечная связка	ДоIахан-жиман кIозйохург	Хьахийначу воканашна юккъехь хуьлу
116	Lig. Iliofemorale	Подвздошно-бедренная связка	Хонан-варен кIозйохург	Юхан-варен хоттарг чIагIйо
117	Lig. Iliolumb	Подвздошно-поясничная связка	Хонан-хоттаршан кIозйохург	Юхан даьIахк букъсуьртах хоттаялар чIагIдо
118	Lig. Incudis posterius	Задняя связка наковальни	Лергнуьйжанан тIехьара кIозйохург	Лергнуьйжанна тIера лергпхьалгIин оганах тасало
119	Lig. Incudissuperius	Верхняя связка наковальни	Лергнуьйжанан лакхара кIозйохург	Лергнуьйжанна тIера лергпхьалгIин оганах тасало
120	Lig. Inguinale	Паховая связка	Чоьжан кIозйохург	Чоьжан харш кхуллуш дакъалоцу, ген шуьйрачу моьрдигах тасало
121	Lig. Interbronchiale	Межбронхиальная связка	Похапхенашна юккъера кIозйохург	Екъа къамкъарган шалгон кIелахь хуьлу, похан коьртан пхенаш тIе тасало
122	Lig. Intercarpea dorsalia	Тыльные межзапястные связки	Билзиган юккъера тIехьашхара кIозйохургаш	Хьахийначу меттигера даьIахкех тасало
123	Lig. Intercarpea interossea	Межкостные межзапястные связки	Билзиган даьIахкашна юккъера кIозйохургаш	Хьахийначу меттигера даьIахкашна кIоргехь тIетийсало
124	Lig. Intercarpea palmaria	Ладон­ные межзапястные связки	Билзиган кераюккъехьара кIозйохургаш	Хьахийначу меттигера даьIахкашна кераюккъехьа тIетийсало
125	Lig. Interclaviculare	Межключичная связка	Динбухкашна юккъера кIозйохург	Динбухкашна юккъехь нийсонан барам латтабо
126	Lig. Intercostalia	Межре­берные связки	ПIендаршна юккъера кIозйохургаш	ПIендаршна юккъехь хуьлу
127	Lig. Interfoveolare	Межъямочковая связка	Оьрнаш юккъера кIозйохург	Чоьжан хоршан тIехьара ога чIагIдо
128	Lig. Interspinal	Межостистые связки	Минданашна юккъера кIозйохургаш	БукъдаьIахкийн минданашна юккъехь хуьлу
129	Lig. Intertransversaria	Межпоперечные связки	Пурхгаьннашна юккъера кIозйохургаш	БукъдаьIахкийн пурхгаьннашна юккъехь хуьлу
130	Lig. Intervertebrale cervicale (Rauber),	Шейная межпозвоночная связка (Раубера)	ЙоIзаран букъдаьIахкашна юкъара кIозйохург (Рауберан)	ЙоIзаран синпхенийн чкъурана гонаха хуьлу
131	Lig. Ischiofemorale	Седалищно-бедренная связка	Гоан-варен кIозйохург	Юхан-варен хоттарг чIагIйо
132	Lig. Latum uteri	Широкая связка матки	БерацIийнан (гIастан) шуьйра кIозйохург	БерацIийнан йистерчу юхан оганах тасало
133	Lig. Lienorenale	Селезеночно-почечная связка	Iонжаран-жиман кIозйохург	Iонжарний, жимний юккъехь хуьлу
134	Lig. Longitudinale anterius	Передняя продольная связка	Хьалхара йохалла-дIа кIозйохург	Коьрта тIера дIа гIортхоттен чоьхьара тIехуленах тасало
135	Lig. Longitudinale posterius	Задняя продольная связка	ТIехьара йохалла-дIа кIозйохург	Букъсуьрта тIехьахула хуьлу, букъсурт чIагIдо
136	Lig. Mallei anterius	Перед­няя связка молоточка	ЛергжIаьвнан хьалхара кIозйохург	ЛергпхьалгIахь хуьлу
137	Lig. Mallei laterale	Латеральная связка молоточка	ЛергжIаьвнан йистехьара кIозйохург	ЛергпхьалгIахь хуьлу
138	Lig. Mallei superius	Верхняя связка молоточка	ЛергжIаьвнан лакхара кIозйохург	ЛергпхьалгIахь хуьлу
139	Lig. Menisci fibularis	Связка малоберцового мениска	ЧIунастаран экъанан кIозйохург	ЧIунастаран экъанах тасало
140	Lig. Metacarpea dorsalia	Тыльные пястные связки	Пхишалан тIехьашхара кIозйохургаш	Билзиган-пхишалан юккъера а, пхишалан шена юккъера а хоттаргаш чIагIйо
141	Lig. Metacarpea interossea	Меж­костные пястные связки	Пхишалан даьIахкашна юккъера кIозйохургаш	Пхишалан даьIахкашна юккъера хоттаргаш чIагIйо
142	Lig. Metacarpea palmaria	Ладон­ные пястные связки	Пхишалан кераюккъера кIозйохургаш	Билзиган-пхишалан юккъера а, пхишалан шена юккъера а хоттаргаш чIагIйо
143	Lig. Metacarpeum transversum profundum,	Глубокая поперечная пястная связ­ка	Пхишалан кIоргера пурх кIозйохург	Пхишалан даьIахкийн кортош, вовшах ца довлуьйтуш, совцадо
144	Lig. Metacarpeum transversum superficiale	Поверхностная поперечная пястная связка	Пхишалан тIехулара пурх кIозйохург	Пхишалан даьIахкийн кортош, вовшах ца довлуьйтуш, совцадо
145	Metatarsea dorsalia	Тыльные плюсневые связки	Коган дукъан тIехьашхара кIозйохургаш	Коган дукъан даьIахкашна юккъера хоттаргаш чIагIйо
146	Lig. Metatarsea interossea	Меж­костные плюсневые связки	Коган дукъан даьIахкашна юкъара кIозйохургаш	Коган дукъан даьIахкашна юккъера пIелгашкахьара хоттаргаш чIагIйо
147	Lig. Metatarseum transversum profundum	Глубокая поперечная плюсневая связка	Коган дукъан кIоргера пурх кIозйохург	Коган дукъан даьIахкаш дIаса ца йохуьйту, пIелгашкахьара хоттаргаш чIагIйо
148	Metatarseum transversum superficiale	Поверхностная поперечная плюсневая связка	Коган дукъан тIехулара пурх кIозйохург	Коган дукъан чIапхьорзамна арахьа хуьлу
149	Lig. Ossiculorum auditus	Связка слуховых косточек	Лерсин даьIахкийн кIозйохург	Лерсин даьIахкийн кIозйохургийн цхьаьнатоьхна цIе
150	Lig. Ovarii proprium	Соб­ственная связка яичника	ЭрацIарнийн шайн кIозйохург	ЭрацIарнеш тIетасаелла хуьлу
151	Lig. Palmaria	Ладонные связки	Кераюкъан кIозйохургаш	Пхишалан пIелгийн хоттаргийн кIозйохургаш
152	Lig. Palpebrale inferius,	Нижняя связка века	БIаьрг-негIаран лахара кIозйохург	БIаьрг-негIарх тасало
153	Lig. Palpebrale laterale	Латераль­ная связка века	БIаьрг-негIаран йистехьара кIозйохург	БIаьрг-негIарх тасало
154	Lig. Palpebrale mediale	Ме­диальная связка века	БIаьрг-негIаран юккъехьара кIозйохург	БIаьрг-негIарх тасало
155	Lig. Palpebrale superius,	Верхняя связ­ка века	БIаьрг-негIаран лакхара кIозйохург	БIаьрг-негIарх тасало
156	Lig. Patellae	Связка надколенника	Гоьлан хьокхаман кIозйохург	Гоьлан хоттарг чIагIйо, гоьлан хьокхам сацабо
157	Lig. Periodontale	Периодонтальная связка	Церган кIозйохург	Церг мочхал т1ехь къовлу
158	Lig. Pharyngea lateralia (Tourtual),	Лате­ральные глоточные связки (Туртюаля)	Логашодан йистехьара кIозйохургаш (Туртюалан)	Лергаюхан даьIахках тасало
159	Lig. Pharyngeum medium,	Средняя гло­точная связка	Логашодан юккъера кIозйохург	ТIуьскан даьIахкан логан гунах тасало
160	Lig. Phrenicocolicum	Диафрагмально-ободочная связка	Оьзан-дейоьхьан кIозйохург	Хьахийначу воканашна тIетасало
161	Lig. Phrenicogastricum dextrum	Правая диафрагмально-желудочная связка	Оьзан-хьеран аьтту кIозйохург	Хьахийначу воканашна тIетасало
162	Lig. Phrenicopericardiacum anterius	Пе­редняя диафрагмально-перикардиальная связка	Оьзан-дегамордан хьалхара кIозйохург	Хьахийначу воканашна тIетасало
163	Lig. Phrenico pericardiacum posterius	Задняя диафрагмально-перикардиальная связка	Оьзан-дегамордан тIехьара кIозйохург	Хьахийначу воканашна тIетасало
164	Lig. Plantare longum	Длинная подошвенная связка	Айран еха кIозйохург	Когабилзиган хоттаргаш чIагIйо
165	Lig. Popliteum arcuatum	Дугообразная подколенная связка	Гоьла кIелара Iодтера кIозйохург	Коган гоьлан хоттарг чIагIйо
166	Lig. Popliteum obliquum	Косая подколенная связка	Гоьла кIелара раз кIозйохург	Коган гоьлан хоттарг чIагIйо
167	Lig. Pubicum superius	Верхняя лобковая связка	ГIашхоттен лакхара кIозйохург	ГIашхоттен хоттарг чIагIйо
168	Lig. Pubofemorale	Лобково-бедренная связка	ГIашхоттен-варен кIозйохург	Варе дIайигаран барам латтабо
169	Lig. Puboprostaticum	Лобково-предстательная связка	ГIашхоттен-гIашIийдарган кIозйохург	Юкъахь шен цIарах оьзг йолуш хуьлу
170	Lig. Puboprostaticum (pubovesical) laterale	Латеральная лобково-предстательная (лобково-пузырная) связка	ГIашхоттен-гIашIийдарган йистехьара кIозйохург	Хьахийначу воканашна юккъехь хуьлу
171	Lig. Puboprostaticum (pubovesical) medium	Средняя лобково-предстательная (лобково-пузырная) связка	ГIашхоттен-гIашIийдарган (гIашхоттен-ахкарган) кIозйохург	Хьахийначу воканашна юккъехь хуьлу
172	Lig. Pubovesicale	Лобково-пузырная связка	ГIашхоттен-ахкарган кIозйохург	Хьахийначу воканашна юккъехь хуьлу
173	Lig. Quadratum	Квадратная Связка	ЕакIов кIозйохург	ЧIупхьаьрсан белшехьа йолу хоттарг чIагIйо
174	Lig. Radiocarpeum dorsale	Тыльная лучезапястная связка	ЧIупхьаьрсан-билзиган тIехьашхара кIозйохург	ЧIупхьаьрсан- билзиган хьакхолг чIагIйо
175	Lig. Reflexum	Загнутая связка	Саттийна кIозйохург	Чожа тIехулара хIоз чIагIбо
176	Lig. Sacrococcygeum articulare	Сустав­ная крестцово-копчиковая связка	ГIортхоттен-цIоганан хоттарган кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
177	Lig. Sacrococcygeum dorsale profundum	Глубокая дорсальная крестцово-копчиковая связка	ГIортхоттен-цIоганан кIоргера тIехьашхара кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
178	Lig. Sacrococcygeum dorsale superficiale	Поверхностная дорсальная крестцово-копчиковая связка	ГIортхоттен-цIоганан тIехулара тIехьашхара кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъера хоттарг чIагIйо
179	Lig. Sacrococcygeum laterale	Латеральная крестцово-копчиковая связка	ГIортхоттен-цIоганан йистехьара кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
180	Lig. Sacrococcygeum ventrale	Вентральная крестцово-копчиковая связ­ка	ГIортхоттен-цIоганан чоьнан кIозйохург	ГIортхоттен-цIоганан хоттарг чIагIйо
181	Lig. Sacroiliaca dorsalia	Дор­сальные крестцово-подвздошные связки	ГIортхоттен-хонан тIехьашхара кIозйохургаш	ГIортхоттен-хонан хоттарг чIагIйо
182	Lig. Sacroiliaca interossea	Межкостные крестцово-подвздошные связ­ки	ДаьIахкашна юккъера гIортхоттен-хонан кIозйохургаш	ГIортхоттен-хонан хоттарг чIагIйо
183	Lig. Sacroiliacum posterius breve	Короткая задняя крестцово-подвздошная связка	ГIортхоттен-хонан тIехьара йоца кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
184	Lig. Sacroiliacum posterius longum	Длинная задняя крестцово-подвздошная связка	ГIортхоттен-хонан тIехьара еха кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу
185	Lig. Sacrospinale	Крестцово-остистая связка	ГIортхоттен-миндан кIозйохург	Дуьхь-дуьхал галморзахъ- яларца юхан даьIахкаш къовлу
186	Lig. Sacrotuberale	Крестцово-бугорная связка	ГIортхоттен-гун кIозйохург	Хонан а, гIортхоттен а даьIахкаш къовлу
187	Lig. Sacrouterina	Крестцово-маточные связки	ГIортхоттен-гIастан кIозйохургаш	ГIортхоттен-юхан хоттаялар чIагIдо
188	Lig. Serosa	Серозные связки	МIаьдиган кIозйохургаш	Воканаш тIе харапхенаш дуьгу, воканаш шайн меттехь латтайо
189	Lig. Spheno-mandibulare	Клиновидно-нижнечелюстная связ­ка	Зайл-салазан кIозйохург	Лахарчу мочхалан хоттарган корта хоттарган кIогахь латтабо
190	Lig. Spirale	Спиральная связ­ка	Хьерчларан кIозйохург	ЛергнIаьнин хоршахь хуьлу
191	Lig. Sternoclaviculare anterius	Передняя грудиноключичная связка	Некхауьнан-динбухкан хьалхара кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна тIетасало
192	Lig. Sternoclaviculare posterius	Задняя грудиноключичная связка	Некхауьнан-динбухкан тIехьара кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна тIетасало
193	Lig. Sternocostale intraarticular	Внутрисуставная грудинореберная связка	Некхауьнан-пIендарийн хоттаргаш чуьра кIозйохург	Некхауьнан-пIендарийн хоттаргаш йоькъу
194	Lig. Sternocostale radiata	Лучистые грудинореберные связки	Некхауьнан-пIендарийн зIаьнаре кIозйохургаш	Некхауьнан-пIендарийн хоттаргаш чIагIйо
195	Lig. Sternopericardiaca	Грудиноперикарди-альные связки	Некхауьнан-дегамордан кIозйохург	Некхауьнна тIера дегамордана тIетасало
196	Lig. Sternoxiphoideum	Грудиномечевидная связка	Некхауьнан-дегаIайган кIозйохург	Хьахийначу меттехь хуьлу
197	Lig. Stylohyoideum	Шилоподъязычная связка	Юн-шалгонан кIозйохург	Лахара мочхал арахьа ца доуьйту
198	Lig. Stylomandibular	Шилонижнечелюст-ная связка	Юн-салазан кIозйохург	Лахара мочхал арахьа ца доуьйту
199	Lig. Supraspinalia	Надостистые связки	Минда тIехулара кIозйохургаш	БукъдаьIахкийн миндан гаьннашна тIехула хуьлу
200	Lig. Suspensoria mammaria	Связ­ки, поддерживающие молочную железу	Некхан Iийдарг сацо кIозйохургаш	Некхан Iийдарг сацош болх бо
201	Lig. Suspensorium axillae	Под­вешивающая связка подмышки	ТIемакIелонаш хьалаухку кIозйохург	Хьахийна болх бо
202	Lig. Suspensorium glandulae lacrimalis (Soemmerring)	Подвешивающая связка слезной железы (Земмерринга)	БIаьрхин Iийдарг сацадо кIозйохург (Земмерринган)	
203	Lig. Suspensorium ovarii	Связка, подвешивающая яичник	ЭрацIарни сацайо кIозйохург	
204	Lig. Suspensorium penis	Связка, подвешивающая половой член	Эравока сацадо кIозйохург	
205	Lig. Suspensorium trochleae	Подвешивающая связка блока	Трохле сацайо кIозйохург	
206	Lig. Talocalcanear fibular	Малоберцовая таранно-пяточная связка	ЧIунастаран гIулган-кIажин кIозйохург	Хьахийначу даьIахкашна юккъехь хуьлу

III ДАКЪА

ОЬЗГАШ IАМОР

УЧЕНИЕ О МЫШЦАХ

MYOLOGIA

Хьиэр-гIорторан чорхан хьиэр кхочушдечу пхьидех оьзгаш musculi олу. Оьзгийн пхьидаш оьзган дилханах textus muscularis кхолаелла ю. Оьзгийн дилха Iилмано шина декъе доькъу: шера дилха долу оьзгаш textus muscularis nonstriatus, дилхалахь пурхсизаш долу оьзгаш textus muscularis transversostriatus.

Шера дилха долу оьзгаш ша-шаха болх беш хуьлу, пурхсизаш долу оьзгаш— Iуналли кIел хуьлу.

Ша-шаха болх бечу оьзгаша хара йолчу воканийн а, цIий лела а, соьла лела а харапхенийн оганашкахь оьзгийн чкъор кхуллу. Шера дилха долчу оьзгаша харапхенийн озор-барам tonus латтабо, хара йолчу воканийн чIагар-хьиэр peristaltica кхочушдо. Ша-шаха болх бечу оьзгийн дилха оьзгсалгех кхоллало, оьзгсалгийн салгмутталахь оьзгхьесий myofibrilla хуьлу.

Пурхсизаш долу оьзган дилха шина декъах лаьтта textus muscularis transversostriatus: дегIан чорхан оьзгийн дилха textus muscularis striatus (sceleti), деган оьзгийн дилха textus muscularis cardiacus.

ДегIан чорхан оьзгаш дукха хIоьънаш, пурхсизаш долчу оьзгийн хьесех лаьтта myofibra transversostriata. ДегIан чорхан оьзгаш 600 гергга ю, дегIан йозаллехь церан дакъа 40% гIоьрттуш хуьлу. Оьзгийн хIора хьеса гонаха а, и хьесий вовшех къастош а оьзгпардонаш хуьлу. Хьесашна юккъерачу оьзгапардонаша хьесий цIевнашка доьхку.

Цхьайолчу оьзгашна шайна а, церан цIевнашна а гонаха моьрдиг хуьлу. Моьрдиг кхоллало масех мIаьдигчкъор тIеттIадуьжуш вовшахкхетарх. Оьзгпардонаш а, моьрдиг а оьзгийн йистонашкахь хьорзамех йозало, хьорзамаш тайп-тайпанчу даьIахкех йозало.

Деган оьзгаш, пурхсизаш доллушехь, ша-шаха болх бечех ю. Деган ша-шаха болхбар кхочушдеш ю деган йозуш йоцу салатторан къеп. Деган йозуш йоцчу салатторан къепехь шиэлахь кхоллало синкосташ, цара деган деттадалар цхьаьнаэшарехь латтадо.

Болх барехь оьзгаш маситта тайпа къастайо: меже тIеялораш, дIаюьгурш, арахьа хьовзораш, чоьхьа хьовзораш, тIесаттораш, юхасаттораш.

Оьзгаш дегIан меженашца къастайо: коьртан оьзгаш, дегIан оьзгаш, лакхара меженийн оьзгаш, лахара меженийн оьзгаш. Иштта шаьш хуьлучу меттигца а къастайо оьзгаш: тIехулара, кIоргера, йистехьара, юккъехьара.

Оьзгаша даьIахкашций, кIозйохургашций цхьаьна кхуллу анатомин хьиэр-гIорторан чарх олу дакъа.

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
	Aponeurosis	Апоневроз	ЧIапхьорзам	
	Aponeurosis m. obliqui externi abdominis	Апоневроз наружной косой мышцы живота	Ген арахьара раз оьзган чIапхьорзам	
	Fascia antebrachii	Фасция предплечья	Пхьаьрсан моьрдиг	
	Fascia iliaca	Подвздошная фасция	Хонан моьрдиг	
	Fascia transversalis	Поперечная фасция	Пурх моьрдиг	
	Galea aponeurotica (aponeurosis epicranialis)	Сухожильный шлем (надчерепной апоневроз)	Коьртан чIапхьорзам	Туьтананна тIехулахь хуьлу
	m. Abductor digiti minimi pedis	Мышца, отводящая мизинец стопы	Коган цIаза-пIелг дIабуьгу оьзг	Коган цIаза-пIелг, дIабуьгуш, саттабо
	m. Abductor digiti minimi(manus)	Мышца, отводящая мизинец (кисти)	Куьйган цIаза-пIелг дIабуьгу оьзг	ЦIаза-пIелг дIабуьгу
	m. Abductor hallucis	Мышца, приводящая большой палец стопы	Коган нана-пIелг тIебало оьзг	Саттабеш, тIебалабо нана-пIелг
	m. Abductor poliicis brevis	Короткая мышца, отводящая большой палец кисти	Куьйган нана-пIелг дIабуьгу йоца оьзг	Куьйган нана-пIелг дIабуьгу
	m. Abductor pollicis longus	Длинная мышца, отводящая большой палец кисти	Нана-пIелг дIабуьгу еха оьзг	Нана-пIелг арахьа буьгуш болх бо
	m. Adductor longus	Длинная приводящая мышца	ТIеяло еха оьзг	Варе тIеялош болх бо
	m. Adductor pollicis	Мышца, приводящая большой палец кисти	Куьйган нана-пIелг тIебало оьзг	Куьйган нана-пIелг тIебалош дуьхьалхIоттабо
	m. Anconeus	Локтевая мышца	ЧIупхьаьрсан оьзг	Пхьарс гоьлехь нисбо
	m. Aponeurosis palmaris	Ладонный апоневроз	Кераюкъан чIапхьорзам	Куьйгана чоьхьа агIор хуьлу
	m. Auricularis posterior	Задняя ушная мышца	Лерган тIехьара оьзг	Лерг тIехьаузу
	m. Auricularis superior	Верхняя ушная мышца	Лерган лакхара оьзг	
	m. Biceps brachii	Двуглавая мышца плеча	Пхьаьрсан ши корта болу пхьид	ГIоран пхьид
	m. Biceps femor	Двуглавая мышца бедра	Варен ши корта болу оьзг (пхьид)	Гоьлехь ност, саттош, арахьа юьгу
	m. Biceps femoris	Двуглавая мышца бедра	Варен ши корта болу оьзг (пхьид)	Варе хонан хоттаргехь саттайо
	m. Brachioradialis	Плече-лучевая мышца	Белшан-бупхьаьрсан оьзг	Пхьарс гоьлехь саттош болх бо
	m. Coracobrachialis	Клювовидно-плечевая мышца	ЗIакаргонан-белшан оьзг	Белш хоттаргехь саттайо
	m. Deltoideus	Дельтовидная мышца	Белшан куйн оьзг	Белш хоттаргехь хьалаойу, хьовзайо
	m. Depressor anguli oris	Мышца, опускающая угол рта	Бетан йист охьайоуьйту оьзг	
	m. Depressor labii inferioris	Мышца, опускающая нижнюю губу	Лахара балда охьадоуьйту оьзг	Лахара балда охьа а, арахьа а узуш болх бо
	m. Digastricus	Двубрюшная мышца	Ши ге долу оьзг	Ши ге долуш хуьлу (хьалхара, тIехьара)
	m. Extensor carpi radialis brevis	Короткий лучевой разгибатель запястья	Билзиган бупхьаьрсехьара хьаласатто йоца оьзг	Куьг хьаласаттадо
	m. Extensor carpi radialis longus	Длинный лучевой разгибатель запястья	Билзиган бупхьаьрсехьара хьаласатто еха оьзг	Куьг, хьала а саттош, бупхьаьрсехьа дуьгу
	m. Extensor carpi ulnaris	Локтевой разгибатель запястья	Билзиган чIупхьаьрсехьара хьаласатто оьзг	Куьг, хьакхолгехь хьала а саттош, бупхьаьрсехьа дуьгу
	m. Extensor digitorum (manus)	Разгибатель пальцев кисти	Куьйган пIелгаш хьаланисден оьзг	II-V-гIа пIелгаш хьаланисдо
	m. Extensor digitorum brevis	Короткий разгибатель пальцев	Коган пIелгаш хьаласаттаден йоца оьзг	Коган пIелгаш хьаласаттадо
	m. Extensor digitorum longus	Длинный разгибатель пальцев (стопа)	Коган пIелгаш хьаласаттаден еха оьзг	Ког арахьа буьгу, хьаланисбо
	m. Extensor hallucis brevis	Короткий разгибатель большого пальца стопы	Коган нана-пIелг хьаласаттабен йоца оьзг	Нана-пIелг, хьала а саттош, арахьа узу
	m. Extensor pollicis brevis	Мышца - короткий разгибатель большого пальца кисти	Куьйган нана-пIелган хьаласатто йоца оьзг	Нана-пIелг хьаласаттабо, дIабуьгу
	m. Extensor pollicis longus	Мышца - длинный разгибатель большого пальца кисти	Куьйган нана-пIелган хьаласатто еха оьзг	Нана-пIелг хьаласаттабо, дIабуьгу
	m. Fibularis brevis	Короткая малоберцовая мышца	ЧIунастаран йоца оьзг	Ког лелабо
	m. Fibularis longus	Длинная малоберцовая мышца	ЧIунастаран еха оьзг	Ког саттабо, арахьа буьгу
	m. Flexor carpi radialis	Лучевой сгибатель запястья	Билзиган бупхьаьрсехьа тIесатто оьзг	Хьакхолгехь куьг тIесаттош дIадуьгу оьзг
	m. Flexor carpi ulnaris	Локтевой сгибатель запястья	Билзиган чIупхьаьрсехьа тIесатто оьзг	Куьг тIедалош болх бо
	m. Flexor digiti minimi brevis(pedis)	Короткий сгибатель мизинца (стопы)	Коган цIаза-пIелг тIесатто йоца оьзг	ЦIаза-пIелг саттабо, тIебалабо
	m. Flexor digitorum longus(pedis)	Мышца – длинный сгибатель пальцев стопы	Коган пIелгаш сатто еха оьзг	Коган пIелгаш саттадеш болх бо
	m. Flexor dlgitorum brevis(pedis)	Короткий сгибатель пальцев (стопы)	Коган пIелгаш тIесатто йоца оьзг	Коган пIелгаш тIесаттадо
	m. Flexor hallucis brevis	Короткий сгибатель большого пальца стопы	Коган нана-пIелг тIесатто йоца оьзг	Коган нана-пIелг тIесаттабо
	m. Flexor hallucis longus	Мышца – длинный сгибатель большого пальца стопы	Коган нана-пIелг тIесатто еха оьзг	Коган нана-пIелг тIесаттабо
	m. Flexor pollicis brevis	Мышца – короткий сгибатель большого пальца кисти	Куьйган нана-пIелг тIесатто йоца оьзг	Куьйган нана-пIелг саттош дуьхьалбуьгу
	m. Flexor pollicis longus	Длинный сгибатель большого пальца кисти	Нана-пIелг сатто еха оьзг	Куьйган нана-пIелган буьхьигаш чусаттабо
	m. Fltxor digitorum superficialis	Поверхностный сгибатель пальцев	ПIелгаш тIесатто тIехулара оьзг	Куьйган пIелгаш тIесаттадо
	m. Gastrocnemius	Икроножная мышца	Настарпхьидан оьзг	Ког саттабо
	m. Gluteus maximus	Большая ягодичная мышца	ХонамаьIиган йоккха оьзг	Варе хьаланисйо, арахьа узу
	m. Gluteus medius	Средняя ягодичная мышца	ХонамаьIиган юккъера оьзг	Ког дIабуьгу, хьовзабо
	m. Gracilis	Tонкая мышца	Варен юткъа оьзг	Варе тIеялайо, чоьхьахьовзайо
	m. Hypothenor	Возвышение мизинца	ЦIаза-пIелган хьалхахьара ге	ЦIаза-пIелган бухехь хуьлу
	m. Iliacus	Подвздошная мышца	Хоттаршан оьзг	
	m. Iliocostalis	Подвздошно-реберная мышца	Хонан-пIендарийн оьзг	ДегI леладо
	m. Iliocostalis (pars thoracica)	Подвздошно-реберная мышца груди	Некхан хонан-пIендарийн оьзг	Цхьаъ хебаш, лаг а, дегI а саттадо, шиъ хебаш – хьаланисдо
	m. Iliocostalis lumborum	Подвздошно-реберная мышца поясницы	Хоттаршан хонан- пIендарийн оьзг	Цхьаъ хебаш, дегI ша хебачу агIор саттадо, шиъ цхьаьна хебаш, дегI хьаланисдо
	m. Iliopsoas	Подвздошно-поясничная мышца	Хонан-гIортхоттен оьзг	Варе гена тIеялош, жимма арахьа юьгуш болх бо
	m. Infraspinatus	Подостная мышца	Минда кIелара оьзг	Айина куьг тIехьадуьгу, белшехь пхьарс арахьа хьовзабо
	m. Intercostales externi	Наружные межреберные мышцы	ПIендаршна юккъера арахьара оьзгаш	ПIендарш хьалаойу, садаIаран хьиэрехь дакъалоцу
	m. Intercostales interni	Внутренние межреберные мышцы	ПIендаршна юккъера чоьхьара оьзгаш	ПIендарш охьадохкуьйту, садаIаран хьиэрехь дакъалоцу
	m. Interossei palmares	Ладонные межкостные мышцы	Кераюкъан даьIахкашна юккъера оьзгаш	Кераюкъ лелош болх бо
	m. Interosseus dorsalis (manus)	Первая тыльная межкостная мышца (кисти)	Куьйган тIехьашхенан дуьххьарлера даьIахкашна юккъера оьзг	ПIелгаш дIасалелош болх бо
	m. Interosseus dorsalis (pedis)	Tыльная межкостная мышца (стопы)	Коган тIехьашхен даьIахкашна юккъера оьзг	ПIелгийн когехьара даьIахкаш тIесаттайо, буьхьигаш хьаланисбо
	m. Latissimus dorsi	Широчайшая мышца спины	Букъан тIехшуьйра оьзг	Белш охьаюьгу
	m. Levator alequae nas. Labii superioris	Мышца, поднимающая верхнюю губу и крылья носа	Лакхара балда а, меран тIемаш а хьалаойу оьзг	Бетан го лелабо
	m. Levator anguli oris	Мышца, поднимающая угол рта	Бетан йист хьалаойу оьзг	Бетан йист лелайо
	m. Levator scapulae	Мышца, поднимающая лопатку	Пханар хьалаойу оьзг	Пханар леладо
	m. Longissimus	Длиннейшая мышца	ТIехъеха оьзг	Корта дIасахьовзош, букъсурт нисдеш болх бо
	m. Longissimus capitis	Длиннейшая мышца головы	Коьртан тIехъеха оьзг	Корта лелабо
	m. Longissimus cervicis;	Длиннейшая мышца шеи	Логан тIехъеха оьзг	Букъсурт леладеш болх бо
	m. Longus colli	Длинная мышца шеи	Логан еха оьзг	Ворта агIор саттош болх бо
	m. Masseter	Жевательная мышца	Iовшаран оьзг	Лахара мочхал хьаладохуьйтуш а, хьалхахьатоттуш а болх бо
	m. Mentalis	Подбородочная мышца	ЧIениган оьзг	ЧIениган чкъор къовлуш, малдеш болх бо
	m. Mylohyoideus	Челюстно-подъязычная мышца	Салазан-шалгонан оьзг	Шалго даьIахк хьалаойу, мочхал охьаузу
	m. Obliquus capitis inferior	Нижняя косая мышца головы	Коьртан лахара раз оьзг	Корта лелабеш болх бо
	m. Obliquus capitis superior	Верхняя косая мышца головы	Коьртан лакхара раз оьзг	Корта лелабеш болх бо
	m. Obliquus externus abdominis	Наружная косая мышца живота	Ген арахьара раз оьзг	ДегI охьасаттош болх бо
	m. Obliquus internus abdominis	Внутренняя косая мышца живота	Ген чоьхьара раз оьзг	ДегI леладеш болх бо
	m. Obturatorius externus	Наружная запирательная мышца	Арахьара дIакъовларан оьзг	Варе арахьа хьовзайо
	m. Occipitofrontalis (venter frontalis et venter occipitales)	Затылочно-лобная мышца (лобное брюшко и затылочное брюшко)	ТIуьскан-хьаьжан оьзг (хьаьжан ге, тIуьскан ге)	ТIуьскан-хьаьжан оьзган дакъа
	m. Omohyoideus	Лопаточно-подъязычная мышца	Пханаран-шалгонан оьзг	Шалго дaьIахк охьаузу
	m. Opponens digiti minimi manus	Мышца, противопоставля-ющая мизинец кисти	Куьйган цIаза-пIелг дуьхьалхIотто оьзг	Куьйган цIаза-пIелг нана-пIелгана дуьхьалхIоттабо
	m. Opponens pollicis	Мышца, противопоставляющая большой палец кисти	Куьйган нана-пIелг дуьхьалхIотто оьзг	Нана-пIелг куьйгана духьалбалабо
	m. Orbicularis oculi	Круговая мышца глаза	БIаьрган гонан оьзг	БIаьрг дIахьаббеш а, бIаьрхин тIоьрмиг шорбеш а болх бо
	m. Orbicularis oris	Круговая мышца рта	Бетан гонан оьзг	Бетан го къовлу оьзг
	m. Palmaris brevis	Короткая ладонная мышца	Кераюкъан йоца оьзг	Кераюкъан чкъор дулу
	m. Palmaris longus	Длинная ладонная мышца	Кераюкъан еха оьзг	Куьг саттош а, кераюкъан чIапхьорзам юлуш а болх бо
	m. Pectineus	Гребешковая мышца	ТIилдигаш йолу оьзг	Варе тIеялош, арахьа хьовзош болх бо
	m. Pectoralis major	Большая грудная мышца	Некхан йоккха оьзг	Куьйгаш дегIа тIедаладо, хьалаайина куьг охьадоуьйту, садаIаран хьиэрехь дакъалоцу
	m. Pectoralis minor	Малая грудная мышца	Некхан жима оьзг	Пханар, охьадалош, хьалхахьа озадо, садаIаран хьиэрехь дакъалоцу
	m. Platysma	Подкожная мышца шеи	Логан чкъура кIелара оьзг	Логан чкъор хьалаузу, бетан йист охьаузу
	m. Popliteus	Подколенная мышца	Гоьла кIелара оьзг	Ност тIесаттаеш, чоьхьахьовзош болх бо
	m. Pronator quadratus	Квадратный пронатор	ЕакIов пронатор	Куьг-меже чоьхьахьовзош болх бо
	m. Pronator teres	Круглый пронатор	Горга пронатор	Пхьарс гоьлехь саттабо
	m. Psoas major	Большая поясничная мышца	Хоттаршан йоккха оьзг	Варе, хонан хоттаргехь саттаеш, тIеялайо
	m. Psoas minor	Малая поясничная мышца	Хоттаршан жима оьзг	ДегI саттадо, хонан моьрдиг юлу
	m. Pterygoideus lateralis	Латеральная крыловидная мышца	Йистехьара тIамтера оьзг	Цхьана агIор хебаш, мочхал вукху агIор саттадо, шина агIор хебаш – хьалхахьа дуьгу
	m. Pterygoideus medialls	Медиальная крыловидная мышца	Юккъехьара тIамтера оьзг	Мочхал хьалхахьа далош болх бо
	m. Pyramidalis	Пирамидальная мышца	Пирамидин кепехь оьзг	Варе дIаюьгуш, хьовзош болх бо
	m. Quadratus lumbomm	Квадратная мышца поясницы	Хоттаршан еакIов оьзг	Букъсуьртан хоттаршан дакъа саттадо
	m. Quadriceps femoris	Четырехглавая мышца бедра	Варен биъ корта болу пхьид	Варе хьовзош болх бо
	m. Quadriceps femoris	Четырехглавая мышца бедра	Варен биъ корта болу оьзг (пхьид)	Ност хьаласаттайо, варе хонан хоттаргехь саттош дакъалоцу
	m. Rachialis	Плечевая мышца	Белшан оьзг	Пхьарс тIебалош болх бо
	m. Rectus abdominis	Прямая мышца живота	Ген нийса оьзг	Некхан ваз юха тIедалош болх бо
	m. Rectus capitis posterior major	Большая задняя прямая мышца головы	Коьртан тIехьара йоккха нийса оьзг	Корта дIасахьовзош болх бо
	m. Rectus capitis posterior minor	Малая задняя прямая мышца головы	Коьртан тIехьара жима нийса оьзг	Корта дIасахьовзош болх бо
	m. Rectus femoris	Прямая мышца бедра	Варен нийса оьзг	Варе хьаласаттош болх бо
	m. Rhomboideus (major et minor)	Большая и малая ромбовидные мышцы	Йоккха а, жима а ромбах тера оьзгаш	Пханар букъсуьрта тIе дуьгу
	m. Risorius	Мышца смеха	Веларан оьзг	Къажаран хьиэрехь дакъалоцу
	m. Sartorius	Портняжная мышца	Тегархойн оьзг	Хонан хоттаргехь варе а, гоьлан хоттаргехь ност а саттайо
	m. Scalenus (anterior, medius, posterior)	Лестничные мышцы (передняя, средняя, задняя)	Ламин оьзгаш (хьалхара, юккъера, тIехьара)	Ворта лелош болх бо
	m. Semimembranosus	Полуперепончатая мышца	Ахпардонийн оьзг (варе)	Варе хьаласаттайо
	m. Semispinalis capitis	Полуостистая мышца головы	Коьртан ахминда гонан оьзг	Корта, букъсурт леладо
	m. Semispinalis cervicis	Полуостистая мышца шеи	Логан ахминдан оьзг	Букъсуьртан лакхара дакъа нисдеш болх бо
	m. Semispinalis thoracis	Полуостистая мышца груди	Некхан ахминдан оьзг	Букъсуьртан лакхара дакъа хьаланисдо
	m. Semitendinosus	Полусухожильная мышца	Ахъхьорзам йолу оьзг	Варе хьала а нисъеш, ност, арахьа а юьгуш, чусаттайо
	m. Serratus anterior	Передняя зубчатая мышца	Хьалхара цергаш йолу оьзг	Пханар, арахьа озош, хьалхахьа дуьгу, куьг хьалаойуш гIо до, садаIаран хьиэрехь дакъалоцу
	m. Serratus posterior inferior	Нижняя задняя зубчатая мышца	Лахара тIехьара цергаш йолу оьзг	Лахара пIендарш охьаозадо
	m. Soleus	Камбаловидная мышца	ЧIапа-чIерах тера оьзг	Ког лелабо
	m. Spinalis	Остистая мышца	Миндан оьзг	Букъсурт нисдо
	m. Splenius capitis	Ременная мышца головы	Коьртан бахтар-оьзг	Корта дIасахьовзабо
	m. Sternocleidomastoideus	Грудино-ключично-сосцевидная мышца	Некхауьнан-динбухкаран-лергагун оьзг	Корта лелош болх бо
	m. Sternohyoideus	Грудино-подъязычная мышца	Некхауьнан-шалгонан оьзг	Шалго даьIахк охьайоуьйтуш болх бо
	m. Sternothyroideus	Грудинно-щитовидная мышца	Некхауьнан-кхалкътера оьзг	Кхалкъчохчам охьаозош болх бо
	m. Subclavius	Подключичная мышца	Динбухка кIелара оьзг	Динбухка охьа а, юккъехьа а озайо
	m. Subscapularis	Подлопаточная мышца	Пханара кIелара оьзг	Белшан хоттаргехь куьг-меже хьовзайо, хьалаяхийтина куьг-меже охьайохуьйту
	m. Supinator
	Мышца-супинатор	Супинатор-оьзг	Белш арахьа хьовзайо, пхьарс гоьлехь нисбо
	m. Temporalis	Височная мышца	Лергаюхан оьзг	Лахара мочхал, тIехьа а дуьгуш, хьаладаладо
	m. Tensor fasciae latae	Напрягатель широкой фасции	Шуьйра моьрдиг юлу оьзг	Ност гоьлехь а, варе хонехь а саттош болх бо
	m. Teres major	Большая круглая мышца	Йоккха горга оьзг	Белш чоьхьахьа хьовзайо, тIеялайо
	m. Teres minor	Малая круглая мышца	Жима горга оьзг	Белш арахьахьа хьовзайо, тIехьа озайо
	m. Thenar	Возвышение большого пальца	Нана-пIелган хьалхахьара ге	Куьйган нана-пIелган бухехь хуьлу
	m. Tibialis anterior	Передняя большеберцовая мышца	Бунастаран хьалхара оьзг	Ког лелабо
	m. Tibialis posterior	Задняя большеберцовая мышца	Бунастаран тIехьара оьзг	Ког-меже тIесаттайо, чоьхьа хьовзайо, тIеялайо
	M. Transversus abdominis	Поперечная мышца живота	Ген пурх оьзг	Ген ога дулуш болх бо
	m. Trapezius	Трапециевидная мышца	Трапецих тера оьзг	Пханар букъсуьртана юххе далош болх бо
	m. Triceps brachii	Трехглавая мышца плеча	Пхьаьрсан кхо корта болу оьзг (пхьид)	Пхьарс хьаласаттабо
	m. Vastus lateralis	Латеральная широкая мышца бедра	Варен йистехьара шуьйра оьзг	Варе хьаласаттош болх бо
	m. Vastus medius	Медиальная широкая мышца бедра	Варен юккъехьара шуьйра оьзг	Ност хьаласаттош болх бо
	m. Zygomaticus major	Большая скуловая мышца	БIаьрдаьIахкан йоккха оьзг	Бат хьала а, агIор а узуш болх бо
	m. Zygomaticus minor	Малая скуловая мышца	БIаьрдаьIахкан жима оьзг	Балданий, мераний юккъера кIаг кIаргбеш болх бо
	mm. Lumbricales	Червеобразные мышцы	Коган нIаьних тера оьзгаш	Коган пIелгийн буьхьигаш тIесаттадо
	mm. Lumbricales (manus)	Червеобразные мышцы (кисти)	Куьйган нIаьних тера оьзгаш	Куьйган пIелгаш леладо
	Tendo	Сухожилие	Хьорзам	Оьзган чаккхенашкахь хуьлу
	Venter	Брюшко мышцы	Оьзган ге	Оьзган юккъера дакъа

IV ДАКЪА

КХАЧА ОХЬУ КЪЕП

ПИЩЕВАРИТЕЛЬНАЯ СИСТЕМА

SYSTEMA DIGESTORIUM

Кхача охьучу къепо кхочушдо юург кхаллар, Iовшар, ахьар, худар, кхача охьу марш чухула цуьнан хьиэр а, пайдехь доцу дакъа арадаккхар а. Кхача охьучу воканашна юкъайогIу: бага cavitas oris (шен воканашца – цергаш dens, мотт lingua s.glossus, Iийдаргаш glandulae), тIеда къамкъарган лаг pharynx, тIеда къамкъарг oesophagus, хьер (зорх) gaster (ventriculis), оза йоьхь intestinum tenue, дейоьхь intestinum crassum.

Йоьхьан марша чу схьаделлало кегий Iийдаргаш, даккхийчу Iийдаргийн муттаIийдало пхенаш а: туйIийдаргаш , доIах hepar, наб pancreas.

Кхача чекхболучу хара йолчу воканийн зIенах кхача охьу марш олу. Адаман кхача охьу марш 8-12 м беха хуьлу. Кхача охьучу къепан дакъа ду иза. Кхача охьу болх дIаболало багахь, кхача Iовшарца. Багахь Iаьвшина баьллачу кхачанах кхачанан авгол хуьлу. Кхачанан авгол кхуллуш дакъалоцу бага Iийдалучу туйно. Хилла баьлла авгол меттан ораме дIатотту матто, логан къурдбаран хьиэро авгол тIеда къамкъарге тотту. КхидIа кхачанан авгол тIеда къамкъаргехула хьера чу кхачабо тIеда къамкъарган чIагархьиэро. Хьера чохь хударан болх болало. Хи а, цхьацца яйн молекулаш йолу напдакъош а худу хьеран оганашкахь. Хьера чохь кхачанан авголах кхачанан худар хуьлу, иза оьшучу барамехь мустло, шагло. Кхача охьучу маршан оганашкахь хуьлу гаттенаш а, чоькъовлургаш а. Цара сацадо кхачанан худар хIора воканехь оьшшучу ханна. Хьера чуьра кхачанан худар голайоьхь чу кхочу. Цигахь болало кхача кIорггера ахьаран болх: мохьаргаш, кIайлгаш, марзалгаш атар, дIахудар.

КхидIа оза йоьхьа чохь дIабоьду ахьаран, дIахударан болх. Оза йоьхьа чуьра кхачанан худар дейоьхье кхочу. ДIахудаза дисина, пайдехь доцу кхачанан дакъа дейоьхьехь юханга кечдо, ара а доккху. Кхача охьучу маршан харайолчу воканашкахь атаран, дIахударан болх чекхбаьлча, кхачанан кхочушхилла яьллачу муст-шогалло цу воканийн оганашкахь карзахе кхуллу. Кхоллаеллачу карзахено тIамаре дохуьйту синкост. ТIамаран къепехь ю кхача охьу марш лело баьрче. Цигара догIучу синкосто схьайоьллу хара йолу воканийн гатте. Иштта, кхача охьучу маршан воканашкахь кхача сацоран, дIахецаран барам латтабо тIамаран къепехь йолчу кхача охьучу маршан урхаллин баьрчено.

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
1	Adenoides	Аденоиды	Мерадуьмеш	Хьуйоьлла йистина къамкъаргера дегакхела
2	Appendix vermiformis	Червеобразный отросток	Совйоьхь	Къора йоьхьан цIаза-га
3	Arcus palatoglossus	Нёбно-язычная дуга	Стигалан-меттан Iад	Баганан хари чухьаьжча, дуьххьара гушйолу гатте
4	Arcus palatophryngeus	Нёбно-глоточная дуга	Стигалан-къамкъарган Iад	Баганан къамкъаргехьара гатте
5	Buccae	Щеки	Беснеш	Беснийн чоьнан арахьара ога
6	Canalis radicis dentis	Канал корня зуба	Церган ораман харш	Церган харин дакъа
7	Cavum coronale	Полость коронки	Беттан хара	Церган харин дакъа
8	Cavum dentis	Полость зуба	Церган хара	Ораман а, бетан а юккъера хара
9	Cavum oris proprium	Собственно полость рта	Баганан чоь	Цергаш тІера акхабаганна тІекхаччалц хуьлу
10	Cavum oris	Полость рта	Баганан хара	Балдаш тІера акхабаганна тІекхаччалц хуьлу
11	Cecum	Слепая кишка	Къора йоьхь	Коча йоьхь дейоьхьах хотталучу меттигал лахара дейоьхьан дакъа
12	Cementum.	Цемент	Церган гІоргІа	Орамна тІехулара кIозйохург тасало гІоргІалла
13	Collum dentis	Шейка зуба	Церган лаг	Церган доьлано лаьцна дакъа
14	Colon ascendens	Восходящая ободочная кишка	Ирхдоьду дейоьхь	Дейоьхьан хьалхара дакъа
15	Colon descendens	Нисходящая ободочная кишка	Охьадоьду дейоьхь	Дейоьхьан кхоалгIа дакъа
16	Colon sigmoideum	Сигмавидная ободочная кишка	Сеттина дейоьхь	Дейоьхьан доьалгIа дакъа
17	Colon transversum	Поперечная ободочная кишка	Пурх дейоьхь	Дейоьхьан шолгIа дакъа
18	Corona dentis	Коронка зуба	Церган ботт	Церган доьлел тІехулара дакъа
19	Corpus adiposum buccae	Жировое тело щеки	Беснин дума-тIилдиг	Беснин тІилдигна юккъера дума
20	Dens serotinus	Зуб мудрости	Кхетаман кхела	4 хуьлу: цергийн магIарийн йистошкахь цхьацца. 16-ний, 24 шараний юккъехь хьалайовлу
21	Dentes canini	Клыки	КIомсарш	4 хуьлу: 2 лахахь, 2 лакхахь. Цхьацца орам хуьлу
22	Dentes decidui	Зубы молочные	Хорцу цергаш (гацеш)	20 хуьлу. Бераллехь хорцу
23	Dentes incisivi.	Резцы	Хьалхара цергаш	8 хуьлу: 4 лахахь, 4 лакхахь. ХІораннан а цхьацца орам хуьлу
24	Dentes molaris.	Большие коренные зубы	Кхелаш	12 хуьлу: лахара аьтту 3, лахара аьрру 3, лакхара аьтту 3, лакхара аьрру 3
25	Dentes permanentes.	Зубы постоянные	Хаьрцина цергаш	Къанваллалц лаьтта
26	Dentes premolares.	Малые коренные зубы	Пхьарцергаш	8 хуьлу: лахара аьтту 2, лахара аьрру 2, лакхара аьтту 2, лакхара аьрру 2. Лакхара хьалхара пхьарцергаш шишша орам болуш хуьлу
27	Dentes.	Зубы	Цергаш	32 хуьлу: 16 лахахь, 16 лакхахь
28	Dentinum.	Дентин	Цергдилха	Церган чкъуьйриг тІера тІамар тІе кхаччалц йолу даьІахк
29	Diaphragma.	Диафрагма	Оьз	Некхан ваз ген чоьнах къасто жижиган пардо
30	Ductus cysticus	Пузырный проток	Стиман ахкарган пха	Стиман ахкарга тІера стиман боккха пхенах кхета пха
31	Ductus hepaticus communis	Общий печёночный проток	ДоIахан юкъара стиман пха	ДоІах тІера стиман ахкарган пхена тІекхаччалц долу стиман пхенан дакъа
32	Ductus hepaticus decxter	Правый печёночный проток	ДоIахан стиман аьтту пха	ДоІахан аьтту декъа тІера доІахан юкъара стиман пхенах кхета пха
33	Ductus hepaticus sinister	Левый печёночный проток	ДоIахан стиман аьрру пха	ДоІахан аьрру декъа тІера доІахан юкъара стиман пхенах кхета пха
34	Ductus holedochus communis	Общий жёлчный проток	Стиман юкъара пха	ДоІахан юкъара стиман пха стиман ахкарган пхенах кхетча кхоллало
35	Ductus interlobulares.	Междольковые жёлчные протоки	ДоIахан дакъалгаш юкъара стиман пхенаш	ДоІахан дакъалгаш юкъара стим гулбен пхенаш
36	Duodenum	Двенадцатипёрстная кишка	Голайоьхь	Коча йоьхьан хьалхара дакъа (25-30 см). Гоьлана тІехьарчу огана тІехь схьабеллало стим Iийдало пха
37	Enamelum.	Эмаль	Церган чкъуьйриг	Цергана тІехулара уггар онда даьІахк
38	Esophagus	Пищевод	ТIеда къамкъарг	Къамкъарган лога тIера хьера чу юург кхачош болу марш
39	Foramen cecum linguae(morgagnii)	Слепое отверстие языка	Меттан къора Iуьрг	Метта юккъера хоршан уггар кIорга меттиг
40	Foramеn apicis dentis.	Верхушечное отверстие зуба	Церган орамна буьххьера Iуьрг	Ораман буьххьехь тІамаран пхенаш арадовлу Іуьрг
41	Fossa tonsilaris	Ямка миндалины	Дегакхелийн кIаг	Багара шина Іодан юкъ
42	Frenulum labii inferioris	Уздечка нижней губы	Лахарчу балдин хьаса	Лахара балдина тІера доьлаш тІе тасабелла хуьлу
43	Frenulum labii superioris	Уздечка верхней губы	Лакхарчу балдин хьаса	Лакхара балдиа тІера доьлаш тІе тасабелла хуьлу
44	Gingivae	Десна	Доьлаш	Цергийн орам лаьцначу мочхалийн дакъош тІера мазин пардо
45	Gl. Sublingualis	Подъязычная железа	Метта кIелара туйIийдарг	Iийдарган пха схьабеллало матта кIелахь
46	Glandula	Железа	Iийдарг	ДегІан тайп-тайпана муттанаш Іийдало воканаш. Іилмано ши тайпа къастадо: чуІийдаргаш, араІийдаргаш
47	Glandula parotis	Околоушная железа	Лергаюххера туйIийдарг	Бесни кIелахь, лакхара шолгIачу кхела юххехь схьабеллало туйIийдаран пха
48	Glandula submandibularis	Поднижнечелюстная железа	Лахара мочхал кIелара туйIийдарг	Матта кIелахь схьаделлало
49	Hepar	Печень	ДоIах	Стим Іийдало вока
50	Intestinum crassum	Толстый кишечник	Дейоьхь, стомма йоьхь	1-1,5м 7 декъах лаьтта: совйоьхь, къора йоьхь, ирхдоьду дейоьхь, пурх дейоьхь, охьадоьду дейоьхь, сеттина дейоьхь, дамагI
51	Intestinum ileum	Подвздошная кишка	Хонан йоьхь	Коча йоьхьан чаккхенера дакъа
52	Intestinum jejunum	Тощая кишка	Оза йоьхь	Коча йоьхьан шолгIа дакъа
53	Intestinum tenue	Тонкий кишечник	Коча йоьхь	Хьера тIера дейоьхь тIе кхаччалц ду (2,4-4м деха хуьлу)
54	Isthmus faucium.	Перешеек зева	Къамкъарган юьхьиг (акха бага)	Баганна тІехьара херо
55	Labia oris.	Губы рта	Баганан балдаш	Баганан го къовлу ши вока
56	Lingua	Язык	Мотт	Чам хаабаларан, аз кхолларан, кхача Iовшаран вока
57	Omentum majus	Большой сальник (малый сальник)	Моллин куй (жима мохь-тIоьрмиг)	Деалха кхетта мордан чкъоьрнашна юккъера мохь
58	Palatum	Нёбо	Стигал	Баганан а, меран а харанаш къасто ога
59	Palatum durum.	Твёрдое нёбо	Онда стигал	Стигалан хьалхара даьІахкан дакъа
60	Palatum molle.	Мягкое нёбо	КIеда стигал	Стигалан тІехьара кIеда дакъа
61	Pancreas	Поджелудочная железа	Наб	Даккхий Iийдаргех долу вока. 2 литр гергга мутта Iовдало цунах дийнахь-бусий. ЧуІийдарган а, араІийдарган а болх бо
62	Papillae conicae	Конусовидные сосочки	Конустера зуьмалгаш	Дерриг тайпа хаадаларийн синпхенийн чаккхенаш хуьлу зуьмалгаш тІехь
63	Papillae filiformes.	Нитевидные сосочки	Тетера зуьмалгаш	Дерриг тайпа хаадаларийн синпхенийн чаккхенаш хуьлу зуьмалгийн баххьашкахь
64	Papillae foliatae	Листовидные сосочки	ГIатера зуьмалгаш	Меттан йистош тІехь хуьлу. Чам хаабаларан зуьмалгех ю
65	Papillae fungiformes.	Грибовидные сосочки	Нускалтера зуьмалгаш	Массо зуьмалгна юккъехь цхьацца патар хуьлу. Патарш юккъехь хуьлу чам хаабаларан синпхенийн чаккхенаш
66	Papillae vallatae.	Желобовидные сосочки	Апаритера зуьмалгаш	7-12 хуьлу. ХІора зуьмалгна гонаха харш хуьлу. Хоршахь хуьлу чоман патарш а, кегийчу Іийдаргийн делладаларш а
67	Periodontium.	Периодонт	Церг-хьорзам	Церган орам даьІахках хутту кIозйохург
68	Peritoneum	Брюшина	Морд	Ген воканашна а, ген чоьнна а тІехула хуьлу
69	Peritoneum parietale	Париетальная брюшина	Ген морд	Ген чоьнан оганашна тІехула хуьлу
70	Peritoneum viscerale	Висцеральная брюшина	Воканийн морд	Воканашна тІехула хуьлу
71	Pharуnx	Глотка	Лаг (ТIеда къамкъарган лаг)	Къурд баран, садаIаран вока
72	Plicae circulares.	Круговые складки кишечника	Йоьхьан гохебарш	Кхача охьучу маьршан дуккха а шордаларех а, гаттенех а лаьтта
73	Pulpa dentis.	Пульпа зуба	Церган тIум	Цергана юккъера харапхенаш (цІийн, соьлан) а, синпхенаш а лела вока
74	Pylorus.	Привратник	Хьерйоьхь	Хьеран тІехьара дакъа
75	Radix dentis.	Корень зуба	Церган орам	Церган даьІахко лаьцна дакъа
76	Rectum.	Прямая кишка	ДамагI	Дейоьхьан тIаьххьара дакъа
77	Sphincter ampullae hepatopancreaticae.	Сфинктер печеночно-поджелудочной ампулы	ДоIахан-набаран шордаларан гатте	ДоІахна а, набарна а тІера стим коча йоьхьана чухоьцу
78	Sphincter ani externus.	Наружный сфинктер заднего прохода	ДамагIан арахьара гатте (гоьта)	Кхачанан марш чекхболучохь хуьлу
79	Sphincter ani internus	Внутренний сфинктер заднего прохода	ДамагIан чоьхьара гатте	ДамагIан йоьхь чекхдолучохь, чоьхьа хуьлу
80	Sphincter ani tertius.	Третий сфинктер заднего прохода	ДамагIан кхоалгІа гатте	Сеттинчу йоьхьана тІехьа хуьлу
81	Sphincter Balli	Сфинктер Балли	Баллин гатте	Охьадоьдучу дейоьхьан юкъ къовлу
82	Sphincter Busi	Сфинктер Бузи	Бузин гатте	Къора йоьхь ирхдоьдучу йоьхьах къаьстачохь хуьлу
83	Sphincter cannon.	Сфинктер Кеннона	Кеннонан гатте	Пурх дейоьхь чекхдолучохь хуьлу
84	Sphincter Cannon-Besch.	Сфинктер Кеннона-Беша	Кеннонан-Бешан гатте	Пурх йоьхь долалучохь хуьлу
85	Sphincter ductus choledochi.	Сфинктер общего жёлчного протока	Боккхачу стиман пхенан гатте	ДоІах тІера а, стиман ахкарга тІера а стим охьабоуьйту
86	Sphincter esophago-ventricularis	Пищеводный желудочный Сфинктер	ТIеда къамкъарган-хьеран гатте	ТІеда къамкъарг хьерах кхета меттиг
87	Sphincter Hirsch.	Сфинктер Гирша	Гиршан гатте	Ирхдоьду дейоьхьа юккъехь хуьлу
88	Sphincter Horst.	Сфинктер Хорста	Хорстан гатте	Пурх дейоьхьа юккъехь хуьлу
89	Sphincter Morssi	Сфинктер общего печёночного протока, Сфинктер Морсси	ДоIахан боккхачу стиман пхенан гатте. Морссин гатте.	ДоІах тІера стим охьабоуьйту
90	Sphincter Paeer-Straus.	Сфинктер Пайра-Штрауса	Пайран-Штраусан гатте	Охьадоьду дейоьхь долалучохь хуьлу
91	Sphincter pilori	Сфинктер привратника	Хьеран тIехьара гатте	Голайоьхь хьерах кхета меттиг
92	Sphincter Rossi-lut’e	Сфинктер Росси-Лютье	Росси-Лютьен гатте	Сеттина йоьхь долалучохь хуьлу
93	Sphincter Varolio	Сфинктер терминальной части подвздошной кишки, Варолия сфинктер	Хонан йоьхьан чаккхенера гатте	Коча йоьхь чекхдолучохь хуьлу
95	Sphinter ductus cysticus	Сфинктер пузырного протока, Люткенса сфинктер	Стиман ахкарган пхенан гатте. Люткенсан гатте	Стиман ахкарга чохь стим гулбо
96	Sphinter ductus pacreaticus	Сфинктер протока поджелудочной железы.	Наб-пхенан гатте	Набар чуьра мутта охьахоьцу
97	Sрhincter Hepsona	Сфинктер прямой кишки, сфинктер Хэпфнера	Хэпфнеран гатте	ДамагI долалучохь хуьлу
98	Tonsilla pharingea et palatina,tubaria, lingualis,laryngei.	Миндалины: глоточные, небные, трубные, язычные, гортанные	Деган кхелаш	5 тайпана хуьлу: стигалан, къамкъарган, биргІанийн, садоІу къамкъарган, меттан
99	Tunica mucosa.	Слизистая оболочка	Мазин пардо	Балдаш тІера дIа дамагIан йоьхь чекхдаллалц болчу кхача охьучу маьрша чухула хуьлу
100	Tunica serosa.	Серозная оболочка	Мордан пардо	Воканашна а, йоьхьашна а тІехула хуьлу
101	Uvula (palatine).	Язычок	Стигалан тIилдиг	КIеда стигалан тІехьара, кхозу, тІадамах тера тІилдиг
102	Ventriculus, gaster	Желудок	Хьер, зорх	Кхача охьу а, худу а вока. 3 литр гергга юург чухоьу
103	Vesica fellea	Жёлчный пузырь	Стиман ахкарг	Стим ІаьІа вока
104	Vestibulum oris.	Преддверие рта	Баганан бертиг	Балдашний, беснешний тІехьара, цергашна хьалхара меттиг
105	Villi intestinales.	Ворсинки кишечного тракта	Йоьхьийн гIирт	Дуккха а гІиртех кхолладелла кхача охьу маршан гІаттар

V ДАКЪА

САДАIАРАН КЪЕП
ДЫХАТЕЛЬНАЯ СИСТЕМА
SYSTEMA RESPIRATORIUM

ХIаваъ чуузуш, пехийн пехкашка иза дIакхачош, пехкашкахь хIуохарцаран болх кхочушбеш йолчу воканех а, воканийн дакъойх а садаIаран къеп systema respiratorum олу. СадаIаран воканашна юкъадогIу пехаш pulmones, садоIу некъаш tractus respiratorii. Иштта, садаIарехь дакъалоцу некхан возан оьзгаша, пIендарша, синпхенаша, оьзо. Царах садаIаран гIоьналлин воканаш олу.

Пах шиъ хуьлу: аьтту, аьрру. Уьш некхан воза чохь хуьлу. Пах похан дилханах лаьтта, хIора пах дакъошка, дакъалгашка, декъан дакъошка а бекъало, похан дилха ацинусех лаьтта. Аьрру а, аьтту а пехаш дакъошка, дакъалгашка, декъан дакъошка бекъабаларехь цхьатера ца хуьлу. ХIора пах хершнаша дакъошка боькъу: аьттуниг шина хоршо кхаа декъе боькъу – лакхара, лахара, юккъера; аьрруниг цхьана хоршо шина декъе боькъу – лакхара, лахара. ХIора похан лакхахь буьхьиг хуьлу, ткъа

лахахь – лард. Пхенаш чу-ара довлучохь пехан ков хуьлу, кевнехьа йирзинчу меттигах пехан орам олу. Пехаш тIехула а, пIендарш чухула а похачкъор хуьлу. Пехашний, пIендаршний юккъерачу похачкъуро къастийначу чоьнах похан чкъуран чоь олу. Пехашна юкъара пехаша дIалацаза долчу возан декъах некхаюкъ олу. Некхаюкъна аьрру агIорхьа дог хуьлу. Иштта, къепан кхидолу дакъош а довлу некхаюккъехулу: тIеда къамкъарг, цIиймарш, соьлапхенаш, соьлахершнаш, екхоаш.

СадаIаран некъаш шина декъе декъало: лакхара (мара, меран гонахара харанаш, тIеда къамкъарган лаг), лахара (логашад, екъа къамкъарг, похапхенаш, цIулапохапхенаш, чаккхенера похапхенаш, садаIаран похапхенаш). СадаIаран некъашкахула чуоьзна хIаваъ мера чуьра пехкашка кхачале оьшучу барамехь дохло, тIунло. Оцу балхахь дакъалоцу садаIаран некъашкахь йолчу, дика кхиъначу харапхенийн цIийлатторан къепо. ХIаваъ тIундарехь болх бо меро, мерана гонахара харанашна а, логашодна а, екъа къамкъаргна а, похапхенашна а чохь хуьлучу кегий Iийдаргаша. СадаIаран некъаш чекхдовлу цIулапохапхенаш садаIаран цIулапохапхенашка дерзарца.

СадаIаран цIулапохапхенашна гаьннаш даларца кхоллало ацинусаш – похадилхан садаIаран белхан дуьхьиг. Пехкашна гонаха хуьлучу харапхенаша кхочушдо хIуохарцар – пехкийн дуткъий оганашкахула кислород чухуду, кIорамуьсталла юха ло. Пехкийн харапхенийн вовшах Iоттадаларан тIехуле 90 кв. м гергга хуьлу. Оцу тIехуленан барамах доьзна ду пехийн хIуохарцаран ондалла.

Иштта, садаIаран къепа юкъадогIу некхан ваз, некхан оьзгаш, юккъера тIамаран къепан садаIаран баьрче. СадаIарехь дакъалоцу синпхенаша, садаIаран урхаллин синчаккхенаша. Цара кхочушдо садаIаран хьиэр – хIаваъ чуозар, иза дIахецар. Боьршачу стеган пехийн чухоаман барам 3700 кб.см хуьлу, зударийн – 2800 кб.см. СадаIар хьиэран юх-юхаллин раж паргIат йолчу хенахь цхьанаэшарехь хуьлу. Адаман садаIаран къепо цхьана минотехь 12 – 16 хьиэр кхочушдо.

Пехийн болх кхачам болуш хилийтарехь а, пехкийн яьссаллаш уьнах цIена латторехь а доккха дакъалоцу садаIаран воканийн шаьш-шайн дIацIанъяларан балхо. И болх кхочушбо пехацIулпхенийн чIагархьиэро, мазин пехагIиртан хьиэро, иштта йовхарша а. Воканийн шаьш-шайн дIацIанъяларан балхо садаIаран некъаш уьналгех а, ченалгех а дIацIандо.

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
1	Aditus laryndi.	Вход гортани	Логашодан чугIойла	Логашодан бертиг йолало меттиг
2	Alae nasi.	Крылья носа	Меран тIемаш	Мера Iуьргийн арахьара ога
3	Alveoli pulmonales	Альвеолы легких	Похан пехкаш	СадаIарехь хIуохарцар кхочушдо
4	Apex nasi	Верхушка носа	Меран буьхьиг	Лахахь хуьлу
5	Apex pulmonis	Верхушка легкого	Похан буьхьиг	Лакхахь хуьлу
6	Artculatio cricothiroidea	Сустав перстнещитовидный	МухIар-халкътера хоттарг	Кхалкътерчуй, мухIартерчуй чохчамашна юккъера хоттарг
7	Articulatio cricoarytenoidea	Сустав перстне-черпаловидный	МухIар-чадатера хоттарг	МухIартера а, чадатера а чохчамийн хоттарг
8	Basis pulmonis	Основание легкого	Похан лард	Лахахьа хуьлу
9	Bifurcatio tracheae	Бифуркация трахеи	Екъа къамкъарган шалго (бажа)	Екъа къамкъарг даккхий похапхенашка екъало меттиг
10	Bronchi lobares	Дольковые бронхи	Дакъалгийн похапхенаш	Дакъалгашна юккъехь хуьлу
11	Bronchi segmentales	Сегментарные бронхи	Декъан дакъойн похапхенаш	Декъан дакъошна юккъехь хуьлу
12	Bronchi terminales	Конечные брохи	Чаккхенера похапхенаш	4-гIа тIегIанера похапхенаш
13	Bronchioli respiratorii	Дыхательные бронхиолы	СадаIаран цIулапохапхенаш	5-гIа тIегIанера похапхенаш
14	Bronchioli	Бронхиолы	ЦIулапохапхенаш	
15	Bronchus lobularis	Долевые бронхи	Дакъойн похапхенаш	Дакъошна юккъехь хуьлу. ШолгIачу тIегIанера ду
16	Bronchus principalis dexter	Правый главный бронх	Аьтту коьрта похапха	9 я 12 чIагар-чохчамах лаьтта. Аьрручул беха а, готта а хуьлу
17	Bronchus principalis sinister	Левый главный бронх	Аьрру коьрта похапха	6 я 8 чIагар-чохчамах лаьтта. Аьттучул боца а, шуьйра а хуьлу
18	Bronchus	Бронх	Похапхенаш	Пхеа тIегIане декъало
19	Carina tracheae	Шпора трахеи	Екъа къамкъарган цамзалг	
20	Cartilagines alares	Хрящи крыльев носа	Меран тIемийн чохчамаш	МерIуьргийн арахьара ога чIагIдо
21	Cartilagines corniculatae	Рожковидные хрящи	МаIатера чохчамаш	Шиъ хуьлу
22	Cartilagines cuneiformes	Клиновидныe хрящи	Зайлтера чохчамаш	Шиъ хуьлу
23	Cartilagines nasi	Хрящи носа	Меран чохчамаш	Меран тIемашна юккъехь хуьлу. Оганан цхьа дакъа а чохчамах лаьтта
24	Cartilagines tracheales	Хрящи трахеи	Екъа къамкъарган чIагар-чохчамаш	Ленах тера чIагарш. 16 –20 хуьлу
25	Cartilago arytenoidea	Черпаловидный хрящ	Чадатера чохчам	Шиъ хуьлу
26	Cartilago cricoidea	Перстневидный хрящ	МухIартера чохчам	
27	Cartilago epiglottis	Хрящ надгортанника	ЛоганегIаран чохчам	ЛоганегIар кепехь латтадо
28	Cartilago thyroidea	Щитовидный хрящ	Кхалкътера чохчам	Хьорзамхина кIелара къамкъарган йоккха чохчам
29	Cartilago vomeronasalis	Хрящ носовой перегородки	Меран оганан чохчам	Меран оганан лахахьара дакъа
30	Cavitas infraglottica	Подголосовая полость	Оза кIелара хара	Озан херонал лахара дакъа
31	Cavum laryngis	Полость гортани	Логашодан хара	Екъа къамкъаргна лакхахь, меран харина лахахь хуьлу
32	Cavum nasi proprium	Собственно полость носа	Меран чоь	Мера чуьра меран харин арахьара дакъа
33	Cavum nasi	Носовая полость	Меран хара	МерIуьргаш тIера логан хари тIекхаччалц хуьлу
34	Cavum pleurae	Плевральная полость	Похан чкъуран чоь	Пехашний, пIендаршний юккъера чоь
35	Conus elasticus	Эластический конус	Сетта конус	
36	Cornua inferius cartilaginis thyroidea	Нижние рога щитовидного хряща	Кхалкътера чохчаман лахара маIаш	
37	Cornua superius cartilaginis thyroidea	Верхние рога щитовидного хряща	Кхалкътера чохчаман лакхара маIаш	
38	Cupula pleurae	Купол плевры	Похачкъуран бохь	
39	Dorsum nasi	Спинка носа	Мерадукъ	
40	Ductuli alveolares	Альвеолярные ходы	Пехкийн хершнаш	Пехкийн пхенаш
41	Epiglottis	Надгортанник	ЛоганегIар	Екъа къамкъарг дIакъовлу
42	Facies costаlis (Pulmonеs)	Реберная поверхность легкого	Похан пIендаршкахьара тIехуле	Арахьа йирзина тIехуле
43	Facies diaphragmatica (pulmonеs)	Диафрагмальная поверхность легкого	Похан оьзехьа йирзина тIехуле	Похан лахахьа йирзина тIехуле
44	Facies interlobares (pulmons)	Междолевые поверхности легких	Пехийн дакъош юкъара тIехуленаш	Дакъош доькъучу хершнашна чухула хуьлу
45	Facies medialis (pulmonеs)	Медиальная поверхность легкого	Похан юккъехьара тIехуле	Похан некхаюккъехьа йирзина йолу агIо
46	Fissura horizontalis pulmonis dextra	Горизонтальная щель легкого	Похан пурх харш	Аьтту похан бен ца хуьлу
47	Fissura obligua pulmonis dextra	Косая линия правого легкого	Аьтту похан раз сиз	Похан дакъош доькъу
48	Fissura obligua pulmonis sinister	Косая линия левого легкого	Аьрру похан раз сиз	Похан дакъош доькъу
49	Fovea triangularis cortilaginis aritenoidea	Треугольная ямка черпаловидного хряща	Чадатера чохчаман кхо са болу кIаг	
50	Hilus pulmonum	Ворота легкого	Похан ков	Пхенаш чу-ара довлу меттиг
51	Impressio cardiaca (pulmonеs)	Сердечное вдавление медиальной поверхности легкого	Похан юккъехьара тIехуленан деган кIаг	Аьрру похан бен ца хуьлу
52	Incisura cardiaca (pulmonеs)	Сердечная вырезка легкого	Похан деган киртиг	Аьрру похан бен ца хуьлу
53	Incisura thyroidea inferior	Нижняя вырезка щитовидного хряща	Кхалкътера чохчаман лахара харш	
54	Incisura thyroidea superior	Верхняя вырезка щитовидного хряща	Кхалкътера чохчаман лакхара харш	
55	Lamina dextra Cartilaginis thyroidea	Правая пластинка щитовидного хряща	Кхалкътера чохчаман аьтту дакъа	
56	Lamina sinistra Cartilaginis thyroidea	Левая пластинка щитовидного хряща	Кхалкътера чохчаман аьрру дакъа	
57	Larinx	Гортань	Логашад	Екъа къамкъарг йолалучохь хуьлу
58	Ligamentum cricothyroideum	Связка перстнещитовидная	МухIар-кхалкътера кIозйохург	Кхалкътерачуй, мухIартерачуй чохчамашна юккъехь хуьлу
59	Ligamentum anularia (tracheaе)	Кольцевые связки	Екъа къамкъарган чIагара кIозйохургаш	ЧIагар-чохчамашна юккъехь хуьлу
60	Ligamentum cricothiroideum	Связка перстневидно-щитовидная	МухIар-кхалкътера кIозйохург	Чохчамаш вовшахтосу кIозйохург
61	Ligamentum vocale	Связка голосовая	Озан пхенаш (кIозйохургаш)	Аз кхуллу кIозйохургаш
62	Linea obligua cartilaginis thyroidea	Косая линия	Кхалкътера лач сиз	
63	Lingula pulmonis	Язычок легкого	Похан мотт	Аьрру похан бен ца хуьлу
64	Lobi inferior pulmonis dexter	Нижняя доля правого легкого	Аьтту похан лахара дакъа	
65	Lobi inferior pulmonis sinister	Нижняя доля левого легкого	Аьрру похан лахара дакъа	
66	Lobi media pulmonis dexter	Средняя доля правого легкого	Аьтту похан юккъера дакъа	
67	Lobi superior pulmonis dexter	Верхняя доля правого легкого	Аьтту похан лакхара дакъа	
68	Lobi superior pulmonis sinister	Верхняя доля левого легкого	Аьрру похан лакхара дакъа	
69	Lobuli pulmonis	Долька легкого	Похан дакъалг	
70	Margo anterior (facies interlobares)	Передний край междолевой поверхности	Похан дакъошна юккъера тIехуленан хьалхара йист	ПIендаршкахьа-ра тIехуленехь хуьлу
71	Margo inferior (facies interlobares)	Нижний край междолевой поверхности	Похан дакъошна юккъера тIехуленан лахара йист	
72	Meatus nasi inferior	Нижний носовой вход	Меран лахара харш	Меран лахьорчашна лахара харш
73	Meatus nasi media	Средний носовой вход	Меран юккъера харш	Меран лахьорчашна юккъера харш
74	Meatus nasi superior	Верхний носовой вход	Меран лакхара харш	Меран лахьорчашна тIехулара хершнаш
75	Mediastinum	Средостение	Некхаюкъ	Пехашна юккъера меттиг
76	membrana guadrangularis	Мембрана четырехугольная	Биъ са болу пардо	
77	Membrana thyrohyoidea	Мембрана щитоподъязычная	Кхалкъ-шалгонан пардо	Кхалкътера чохчамна а, шалгонан даьIахкна а юккъера пардо
78	Musculus vocalis	Голосовая мышца	Озан оьзг	Озан пхенаш леладо
79	Nares	Ноздри	МерIуьргаш	Меран бертиг йолало меттиг
80	Nasus externus	Наружный нос	Арахьара мара	Меран гушдолу дакъа
81	Paries membranaceus (tracheae)	Перепончатая стенка трахеи	Екъа къамкъарган пардонийн дакъа	Екъа къамкъарган чIагар-чохчамийн тIеда къамкъаргехьа йолу агIо
82	Pars intercartilagines (Rima glottidis)	Межхрящевая часть голосовой щели	Озан херонан чохчамашна юкъара дакъа	Чохчамашна юккъехь хуьлу
83	Pars intermembranacea (Rima glottidis)	Межперепончатая часть голосовой щели	Озан херонан пардонашна юкъара дакъа	Пардонашна юккъехь хуьлу
84	Pars mediastinalis (Facies medialis)	Средостенная часть медиальной поверхности легкого	Похан юккъехьара тIехуленан некхаюкъан дакъа	Похан некхаюкъахьа йирзина агIо
85	Pars vertebralis (Facies medialis)	Позвоночная часть медиальной поверхности легкого	Похан юккъехьара тIухуленан букъсуьртан дакъа	Похан букъсуьртехьа йирзина агIо
86	Petiolus epiglottidis	Стебелек надгортанника	ЛоганегIаран гIад	ЛоганегIар леладо
87	Pleura parietalis	Плевра легких	Похачкъор	Похана тIехула а, пIендаршна чухула а хуьлу
88	Pleura visceralis pulmonalis	Висцеральная плевра	Пехашна тIехулара похачкъор	
89	Plica vestibulares larynges	Складки преддверия гортани	Логашодан бертиган хебарш	Логашодан хари чохь хуьлу
90	Plica vocales	Складки голосовые	Озан хебарш	
91	Processus muscularis cartilaginis arytenoidea	Мышечный отросток черпаловидного хряща	Чадатера чохчаман оьзгийн зуьгалг	Оьзгаш тасало меттиг
92	Processus vocalis cortilaginis arytenoidea	Голосовой отросток	Озан зуьгалг	Озан пхенаш тасало меттиг
93	Prominentia laryngea	Выступ гортани	Логашодан тIилдиг	Логашодан гушболу гу
94	Pulmones	Легкие	Пехаш	СадаIаран воканаш. Шиъ хуьлу
95	Radix nasi	Корень носа	Меран орам	
96	Radix pulmonum	Корень легкого	Похан орам	Кевнехь хуьлу
97	Rima vestibuli	Щель преддверия	Логашодан бертиган херо	Озан херонна тIехулахь хуьлу
98	Rima vocalis	Щель голосовая	Озан херо	Озан пхенашна юккъера херо
99	Sacculi alveolares	Альвеолярные мешки	Пехкийн тIоьрмигаш	Пехкийн тIоьрмигийн оганаш лоппагаш долуш хуьлу
100	Segmentum pulmonis	Сегмент легкого	Похан декъан дакъа	
101	Septum nasi	Перегородка носа	Меран ога	Меран чоь йоькъу ога
102	Sinus costodiaphragmatica dextra	Правая реберно-диафрагмальная пазуха	Аьтту оьза-пIендаршна юккъера чет	
103	Sinus costodiaphragmatica sinister	Левая реберно-диафрагмальная пазуха	Аьрру оьза-пIендаршна юкъара чет	
104	Thymus	Вилочковая железа	Шалго Iийдарг	Бераллехь хуьлу
105	Trachea	Трахея	Екъа къамкъарг	Лан тайпа 16 – 20 чIагарх лаьтта. ЧIагарш кIозйохургаша вовшаххуьтту
106	Ventriculus laryngis	Желудочек гортани	Логашодан зорх	Херонийн йистошкахь хуьлу
106	Vestibulum laryngis	Преддверие гортани	Логашодан бертиг	Логашодан лакхара дакъа
107	Vestibulum nasi	Преддверие носа	Меран бертиг	Меран харин хьалхара дакъа

VI ДАКЪА

ГIАШВОКАНИЙН КЪЕП

МОЧЕПОЛОВАЯ СИСТЕМА

SYSTEMA UROGENITALE

ГIашвоканийн къепа юкъайогIу хьаткъа доккху а, арахьо а хьоткъан воканаш organa urinaria, тIаьхье хиларан балхана жоьпе йолу стиэн-боьршаллин воканаш organa genitalia. Жаннаша цIий луьттуш схьакъастийна хьаткъа urina жаннийн хершнашкахула жаннийн даккхий, кегий кедашка а calex renalis major et minor, жиман чаранашка а pelvis renalis кхочу. Чаранашкара хьаткъа хьоткъайоьхьехула ureter хьоткъан ахкарге кхочу. Хьоткъан ахкаргехь гулделла хьаткъа хьаткъаохьахоьцучу хоршехула urethra арадолу. Хьаткъа IаIар а, арадоккху хан хаийтар а ша-шаха болх бечу юккъерчу тIамаран къепехь хуьлучу хьоткъан урхаллин баьрченан болх бу.

ТIаьхье хиларна жоьпаллехь йолчу воканашкахь кхоллало эрасалх spermatozoidum, стиэнсалх ovocytus. И салхаш вовшахкхетарх кхоллало адаман хIунсалг. И кхолларан, кхиоран болх бо тIаьхье хиларна жоьпалле йолчу гIашвоканаша.

Хьоткъан воканаш а, стен-боьршаллин воканаш а болх барехь а, морфологехь а гергара хиларна, анатомин Iилмано цхьаьнатоьхна - systema urogenitale. Хьахийначу къепах нохчийн маттахь гIашвоканийн къеп алар нийса хета. ГIашвоканийн къеп бохучу цIаро кхоччуш а, боцца а кхетам ло юьйцучу къепах лаьцна, ткъа вай тIехъэвхьаза цIерш яха дезарх хьалха а дуьту.

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
1	Ampulla ducrus diferentis	Расширение семявыносящего протока	Оралла арахьочу хоршан шордалар	
2	Apex vesicae urinaria	Верхушка мочевого пузыря	Хьоткъан ахкарган буьхьиг	Лахахь хуьлу
3	Appendix testis	Привесок яичка	ЭрацIарнийн тIилдиг	ТIилдигах тера хуьлу
4	Area cribrosa	Решетчатый кружочек почки	Жиман чалтар-хIоз	Жиман кедийн Iуьргаш долу дакъа
5	Arteria renalis	Почечная артерия	Жиман цIиэпха	Жимна тIе цIена цIий кхачадо пха
6	auda epididymidis	Хвост придатка яичка	ЭрацIарнийн совдилхан цIога	
7	Buldus penis	Луковица полового члена	Эравоканан хохах тера шордалар	
8	Calex renalis minor	Малые почечные чашки	Жаннийн кегий кедаш	Жаннийн зуьмалгаш схьаеллало меттиг
9	Calices renales majores	Большие почечные чашки	Жиман даккхий кедаш	
10	Canalis cervicis uteri	Канал шейки матки	БерацIийнан логан харш	
11	Capsula adipose renalis	Жировая капсула почки	Жиман мохь	Жимна гонаха хуьлу
12	Capsula fibrosa renalis	Фиброзная капсула почки	Жиман мIаьдиган чкъор	Жиман тIехулара пардо
13	Caput epididymidis	Головка придатка яичка	ЭрацIарнийн совдилхан корта	
14	Cervix uteri	Шейка матки	БерацIийнан лаг	
15	Colliculus seminalis	Семенной холмик	Ораллин гу	
16	Collum vesicae urinaria	Шейка мочевого пузыря	Хьоткъан ахкарган лаг	
17	Collumna renales	Почечные столбы	Жаннийн бIогIамаш	Пирамидашна юккъера кевстиган дилха
18	Corpora cavernosa penis	Пещеристое тело полового члена	Эравоканан хьехах тера дегI	Кхоъ хуьлу
19	Corpus epididymidis	Тело придатка яичка	ЭрацIарнийн совдилхан дегI	
20	Corpus penis	Тело полового члена	Эравоканан дегI	
21	Corpus uteri	Тело матки	БерацIийнан дегI	
22	Corpus vesicae urrinaria	Тело мочевого пузыря	Хьоткъан ахкарган дегI	
23	Cortex ovarii	Корковое вещество яичника	СтиэцIарнийн кевстиган дилха	
24	Cortex renales	Корковое вещество почки	Жиман кевстиг	Жимна тIехула хуьлу
25	Crura penis	Ножка полового члена	Эравоканан ког-га	Шиъ хуьлу
26	Diaphragma pelvis	Диафрагма таза	Юхан оьз	
27	Diverticula ampullae	Ямки расширения семявыносящего канала	Оралла арахьочу хоршан шордаларан кIаьгнаш	
28	Ductuli efferentes testes	Выносящие канальцы семенной железы	ЭрацIарнийн Iийдарган арахьо хершнаш	
29	Ductus aberrantes epididymidis	Отклоняющиеся канальца придатка яичка	ЭрацIарнийн совдилхан агIортеIа хершнаш	Лакхара, лахара хуьлу
30	Ductus dуferens	Семявыносящий проток	Оралла арахьо харш	
31	Ductus ejaculatoria	Семявыбрасываю-щий проток	Оралла аракхуссу харш	
32	Ductus epididymidis	Проток придатка яичка	ЭрацIарнийн совдилхан харш	
33	Ductus lactiferus	Млечный проток	Шурин харш	
34	Endometrium	Слизистая оболочка матки	БерацIийнан мазин пардо	
35	Epididymis	Придаток яичка	ЭрацIарнийн совдилха	
36	Extremitas inferior renalis	Нижний полюс почки	Жиман лахара бIостайист	
37	Extremitas superior renalis	Верхний полюс почки	Жиман лакхара бIостайист	
38	Facies anterior renalis	Передняя поверхность почки	Жиман хьалхара тIехуле	
39	Facies posterior renalis	Задняя поверхность почки	Жиман тIехьара тIехуле	
40	Fascia penis	Фасция полового члена	Эравоканан моьрдиг	
41	Fascia renalis	Почечная фасция	Жиман моьрдиг	Морда тIехьара моьрдиган дакъа
42	Folliculi ovarici	Фолликулы яичника	СтиэцIарнийн совсарш	
43	Foramina papillaria	Отверстия сосочков почки	Жиман зуьмалгийн Iуьргаш	10 – 25 хила тарло
44	Fossa navicularis urethrae	Ладьевидная ямка мочеиспускательн-ого канала	Хьаткъа охьахоьцу хоршан бIаьвнах тера кIаг	Лахахь хуьлу
45	Frenulum preputii	Уздечка крайней плоти	Эравокан совчкъуран хьаса	
46	Fundus uteri	Дно матки	БерацIийнан бух	
47	Fundus vesicae urinaria	Основание мочевого пузыря	Хьоткъан ахкарган лард	Лакхахь хуьлу
48	funiculusspermaticus	Семенной канатик	Ораллин марш	
49	Glandulae suprarenales	Надпочечники	Жимна тIехулара Iийдаргаш	ЮкъаIийдаргех ду
50	Glans penis	Головка полового члена	Эравоканан корта	
51	Glomeruli renales	Почечные клубочки	Жиман оьргаш	
52	Hilum ovarii	Ворота яичника	СтиэцIарнийн ков	
53	Hilum renflis	Ворота почки	Жиман ков	Пхенаш чу-арадовлу меттиг
54	Impressyo hepatica	Печёночное вдавление	Жимна тIера доIахан кIаг	Аьтту жиман хуьлу
55	Integumentum commune	Общий кожный покров полового члена	Эравоканан чкъор	
56	Lobi gladulae mammariae	Доли молочной железы	Зударийн некхан дакъош	15 – 20 хуьлу
57	Lobuli epididymidis	Дольки придатка яичка	ЭрацIарнийн совдилхан дакъалгаш	10 – 12 хуьлу
58	Lobuli renales	Дольки почек	Жиман кевстиган дакъалгаш	Кевстиган дакъа
59	Lobuli testis	Дольки яичка	ЭрацIарнийн дакъалгаш	
60	Lobus renalis	Доли почки	Жиман дакъош	Кевстиган декъо жиман пирамидица цхьаьна кхуллу жиман дакъа
61	Mamma	Молочная железа	Зударийн накха	
62	Margo lateralis renalis	Наружный край почки	Жиман арахьара йист	
63	Margo medialis	Внутренний край почки	Жиман чоьхьара йист	
64	Mediastinum testis	Средостение яичка	ЭрацIарнийн буьйра	
65	Medulla renalis	Мозговое вещество почки	Жиман тIамаран дилха	Жимна юккъехьа хуьлу
66	Mesovarium	Брыжейка яичника	СтиэцIарнийн шаг	
67	Nephronum	Нефрон	Нефрон	
68	Organa genitalia feminina	Женские половые органы	Зударийн гIашвоканаш	
69	Organa genitalia masculina	Мужские половые органы	Эра гIашвоканаш	
70	Osteum urethra internum	Внутреннее отверстие уретры	Хьоткъан хоршан чоьхьара Iуьрг	
71	Osteum urethrae externum	Наружное отверстие мочеиспускательн-ого канала	Хьаткъа охьахоьцучу хоршан арахьара Iуьрг	
72	Osteum uterinum tubae	Отверстие яйцеводов	БерацIийнан зирхлеларган Iуьрг	
73	Ostium externum uteri	Наружное отверстие матки	БерацIийнан арахьара харш	
74	Ostium internum uteri	Внутреннее отверстие матки	БерацIийнан чоьхьара харш	
75	Ovaria (oophoron)	Яичники	СтиэцIарнаш	Шиъ хуьлу (4 см. еха, 2 см. шуьйра, 1см. стомма)
76	Ovocytus	Женская половая клетка	Стиэсалх (зирх)	СтиэцIарнийн совсарш чохь кхуьу
77	Papilla renales	Почечные сосочки	Жаннийн зуьмалгаш	Юккъехьа йирзина хуьлу
78	Paradidymis	Придаток привеска яичника	ЭрацIарнийн кхозурган совдилха	
79	Parenchyma testis	Паринхима яичка	ЭрацIарнийн дилха	
80	Pars membranacea urethrae	Перепончатая часть мочеиспускательн-ого канала	Божарийн хьаткъа охьахоьцучу хоршан пардонаш долу дакъа	2 – 2,5 см. хуьлу
81	Pars prostatica urethrae	Предстательная часть мужского мочеиспускательного канала	Божарийн хьаткъа охьахоьцучу хоршан гIашIийдарган дакъа	3 – 4 см. хуьлу
82	Pars radiata	Лучистая часть коркового вещества	Жиман кевстиган зIаьнарийн дакъа	
83	Pars spongiosa urethrae	Пещеристая часть мочеиспускатель-ного канала	Божарийн хьаткъа охьахоьцучу хоршан хьехах тера дакъа	13 – 14,5см. хуьлу
84	Pelvis renalis	Почечная лоханка	Жиман чаранаш	2–3 жиман боккха кад вовшах кхетарца кхоллало
85	Penis	Мужской половой член	Эравока	
86	Peramides renales	Почечные пирамиды	Жаннийн пирамидаш	
87	perimtnrium	Серозная оболочка матки	БерацIийнан мIаьдиган пардо	
88	Perineum	Промежность	ГIашъюкъ	
89	Plicat uretericae	Складки мочеточниковых отверстий	Хьоткъан йоьхьийн Iуьргийн хебарш	Хьоткъан йоьхь схьаделлало Iуьрг
90	Porus lactiferus	Млечное отверстие	Шурин Iуьрг	ТIерана буьххьехь хуьлу
91	Prostate	Предстательная железа	ГIашIийдарг	
92	Radix penis	Корень полового члена	Эравоканан орам	
93	Ren (nephros)	Почка	Жим	Шиъ хуьлу
95	Rete testis	Сеть семенных канальцев	Ораллин хершнийн бой	Оралла лела пхенаш
96	Scrotum	Мошонка	ЭрацIарнийн тIоьрмиг	
97	Septula testis	Перегородки яичка	ЭрацIарнин оганаш	
98	Sinus renalis	Синус почки	Жиман херо	Жимна юккъехь хуьлу
99	Sistema urinarium	Мочевая система	Хьоткъан къеп	Хьоткъан воканаш
100	Sperma	Сперма	Оралла (эрасалхаш)	Боьршачу стеган салгаш юккъехь йолу тIуналла
101	Spermatozoidum	Сперматозоид	Ораллин салх (эрасалх)	Боьршачу стеган салг
102	Sphincter urethrae externus	Наружный сфинктер мочеиспускатель-ного канала	Хьаткъа охьахоьцучу хоршан арахьара гатте	
103	Stroma ovarii	Мозговое вещество яичника	СтиэцIарнин тIамаран дилха	
104	Testis	Яичко	ЭрацIарне	Шиъ хуьлу
105	Trigonum vesicae	Треугольник мочевого пузыря	Хьоткъан ахкарган кхосаберг	Хьоткъан ахкарга чохь хуьлу
106	Tube uterinae	Маточные трубы	БерацIийнан биргIанаш	10 –12 см. хуьлу
107	Tubuli renales contorti	Извитые мочевые канальца	Жиман хьийзина хершнаш	
108	Tubuli renales recti	Прямые мочевые канальца	Хьоткъан нийса хершнаш	Хьаткъа Iийдало хершнаш
109	Tubuli seminiferi contorti	Извитые семенные канальца	Ораллин ситтина хершнаш	ЭрацIарнийн хершнаш
110	Tubuli seminiferi recti	Прямые семенные канальца	Ораллин нийса хершнаш	ЭрацIарнийн хершнаш
110	Tunica albuginea testis	Белочная оболочка яичка	ЭрацIарнен кIайллин чкъор	ЭрацIарни тIехула хуьлу
111	Ureter	Мочеточник	Хьаткъайоьхь	Хьаткъа Iийдало марш
112	Urethra feminina	Женский мочеиспускатель-ный канал	Зударийн хьаткъа охьахоьцу харш	3 – 4 см.
113	Urethra verilis	Мужской мочеиспускатель-ный канал	Божарийн хьаткъа охьахоьцу харш	18 – 21 см. хуьлу
114	Uterus	Матка	БерацIа (гIаст)	
115	Uvula vesicae urenaria	Язычок мочевого пузыря	Хьоткъан ахкарган мотт	Хьоткъан ахкарга чохь хуьлу
116	v.renalis	Почечная вена	Жиман сийнапха	Жим чуьра цIий дIахьо пха
117	Vagina	Влагалище	Зударийн гIашвока	
118	Vesica urinaria	Мочевой пузырь	Хьоткъан ахкарг	Хьаткъа гулло вока
119	Vesiculaу seminales	Семенные пузырьки	Ораллин лоппагаш	

VII ДАКЪА

ДЕГАН-ХАРАПХЕНИЙН КЪЕП

СЕРДЕЧНО-СОСУДИСТАЯ СИСТЕМА

SISTEMA CARDIOVASCULARE

Деган-харапхенийн къепа юкъадогIу: дог, цIийлело къеп (цIий лела пхенаш), соьлапхенийн къеп. Деган-харапхенийн къепан коьрта вока дог ду. Даг тIера дилханашка дIадоьлхучу пхенех цIиэпхенаш arteria олу, дагна гена мел довлу а дуткъало уьш. ЦIиэпхенаш дилхалашкахь цIулцIиэапхенашка arteriola, цIиэцIулапхенийн дуьхьигашка arteriola precapellare, цIулхарапхенашка capellares декъало. Оцу декъадаларх кхоллало цIулхарапхенийн бойнаш rete capillare. ЦIулхарапхенийн бойнашкара дуьйлало цIулсийнапхенаш venula. ЦIулсийнапхенаш вовшахкхетарх кхоллало сийнапхенаш venae. Сийнапхенаша цIий даге дуьгу. Воканийн дилханашкахь цIий лела цIулапхенийн бойнашца цхьаьна кхоллало цIуласоьлапхенийн бойнаш. Царна тIера дуьйлало цIуласоьлапхенаш вовшахкхетарх кхоллалуш долу соьлапхенаш. Соьлапхенаш, екхоаш чухула довлуш, стамлой, соьлахершнашка доьрзу. Соьлахершнаш логан сийнапхенийн кIажахь сийнапхенийн цIийх дIакхета.

Деригге цIий лела некъаш шина гоне декъало: цIий лела боккха го, цIий лела жима го. ЦIий лела боккхачу гонехула цIий даго массо а воканийн дилханашка дIатотту. Дилханашкахь шегара кислород, напдакъош дилханийн салгашка дIакхачийначул тIаьхьа, сийнапхенашкахула юха дагна тIедогIу цIий. ЦIий лелачу жимачу гонехула лела цIий даганий, пехашний юккъехь хьийза. Пехашка кхаьчначу цIийно пехийн пехкашкара хIаваъца хIуохарцар кхочушдо – шегара кIорамуьсталла хIаваэ дIало, хIаваэра кислород чуузу. Пехаш чохь кIорамуьстонах цIанделла, кислорадах токхе хилла цIий юха даге кхочу, ткъа даго цIий лелачу боккхачу гоне тотту.

ЦIий лелачу новкъахь ду доIах, жаннаш. ДоIахехула чекхдолу цIий луьттуш дIацIандо напдаьгна юкъан дIаьвше дакъойх. Жаннаша цIий луьтту: цIийна юккъера хи, напдаьгна юкъан ца оьшу дакъош схьакъастадо.

Адаман дог cor йиъ хара йолуш ду. Харанашна цIий чудогIучу-арадолучу пхенашна дуьхьал деганегIарш хуьлу. ДеганегIарша чудеана цIий чудеанчухула юха ара ца долуьйту, ара кхоьссинарг юха чу ца доуьйту.

Деган цIий таттар цхьана агIор хуьлу. ЦIий лелачу боккхачу гонехула хьаьвзина юхадеана цIий жимачу гоне кхуссу даго. Деган негIарший, деган харанаший, деган деттадаларой кхочушбо шина а гонехула цIий леларан болх.

ДОГ

СЕРДЦЕ

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
	a. Coronaeia dextra	Правая венечная артерия	Деган аьтту цIиэпха	Даг тIе цIий дохьу пха
	a. Coronaria sinistra	Левая венечная артерия	Деган аьрру цIиэпха	Даг тIе цIий дохьу пха
	Aorta	Аорта	ЦIиймарш	ЦIий лела уггар боккха пха
	Arcus aortae	Дуга аорты	ЦIиймаршан Iад	ЦIиймаршан дакъа
	Atrium dextrum	Правое предсердие	Аьтту дегалерг	Лакхара баьсса сийнапхено цIий тIедохьу
	Atrium sinistrum	Левое предсердие	Аьрру дегалерг	Пехийн аьрру сийнапхенаша цIий тIедохьу
	Auricula dextra	Правое ушко сердца	Деган аьтту лердиг	
	Auricula sinistra	Левое ушко сердца	Деган аьрру лердиг	
	Cor	Сердце	Дог	4 хара йолуш ду
	Endocardium	Внутренняя оболочка сердца	ДегамIаьдиг	Деган чоьхьара чкъор
	Epicardium	Наружная оболочка сердца	Дегаморд	Деган тIехулара чкъор
	Myocardium	Миокард	Деган оьзгаш	Деган дилханах дукхахдерг оьзгийн дакъа ду
	Osteum atriventriculare dextrum	Правое предсердно-желудочковое отверстие	Аьтту дегалерган-дегазорхан херо	Дегалерга чуьра дегазорха чу цIий доьду херо
	Osteum atriventriculare sinistrum	Левое предсердно-желудочковое отверстие	Аьрру дегалерган-дегазорхан херо	Дегалерга чуьра дегазорха чу цIий доьду херо
	r. Circumflexus arteriae coronariae sinistrae	Огибающая ветвь левой венечной артерии	Деган аьрру цIиэпхонан гуотуху га	Деган аьрру цIиэпхонан дакъа
	r. Interventricularis anterior arteriae coronariae sinistrae	Передняя межжелудочко-вая ветвь левой венечной артерии	Деган аьрру цIиэпхонан зорхашна юккъера га	Деган аьрру цIиэпхонан дакъа
	r. Interventricularis posterior arteriae coronariae dextra	Задняя межжелудочко-вая ветвь правой венечной артерии	Деган аьтту цIиэпхонан зорхашна юккъера тIехьара га	Деган аьтту цIиэпхонан дакъа
	Septum interatriale	Перегородка между предсердиями	Дегалергашна юкъара ога	Дегалергаш вовшех къастадо
	Septum interventriculare	Межжелудочко-вая перегородка сердца	Деган зорхашна юккъера ога	Зорхаш вовшех къастайо
	Sinus caranarius	Венечный синус	Деган сийнапхенан чоь	Сийнапхенаш долало чоь
	v. Cardiaca magna v. Cordis magna	Большая вена сердца	Деган боккха сийнапха	Даг тIера цIий дIахьо пха
	v. Cordis media	Средняя вена сердца	Деган юккъера сийнапха	Дагера цIий дIахьо
	v. Cordis parva	Малая вена сердца	Деган жима сийнапха	Дагера цIий дIахьо
	v. Obliqua atrii sinistri	Косая вена левого предсердия	Аьрру дегалерган раз сийнапха	Деган боккха сийнапхенан дакъа
	v. Ventriculi sinistri posterior	Задняя вена левого желудочка	Аьрру дегазорхан тIехьара сийнапха	Дегазорхера цIий дIахьо
	Valva aorte	Клапан аорты	ЦIиймаршан деганегIар	ЦIиймаршана чохь цIий сацадо
	Valva atrioventricularis dexra	Правый предсердно-желудочковый клапан	Аьтту дегалерган-дегазорхан деганегIар	Дегазорхара цIий дегалерга чу ца дохуьйту
	Valva bicuspidalis s.mitralis	Двустворчатый или метральный клапан	Ши дакъа долу деганегIар	Зорхара цIий дегалерга чу ца дохуьйту
	Valva trunci pulmonalis	Клапан легочного ствола	Пехийн гIодан деганегIар	Пехийн гIода чохь цIий сацадо
	Valvula sinus coranarii	Заслонка венечного синуса	Деган сийнапхенан чоькъовлург	
	Ventriculum dexter	Правый желудочек	Аьтту дегазорх	ЦIий пехийн гIода чу кхуссу
	Ventriculum sinister	Левый желудочек	Аьрру дегазорх	ЦIиймарша чу цIий кхуссу

ЦIИЭПХЕНАШ

АРТЕРИИ

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
	Anastamosis arteriolovenularis	Артерио-венулярный анастамоз	ЦIулцIиэпхенийн-цIулсийнпхенийн хуттупха	ЦIулцIиэпха цIулсийнапхенах хутту пха
	Arcus palmaris (arteria)	Подошвенная дуга (артериальная)	Айран цIиэпхенан Iад	Коган айре цIий кхачадо
	Arcus palmaris pr a. Сircumflexa ofundus	Глубокая ладонная дуга	Кераюкъан кIоргера цIиэпхенан Iад	ПIелгашна тIедоьлху пхенаш дIадуьйлало цIий лела Iад
	Arcus palmaris superficialis	Поверхностная ладонная дуга	Кераюкъан тIехулара цIийлела Iад	ПIелгашна тIедоьлху пхенаш дIадуьйлало цIий лела Iад
	Arteriola	Артериола	ЦIиэцIулпха	ЦIиэпхенийн чаккхенашкахь хуьлу
	Arteriola precapellare	Прекапиллярная артериола	ЦIулцIиэпхенан дуьхьигаш	ЦIулцIиэпхенийн чаккхенашкахь хуьлу
	Capellares	Капилляры	ЦIулхарапхенаш	Сийна а, цIен а хуьлу
	Rete capillare	Капиллярная сеть	ЦIулпхенийн черт	ЦIийно дилхане напкхачо а, дилханера напдаьгна юкъ худу а меттиг
	a. Alveolaris inferior	Нижняя альвеолярная артерия	Лахара мочхалан церг-кIаьгнийн цIиэпха	Цергашка цIий кхачадо
	a. Alveolaris superior	Верхне-челюстная артерия	Лакхара мочхалан цIиэпха	Лакхара мочхале цIий кхачадо
	a. Arcuata	Дугообразная артерия	Коган Iадтера цIиэпха	Коге цIий кхачадо
	a. Auricularis posterior	Задняя ушная артерия	Лерган тIехьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Axellaris	Подмышечная артерия	ТIемакIелара цIиэпха	Куьг-межене цIий хьо
	a. Basilaris	Базелярная артерия	Лардан цIиэпха	Коьртан хьене цIий кхачадо
	a. Brachialis	Плечевая артерия	Белшан цIиэпха	Куьг-межене цIий хьо
	a. Carotis communis dextra	Общая сонная артерия правая	Аьтту дIундузпха	Коьрте цIий кхачадо
	a. Carotis communis sinistra	Общая сонная артерия левая	Аьрру дIундузпха	Коьрте цIий кхачадо
	a. Carotis externa	Наружная сонная артерия	Арахьара дIундузпха	Коьрте цIий кхачадо
	a. Carotis interna	Внутренная сонная артерия	Чоьхьара дIундузпха	Коьрте цIий кхачадо
	a. Cerebri media	Средняя мозговая артерия	Хьен тIамаран юккъехьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Cerebri posterior	Задняя мозговая артерия	Хьен тIамаран тIехьара цIиэпха	Хьен тIамаран тIиэхьенашка цIий кхачадо
	a. Circumflexa femoris lateralis	Латеральная артерия, огибающая бедренную кость	Варен даьIахкна гуотуху йистехьара цIиэпха	Варене цIий кхачадо
	a. Circumflexa femoris lateralis	Медиальная артерия, огибающая бедренную кость	Варен даьIахкна гуотуху юккъехьара цIиэпха	Варен лакхене цIий кхачадо
	a. Circumflexa humeri anterior	Передняя артерия, огибающая плечевую кость	Белшан даьIахкна гуотуху хьалхара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Circumflexa humeri posterior	Задняя артерия, огибающая плечевую кость	Белшан даьIахкна гуотуху тIехьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Circumflexa ilium profunda	Глубокая артерия, огибающая подвздошную кость	ХонадаьIахкна готуху кIоргера цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Circumflexa scapulae	Артерия, огибающая лопатку	Пханарна готуху цIиэпха	Пханар гонаха цIий кхачадо
	a. Colica dextra	Правая ободочная артерия	Ирх-дейоьхьан цIиэпха	Дейоьхье цIий кхачадо
	a. Colica media	Средняя ободочная артерия	Пурх-дейоьхьан цIиэпха	Дейоьхье цIий кхачадо
	a. Colica sinistre	Левая ободочная артерия	Охьа-дейоьхьан цIиэпха	Дейоьхье цIий кхачадо
	a. Collateralis media	Средняя коллатеральная артерия (плеча)	Белшан юккъера готосу цIиэпха	Кхечу цIиэпхенех хоттало
	a. Collateralis radialis	Лучевая коллатеральная артерия	Бупхьаьрсан готосу цIиэпха	Кхечу цIиэпхенех хоттало
	a. Collateralis ulnaris inferior	Нижняя локтевая коллатеральная артерия	ЧIупхьаьрсан лахара готосу цIиэпха	Кхечу цIиэпхенех хоттало
	a. Collateralis ulnaris superior	Верхняя локтевая коллатеральная артерия	ЧIупхьаьрсан лакхара готосу цIиэпха	Кхечу цIиэпхенех хоттало
	a. Communicans anterior	Передняя соединительная артерия	Хьалхара вовшаххутту цIиэпха	
	a. Communicans posterior	Задняя соединительная артерия	ТIехьара вовшаххутту цIиэпха	
	a. Coronaeia dextra	Правая венечная артерия	Деган аьтту цIиэпха	Дагна тIе цIий дохьу пха
	a. Coronaria sinistra	Левая венечная артерия	Деган аьрру цIиэпха	Дагна тIе цIий дохьу пха
	a. Descendens genus	Нисходяшая коленная артерия	Охьабоьду гоьлан цIиэпха	Настаре цIий кхачадо
	a. Digitales dorsales	Тыльные пальцевые артерии	Коган пIелгийн тIехьашхара цIиэпхенаш	Коган пIелгашка цIий кхачадо
	a. Digitales palmares communes	Общие ладонные пальцевые артерии	Куьйган пIелгийн юкъара цIиэпхенаш	Куьйган пIелгашка цIий кхачадо
	a. Digitales palmares propriae	Собственные ладонные пальцевые артерии	Куьйган пIелгийн шайн цIиэпхенаш	Куьйган пIелгашка цIий кхачадо
	a. Dorsalis pedis	Тыльная артерия стопы	Коган тIехьашхара цIиэпха	Коге цIий кхачадо
	a. Epigastrica inferior	Нижняя надчревная артерия	ЧоьтIехуленан лахара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Etmoidalis anterior	Передняя решетчатая артерия	Чертан хьалхара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Etmoidalis posterior	Задняя решетчатая артерия	Чертан тIехьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Facialis	Лицевая артерия	Юьхь-сибатан цIиэпха	Юьхь-сибате цIий кхачадо
	a. Femoris	Бедренная артерия	Варен цIиэпха	Настаре цIий кхачадо
	a. Fibularis	Малоберцовая артерия	ЧIунастаран цIиэпха	Настаре цIий кхачадо
	a. Gastrica (sinitra, dtxtra)	Желудочная артерия (правая, левая)	Хьеран цIиэпха (аьрру, аьтту)	Хьера тIе цIий кхачадо
	a. Gastroduodenalis	Желудочно-двенадцатиперстная артерия	Хьеран-йоьхьгоьлан цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Gastromtntalis (sinistra,dextra)	Желудочно-сальниковая артерия (левая,правая)	Хьеран-махьаран цIиэпха (аьрру, аьтту)	Хьере, моллин куйне цIий кхачадо
	a. Gastroomentum dextra	Правая желудочно-сальниковая артерия	Хьеран-махьаран аьтту цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Glutea inferior	Нижняя ягодичная артерия	ХонамаьIиган лахара цIиэпха	ХонамаьIиге цIий кхачадо
	a. Hepatica communis	Общая печоночная артерия	ДоIахан юкъара цIиэпха	ДоIахе цIий кхачадо
	a. Hepatica propria	Собственная печоночная артерия	ДоIахан шен цIиэпха	ДоIахе цIий кхачадо
	a. Iliaca externa	Наружная подвздошная артерия	Хонан арахьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Iliaca inferior	Внутренняя подвздошная артерия	Хонан чоьхьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Iliocolica	Подвздошно-ободочная артерия	Хонан-дейоьхьан цIиэпхенаш	Дейоьхье цIий кхачадо
	a. Iliolumbalis	Подвздошно-поясничная артерия	Хонан-хуттуршан цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Illiaca communis	Общая подвздошная артерия	Хонан юкъара цIиэпха	Хонан чоьне цIий кхачадо
	a. Inferior lateralis genus	Латеральная нижняя коленная артерия	Гоьлан лахара йистехьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Inferior medialis genus	Медиальная нижняя коленная артерия	Гоьлан чоьхьара лахара цIиэпха	Гоьле цIий кхачадо
	a. Inferior anterior cerebelli	Нижняя передняя мозжечковая артерия	КIасархьен хьалхара лахара цIиэпха	КIасархьене цIий кхачадо
	a. Inferior posterior cerebelli	Нижняя задняя мозжечковая артерия	КIасархьен тIехьара лахара цIиэпха	КIасархьене цIий кхачадо
	a. Intercostals suprema	Наивысшая межреберная артерия	ПIендаршна юккъера уггар лакхара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Interossea anterior	Передняя межкостная артерия	ДаьIахкашна юккъера хьалхара цIиэпха	Пхьаьрсан даьIахкашна юккъе цIий кхачадо
	a. Interossea communis	Общая межкостная артерия	ДаьIахкашна юккъера юкъара цIиэпха	ДаьIахкашна юккъе цIий кхачадо
	a. Interossea posterior	задняя межкостная артерия	ДаьIахкашна юккъера тIехьара цIиэпха	ДаьIахкашна юккъе цIий кхачадо
	a. Labyrinthi	Артерия лабиринта	Лерган сетларан цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Lacrimalis	Слезная артерия	БIаьрхин цIиэпха	БIаьрхин даьIахкийн гуоне цIий кхачадо
	a. Linalis	Селезеночная артерия	Iонжаран цIиэпха	Iонжаре цIий кхачадо
	a. Lingualis	Язычная артерия	Меттан цIиэпха	Матте цIий кхачадо
	a. Meningea media	Средняя менингеальная артерия	ТIум-чкъуран юккъера цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Meningea posterior	Задняя менингеальная артерия	ТIум-чкъуран тIехьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Mуsenterica superior, inferior	Брыжеечная артерия, верхняя нижняя	Шаган лакхара, лахара цIиэпхенаш	Йоьхьашка цIий кхачадо
	a. Obturatoria	Запирательная артерия	Къовларан цIиэпха	Хонан даьIахкна, гоан даьIахкна гонаха цIий кхачадо
	a. Occipitalis	Затылочная артерия	ТIуьскан цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Ophthalmica	Глазная артерия	БIаьрган цIиэпха	БIаьрге цIий кхачадо
	a. Palatina descendens	Нисходящая небная артерия	Охьабоьду стигалан цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Palatine ascendens	Восходящая небная артерия	Хьалабоьду стигалан цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Palmaris lateralis	Латеральная подошвенная артерия	Айран йистехьара цIиэпха	Коган айре цIий кхачадо
	a. Pancreatica-duodenalis inferior	Нижняя поджелудочно-двенадцатиперстная артерия	Набаран-йоьхьгоьлан лахара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Pancreatica-duodenalis superior	Верхняя поджелудочно-двенадцатиперстная артерия	Набаран-йоьхьгоьлан лакхара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Pharyngea ascendens	Восходящая глоточная артерия	Логашодан хьалабоьду цIиэпха	
	a. Phrenica inferior dextra	Нижняя диафрагмальная артерия (правая, левая)	Оьзан лахара цIиэпха (аьрру, аьтту)	Оьзе цIий кхачадо
	a. Plantares medialis	Медиальная подошвенная артерия	Айран юккъехьара цIиэпха	Коган айране цIий кхачадо
	a. Plantares profunda	Глубокая подошвенная артерия	Айран кIоргера цIиэпха	Коган айране цIий кхачадо
	a. Poplitae	Подколенная артерия	Гоьла кIелара цIиэпха	Гоьле цIий кхачадо
	a. Princes pollicis	Артерия большого пальца кисти	Куьйган нана-пIелган цIиэпха	Нана-пIелге цIий кхачадо
	a. Profunda brachii	Глубокая артерия плеча	Белшан кIоргера цIиэпха	Белше цIий кхачадо
	a. Profunda femoris	Глубокая бедренная артерия	Варен кIоргера цIиэпха	Настаре цIий кхачадо
	a. Pulmonalis dexter	Правая легочная артерия	Пехан аьтту цIиэпха	Пехашка цIиэпхенашкахула доьду цIий сийнапхенийн цIийн тайпа ду
	a. Pulmonalis sinistra	Левая легочная артерия	Пехан аьрру цIиэпха	Пехашка цIиэпхенашкахула доьду цIий сийнапхенийн цIийн тайпа ду
	a. Radialis	Лучевая артерия	Бупхьаьрсан цIиэпха	Куьйга тIе цIий кхачадо
	a. Recurrens radialis	Лучевая возвратная артерия	Бупхьаьрсан юхабогIу цIиэпха	Бупхьаьрсан цIиэпхона тIера юхабогIу
	a. Recurrens tibialis anterior	Передняя большеберцовая возвратная артерия	Бунастаран хьалхара юхабогIу цIиэпха	Настаре цIий кхачадо
	a. Renalis	Почечная артерия	Жиман цIиэпха	Жим тIе цIий кхачадо
	a. Rete malleolare	Латеральная лодыжковая сеть	Хьорканан йистехьара цIиэпхенийн бой	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Sacralis lateralis	Латеральная крестцовая артерия	ГIортхоттен йистехьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Sacralis medialis	Средняя крестцовая артерия	ГIортхоттен юккъера цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Subclavia dextra	Правая подключичная артерия	Динбухкана кIелара аьтту цIиэпха	Куьйге цIий хьочех пхенаш
	a. Subclavia sinistra	Левая подключичная артерия	Динбухкана кIелара аьрру цIиэпха	Куьйге цIий хьочех пхенаш
	a. Subscapularis	Подлопаточная артерия	Пханар кIелара цIиэпха	Пханарна гонаха цIий кхачадо
	a. Superior medialis genus	Медиальная верхняя коленная артерия	Гоьлан юккъехьара лакхара цIиэпха	Гоьле цIий кхачадо
	a. Superior cerebelli	Верхняя мозжечковая артерия	КIасархьен лакхара цIиэпха	КIасархьене цIий кхачадо
	a. Superior lateralis genus	Латеральная верхняя коленная артерия	Гоьлан лакхара йистехьара цIиэпха	Гоьле цIий кхачадо
	a. Supraorbitalis	Надглазничная артерия	БIаьргтIехуленан цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Tarsalis lateralis	Латеральная предплюсневая артерия	Когабилзиган йистехьара цIиэпха	Хьакхолге цIий кхачадо
	a. Temporalis superficialis	Поверхностная височная артерия	Лергаюхан тIехулара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Thiroidea superior	Верхняя щитовидная артерия	Хьорзамхан лакхара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Tibialis posterior	Задняя большеберцовая артерия	Бунастаран тIехьара цIиэпха	Настаре цIий кхачадо
	a. Toracica interna	Внутренняя грудная артерия	Некхан чоьхьара цIиэпха	Некхачоьне цIий кхачадо
	a. Toracica laterales	Латеральная грудная артерия	Некхан йистехьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Toracodorsalis	Грудоспинная артерия	Некхан-букъан цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Ulnaris	Локтевая артерия	ЧIупхьаьрсан цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Vertebralis (sinitra, dtxtra)	Позвоночная артерия (левая, правая)	Букъсуьртан цIиэпха (аьрру, аьтту)	Букъсуьрте цIий кхачадо
	a. Тibialis anterior	Первая большеберцовая артерия	Бунастаран хьалхара цIиэпха	Настаре цIий кхачадо
	aa. Appendicularis	Артерия червеобразного отростка	Совйоьхьан цIиэпха	Совйоьхье цIий кхачадо
	aa. Cerebri anterior	Передняя мозговая артерия	Хьен тIамаран хьалхара цIиэпха	Хьен тIамаран хьалхенашка цIий кхачадо
	aa. Digitales communis	Общие пальцевые артерии	ПIелгийн юкъара цIиэпхенаш	ПIелгашка цIий кхачадо
	aa. Digitalеs propriae	Собственные пальцевые артерии	Коган пIелгийн шайн цIиэпхенаш	ПIелгашка цIий кхачадо
	aa. Ileales	Подвздошно-кишечные артерии	Хонан-йоьхьан цIиэпхенаш	Йоьхьашка цIий кхачадо
	aa. Intercostales posterior (sinitra, dtxtra)	Задние межреберные артерии (правая, левая)	ПIендаршна юккъера тIехьара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	aa. Jejunales	Тощекишечные артерии	Озайоьхьан цIиэпхенаш	Озайоьхье цIий кхачадо
	aa. metacarpales palmares	Ладонные пястные артерии	Куьйган даьIахкийн цIиэпхенаш	Куьйган пIелгашка цIий кхачадо
	aa. Metatarsales dorsales	Тыльные плюсневые артерии	Коган дукъан тIехьашхара цIиэпхенаш	Коге цIий кхачадо
	aa. Metatarsales plantares	Подошвенные плюсневые артерии	Коган дукъан айран цIиэпха	
	aa. Suprarenalis (inferior, superior, media)	Надпочечниковые артерии (верхняя, нижняя, средняя)	Жаннашна тIехулара Iийдаргийн цIиэпхенаш (лакхара, лахара, юккъера)	Жаннашна тIехулара Iийдаргашка цIий кхачадо
	aa. Testicularis aa. Ovaricae	Яичковые артерии (Яичниковые артерии)	ЦIарнийн цIиэпха (божарийн, зударийн)	ЦIарнеш тIе цIий кхачадо
	r. Circumflexus arteriae coronariae sinistrae	Огибающая ветвь левой венечной артерии	Деган аьрру цIиэпхенан гуотуху га	Деган аьрру цIиэпхенан дакъа
	r. Interventricularis anterior arteriae coronariae sinistrae	Передняя межжелудочковая ветвь левой венечной артерии	Деган аьрру цIиэпхенан зорхаш юкъара га	Деган аьрру цIиэпхенан дакъа
	r. Interventricularis posterior arteriae coronariae dextra	Задняя межжелудочковая ветвь правой венечной артерии	Деган аьтту цIиэпхенан тIехьара зорхаш юккъера га	Деган аьтту цIиэпхенан дакъа
	r. Palmaris profunda a. ulnaris	Глубокая ладонная ветвь локтевой артерии	ЧIупхьаьрсан цIиэпхена кераюкъан кIоргера га	Кераюккъе цIий кхачадо
	r. Palmfris superficialis a.radialis	Поверхностная ладонная ветвь лучевой артерии	Бупхьаьрсан цIиэпхенан кераюкъан тIехулара га	Кераюккъе цIий кхачадо
	Rete arteculare genus	Коленная суставная сосудистая сеть	Настаран гоьлера хьакхолган харапхенийн черт	Гоьлан хьакхолге цIий кхачадо
	rr. Intercostals anteriores	Передние межреберные ветви	ПIендарш юккъера цIиэпхенийн гаьннаш	ПIендаршна лаха йистехула дIадоьлху
	Truncus brachiocephalicus	Плечеголовной ствол	Коьртан-белшан гIад	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	Truncus coeliacus	Чревный ствол	Чоьнан гIад	Чоьнан тIехулене цIий кхачадо
	Truncus costocervicalis	Реберно-шейный ствол	ПIендарийн-йоIзаран гIад	Лакхара пIендарийн, йоIзаран гоне цIий качадо
	Truncus thyrocervicalis	Щитошейный ствол	Кхалкъ-логан гIад	Хьахийначу метте цIий кхачадо

СИЙНАПХЕНАШ

ВЕНЫ

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
	Venula	Венула	Ц1улсийнапха	Сийнапхенийн чаккхенашкахь хуьлу
	v. Brachiacephalica sinistra	Левая плечеголовная вена	Белш-коьртан аьрру агIорхьара сийнапха	Коьртера а, куьйгера а цIий схьагулдо
	v. Axellaris	Подмышечная вена	ТIемакIелара сийнапха	Куьйгера цIий юхадуьгу
	v. Azygos	Непарная вена	Цхьалхара сийнапха	
	v. Cardiaca magna v. Cordis magna	Большая вена сердца	Деган боккха сийнапха	Даг тIера цIий дIахьо пха
	v. Cava inferior	Нижняя полая вена	Лахара баьсса сийнапха	Лахара меженашкара хьаладогIучу сийнапхенаша кхуллу
	v. Cava superior	Верхняя полая вена	Лакхара баьсса сийнапха	
	v. Circumflexa femoris	Вена, окружающая бедренную кость	Варен даьIахкан готосу сийнапха	Варера цIий дIахьо
	v. Cordis media	Средняя вена сердца	Деган юккъера сийнапха	Дагера цIий дIахьо
	v. Cordis parva	Малая вена сердца	Деган жима сийнапха	Дагера цIий дIахьо
	v. Epigastrica inferior	Нижняя надчревная вена	ЧоьтIехулара лахара сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Epigastrica superficialis	Поверхностная надчревная вена	ЧоьтIехулара тIехуленан сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Facialis	Лицевая вена	Юьхь-сибатан сийнапха	Юьхь-сибатера цIий схьагулдо
	v. Femoralis	Бедренная вена	Варен сийнапха	Ког-меженера цIий схьагулдо
	v. Hemiazygos	Полунепарная вена	Ахцхьалха сийнапха	
	v. Illiaca communis	Общая подвздошная вена	Хонан юкъара сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Illiaca externa	Наружная подвздошная вена	Хонан арахьара сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Intrococtales	Межреберные вены	ПIендарш юккъера сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Jagularis anterior	Передняя яремная вена	Хьалхара гIомат-сийнапха	Коьртера цIий схьагулдо
	v. Jagularis externa	Наружная яремная вена	Арахьара гIомат-сийнапха	Коьртан тIехулара дилханашкара цIий схьагулдо
	v. Jagularis interna sinistra et dextra	Внутренная яремная вена (правая левая)	Чоьхьара гIомат-сийнапха (аьтту, аьрру)	Коьртера цIий юхадуьгу
	v. Lumbales	Поясничные вены	Хоттаршан сийнапхенаш	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Lumbalis ascendens	Восходящая поясничная вена	Хоттаршан хьалабоьду сийнапха	
	v. Obliqua atrii sinistri	Косая вена левого предсердия	Аьрру дегалерган раз сийнапха	Деган боккхачу сийнапхенан дакъа
	v. Renalis (sinistra et dextra)	Почечная вена (правая и левая)	Жиман сийнапха (аьтту, аьрру)	Жаннашкара цIий схьагулдо
	v. Retromandibularis	Занижнечелюстная вена	Лахара мочхал тIехьара сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Sacralis mediana	Средняя крестцовая вена	ГIортхоттен юккъера сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Saphena magna	Большая подкожная вена ноги	Коган чкъура кIелара боккха сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Subclavia sinistra et dextra	Подключичная вена (правая левая)	Динбухка кIелара сийнапха (аьтту, аьрру)	Куьйгера цIий юхадуьгу
	v. Thoracica interna	Внутренняя грудная вена	Некхан чоьхьара сийнапха	
	v. Thyroidea inferior	Нижняя щитовидная вена	Кхалкъ-хьорзамхин лахара сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Thyroidea superior	Верхняя щитовидная вена	Кхалкъ-хьорзамхин лакхара сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Tpigastrica superior	Верхняя надчревная вена	ЧоьтIехуленан лакхара сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Transverses colli	Поперечная вена шеи	Логан пурх сийнапха	Логера цIий схьагулдо
	v. Transverses scapulae	Поперечная вена лопатки	Пханаран пурх сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v. Ventriculi sinistri posterior	Задняя вена левого желудочка	Аьрру дегазорхан тIехьара сийнапха	Дегазорхера цIий дIахьо
	v. Сephalica	Латеральная подкожная вена руки	Куьйган чкъура кIелара йиcтехьара сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	v.Iliolumbalis	Подвздошно-поясничная вена	Хонан-хоттаршан сийнапха	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	Valvula sinus coranarii	Заслонка венечного синуса	Деган сийнапхенан чоькъовлург	
	vv. Bracheales	Плечевые вены	Белшан пхенаш	Куьг-меженера цIий юхадуьгу
	vv. Cruris	Вены голени	Настаран сийнапхенаш	Хьахийначу меттера цIий схьагулдо
	vv. Dorsales pedis	Вены тыла стопы	Коган тIехьашхенан сийнапха	Когера цIий схьагулдо
	vv. Pulmonales (dextrae, sinistra)	Легочная вена (правая, левая)	Пехан сийнапха (аьтту, аьрру)	Пехашкара цIена цIий дIахьо
	Sinus caranarius	Венечный синус	Деган сийнапхонан чоь	Сийнапхенаш долало чоь

VIII ДАКЪА

ЦIИЙКХОЛЛАРАН, ЦАМГАРДУЬХЬАЛОНАН

ВОКАНАШ

ОРГАНЫ КРОВЕТВОРЕНИЯ

И ИММУННОЙ ЗАЩИТЫ

СОЬЛАПХЕНИЙН КЪЕП

ЛИМФАТИЧЕСКАЯ СИСТЕМА

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
1	Medulla ossium (Flava et rubro)	Костный мозг (красный и жёлтый)	ДаьIахкийн тIум (цIен, можа)	ДаьIахкашна юккъехь хуьлу, цIий кхолларехь дакъалоцуш ю
2	Nodus lymphoideus	Лимфатические узлы	Екхоаш	Соьлапхенийн къепа юкъайогIу
3	Splen, lien	Селезенка	Iонжар	ЦIий кхолларехь дакъалоцуш ду
4	Thymus	Тимус	Шалго Iийдарг	Ши га долуш хуьлу. ЮкъаIийдаргех ду, цIий кхолларехь дакъалоцуш ду
5	Tonsillae annuli limphoidei pharyngis	Миндалины лимфоидного глоточного кольца	Логашодан дегакхелаш	Пхеа тайпана хуьлу. Цамгардуьхьалонан воканех ю

СОЬЛАПХЕНИЙН КЪЕП

ЛИМФАТИЧЕСКАЯ СИСТЕМА

SYSTEMA LYMPHOIDEUM

Соьлапхенийн къепа юкъадогIу даккхий, кегий соьлапхенаш, цIулсоьлапхенаш, екхоаш. Соьлапхенийн къеп сийнапхенашца цхьаьна дилханашкара напдаьгна юкъ, хи, соьла, еллачу салгийн а, уьналгийн а дакъош юхаIийдадаларехь болх беш ю. Иштта, соьлапхенийн къепо цамгардуьхьалонан а, цIийкхолларан а болх бо. Масех цIулсоьлапха цхьаьнакхетарх кхоллало соьлапха. Дилханашкахь кхолладелла соьла уггар дуткъий цIулсоьлапхенаша шайн пардонийн оганашкахула худу. Хуьйдина даьлла соьла керла худучу соьлано дIататтаро доладо пхенашкахула соьлин хьиэр. Шайн оганашкахь оьзгаш йолу пхенаш чу соьла кхаьчча, оганийн хебаро а, меженийн хьиэрехь хебачу оьзгаша а, цIийн Iаткъамо дуьйлинчу дилхано а дакъалоцу соьлин хьиэрехь. Соьлин пхенаш чохь пхакъовлургаш хуьлу, цара юха ца доуьйту соьла. Деригге дилханашкара гуллуш долу соьла логан гIомат-сийнапхенийн кIажошкахь сийнапхенийн цIийх кхета. Соьлапхенийн новкъахь лаьтта екхоаш. Кегий соьлапхенаш екхоэх кхета. Екхоашкара арадовлу соьлапхенаш даккхийро хуьлу. Шайн новкъахь, екхоашкахула а довлуш, логехь цхьаьнакхета соьлапхенаш. Аьтту агIор соьлапхенаш вовшахкхетарца кхолладелла аьтту соьлахарш ductus lymphaticus dextra аьтту сийнапхенийн кIажахь сийнапхенийн цIийх дIакхета. Ткъа аьрру агIор долчу соьлапхенех кхолладелла некхан соьлахарш ductus toracicus арру сийнапхенийн кIажахь сийнапхенийн цIийх дIакхета.

Хьу йоьллачу меттехь, дилха долалой, соьла дIадахар духу. Оцу меттехь йолу екхоаш еста. Екхоийн естарх къастало хьуйоларан чIагIо. Соьла шен кочаллехь хил жимма дуькъо а долуш, гIеххьа можа бос а кхеташ хуьлу.

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
1	Annuli lymphaticus cardiae	Лимфатическое кольцо кардии	Кардин соьлин хIоз	ТIеда къамкъарг хьера чу кхетачохь хуьлу екхоаш
2	Arcus ductus thoracici	Дуга грудного протока	Некхан соьлахоршан Iад	
3	Cisterna chili	Цистерна грудного протока	Аьтту соьлахоршан гIу	Соьлахоршан шордалар
	Ductus thoracicus dextra Ductus lymphaticusdextra	Правый грудной проток Правый лимфатический проток	Некхан аьтту харш Аьтту соьлахарш	Аьтту сийнапхенийн кIажахь сийнапхенех кхета
5	Nodi lymphoidei colli profundi	Глубокие шейные лимфатические узлы	Логан кIоргера екхоаш	Логера соьла гулло шеддаш
6	Nodi lymphoidei cubitales profundi	Глубокие локтевые лимфатические узлы	ЧIупхьаьрсан кIоргера екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
7	Nodi lymphoidei aortica lateralis	Латеральные аортальные лимфатические узлы	ЦIиймаршана йистехьара екхоаш	ЦIиймаршана гонаха хуьлу
8	Nodi lymphoidei bronchopulmonales	Бронхолегочные лимфатические узлы	Похан-похапхенийн екхоаш	Похашкара соьла гулло шеддаш
9	Nodi lymphoidei cavales laterales	Латеральные кавальные лимфатические узлы	Баьсса пхенан йистера екхоаш	Лахара баьсса сийнапхена юххехь хуьлу
10	Nodi lymphoidei coeliaci	Чревные лимфатические узлы	Чоьнан екхоаш	Чоьнна цIий дохьучу гIодана гонаха хуьлу
11	Nodi lymphoidei colici dextra	Правые ободочно-кишечные лимфатические узлы	Дейоьхьан аьтту екхоаш	Дейоьхьера соьла гулло шеддаш
12	Nodi lymphoidei colici sinistri	Левые ободочно-кишечные лимфатические узлы	Дейоьхьан аьрру екхоаш	Охьадоьду дейоьхьера соьла гулло шеддаш
13	Nodi lymphoidei colli anteriores	Передние шейные лимфатические узлы	Логан хьалхара екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
14	Nodi lymphoidei gastrici sinistri	Левые желудочковые лимфатические узлы	Хьеран аьрру екхоаш	Хьеран аьрру агIонера соьла гулло шеддаш
15	Nodi lymphoidei gastriepiploici dextra	Правые желудочно-сальниковые лимфатические узлы	Хьеран-махьаран аьтту екхоаш	Хьерера а, махьарера а соьла гулло шеддаш
16	Nodi lymphoidei gastriepiploici sinistra	Правые желудочно-сальниковые лимфатические узлы	Хьеран-махьаран аьрру екхоаш	Хьерера а, махьарера а соьла гулло шеддаш
17	Nodi lymphoidei hepatici	Печеночные лимфатические узлы	ДоIахан екхоаш	ДоIахна юххехь хуьлу
18	Nodi lymphoidei lumbales intermedii	Промежуточные поясничные лимфатические узлы	Хоттуршан юкъаметтиган екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
19	Nodi lymphoidei mastoidea	Сосцевидные лимфатические узлы	Лергагун екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
20	Nodi lymphoidei mediastinales anteriores	Передние средостенные лимфатические узлы	Некхаюкъан хьалхара екхоаш	Некхаюкъара соьла гулло шеддаш
21	Nodi lymphoidei mediastinales posteriores	Задние средостенные лимфатические узлы	Некхаюкъан тIехьара екхоаш	Некхаюкъара соьла гулло шеддаш
22	Nodi lymphoidei mеsenterici superiores	Верхние брыжеечные лимфатические узлы	Лакхара шаган екхоаш	Йоьхьашкара соьла гулло шеддаш
23	Nodi lymphoidei occipitales	Затылочные лимфатические узлы	ТIуьскан екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
24	Nodi lymphoidei paracolici medii	Средние околоободочные лимфатические узлы	Дейоьхьна уллера юккъера екхоаш	Дейоьхьера соьла гулло шеддаш
25	Nodi lymphoidei paratracheales	Околотрахеальные лимфатические узлы	Екъа къамкъаргна гонахара екхоаш	Екъа къамкъаргна гонахара соьла гулло шеддаш
26	Nodi lymphoidei parotidei profunda	Глубокие околоушные лимфатические узлы	Лергаюххера кIоргера екхоаш	Юьхь тIера соьла гулло шеддаш
27	Nodi lymphoidei parotidei superficiales	Поверхностные околоушные лимфатические сосуды	Лергаюххера тIехулара екхоаш	Юьхь тIера соьла гулло шеддаш
28	Nodi lymphoidei phrenici superiores	Верхние диафрагмальные лимфатические узлы	Оьзан лакхара екхоаш	Оьзан тIехулара соьла гулло шеддаш
29	Nodi lymphoidei preauricularis	Предушные лимфатические узлы	Лерга хьалхара екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
30	Nodi lymphoidei precaecales	Предслепокишечные лимфатические узлы	Къора йоьхьана хьалхара екхоаш	Къора йоьхьана гонахара соьла гулло шеддаш
31	Nodi lymphoidei retroaortici	Позадиаортальные лимфатические узлы	ЦIиймаршана тIехьара екхоаш	ЦIиймаршана тIехьа хуьлу
32	Nodi lymphoidei sigmoidei	Сигмовидные лимфатические узлы	Сеттинчу дейоьхьан екхоаш	Сеттинчу дейоьхьа гонаха хуьлу
33	Nodi lymphoidei sigmoidei	Сигмовиднокишеч-ные лимфатические узлы	Сеттинчу йоьхьан екхоаш	Сеттинчу йоьхьера соьла гулло шеддаш
34	Nodi lymphoidei splenici Nodi lymphoidei lienales	Селезёночные лимфатические узлы	Iонжаран екхоаш	Iонжарна гонаха хуьлу
35	Nodi lymphoidei subaortales	Подаортальные лимфатические узлы	ЦIиймарша кIелара екхоаш	ЦIиймарш бекъалучохь хуьлу
36	Nodi lymphoidei subclaviculares	Подключичные лимфатические узлы	Динбухкар кIелара екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
37	Nodi lymphoidei subpilorici	Подпривратниковые лимфатические узлы	Хьерайоьхьа кIелара екхоаш	Хьерайоьхьа гонахара соьла гулло шеддаш
38	Nodi lymphoidei suprapilorici	Надпривратниковые лимфатические узлы	Хьерайоьхьа тIехулара екхоаш	Хьерайоьхьа гонахара соьла гулло шеддаш
39	Nodi lymphoidei axillares	Подмышечные лимфатические узлы	ТIемакIелара екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
40	Nodi lymphoidei axillares apicales	Верхушечные подмышечные лимфатические узлы	ТIемакIелара буьхьигийн екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
41	Nodi lymphoidei axillares centrales	Центральные подмышечные лимфатические узлы	ТIемакIелара юккъера екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
42	Nodi lymphoidei axillares laterales	Латеральные подмышечные лимфатические узлы	ТIемакIелара йистехьара екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
43	Nodi lymphoidei axillares mediales	Медиальные подмышечные лимфатические узлы	ТIемакIелара чоьхьара екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
44	Nodi lymphoidei axillares posteriores	Задние подмышечные лимфатические узлы	ТIемакIелара тIехьара екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
45	Nodi lymphoidei cubitales superficiales	Поверхностные локтевые лимфатические узлы	ТIехулара чIупхьаьрсан екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
46	Nodi lymphoidei ileocolici	Подвздошно-ободочно-кишечные лимфатические узлы	Хонан-дейоьхьан-йоьхьийн екхоаш	Дейоьхь долалучуьра а, хоначоьнан йоьхьан сеттаршкара а соьла гулло шеддаш
47	Nodi lymphoidei iliaci communes	Общие подвздошные лимфатические узлы	Хонан юкъара екхоаш	Гонахара соьла гулдо
48	Nodi lymphoidei iliaci externi et interni	Наружные и внутренние подвздошные лимфатические узлы	Хонан арахьара а, чоьхьара а екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
49	Nodi lymphoidei infraortales	Подаортальные лимфатические узлы	ЦIиймаршана кIелара екхоаш	Некхера соьла гулдо
50	Nodi lymphoidei inguinales profundi	Поверхностные паховые лимфатические узлы	Чоьжан кIоргера екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
51	Nodi lymphoidei inguinales superficiales	Поверхностные паховые лимфатические узлы	Чоьжан тIехулара екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
52	Nodi lymphoidei intercostales	Межреберные лимфатические узлы	ПIендаршна юккъера екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
53	Nodi lymphoidei lumbales	Правые поясничные лимфатические узлы	Хоттаршан аьтту екхоаш	Гонахара соьла гуллу шеддаш
54	Nodi lymphoidei lumbales dextra	Поясничные лимфатические узлы	Хоттаршан екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
55	Nodi lymphoidei mediastinales anteriores	Передние средостенные лимфатические узлы	Некхаюкъан хьалхара екхоаш	Некхера соьла гулло шеддаш
56	Nodi lymphoidei mentales	Подбородочные лимфатические узлы	ЧIениг кIелара екхоаш	Юьхь тIера соьла гулло шеддаш
57	Nodi lymphoidei submandibulares	Поднижнечелюстные лимфатические узлы	Лахара мочхална кIелара екхоаш	Юьхь тIера соьла гулло шеддаш
58	Nodus lymphoideus	Лимфатический узел	Екхоаш	Соьла гулло шеддаш
59	Nodus lymphoideus jugilodigastricus	Яремно-двубрюшный лимфатический узел	ГIоматан ши ге долу екхоъ	Логера соьла гулло шад
60	Nodus lymphoideus mandibularis	Нижнечелюстной лимфатическй узел	Лахара мочхална кIелара екхоаш	Гонахара соьла гулло шеддаш
61	Nodus lymphoideus popliteus	Подколенный лимфатический узел	Гоьла кIелара екхоъ	Настарера соьла гулло шеддаш
62	Nodus lymphoideus tracheobronchiales inferior sinister	Нижний левый трахеобронхиальный лимфатический узел	Екъа къамкъарган-похапхенийн лахара аьрру екхоъ	Боккхачу аьрру похапхона кIелахь хуьлу
63	Nodus lymphoideus tracheobronchiales superior sinister	Верхний левый трахеобронхиальный лимфатический узел	Екъакъамкъарган-похапхенийн лакхара аьрру екхоъ	Боккхачу аьрру пехапхена тIехулахь хуьлу
64	Nodш lymphoidei parasternales	Окологрудинные лимфатические узлы	Некхауьнна гонахара екхоаш	Некхауьнан гонахара соьла гулло шеддаш
65	Truncus jugularis (dextra)	Яремный ствол (правый)	ГIоматан соьлагIад (аьтту)	Некхан аьтту соьлахорша кхета
66	Truncus jugularis (sinistra)	Яремный ствол (левый)	ГIоматан соьлагIад (аьрру)	Аьрру сийнапхенийн кIажахь сийнапхенех кхета
67	Truncus subclavius dextra	Правый подключичный ствол	Динбухкарна кIелара аьтту соьлагIад	Некхан аьтту соьлахорша кхета
68	Truncus subclavius sinistra	Левый подключичный ствол	Динбухкарна кIелара аьрру соьлагIад	Аьрру сийнапхенийн кIажахь сийнапхенех кхета
69	Vasa lymphaticum	Лимфатический сосуд	Соьлапха	Соьлапхенаш цIийпхенел дукха ду
70	Vasa lymphatica еfferentia	Выносящие лимфатические сосуды	ДIахьо соьлапхенаш	Екхоашкара соьла дIахьо
71	Vasa lymphatica afferentia	Приносящие лимфатические сосуды	ТIедахьа соьлапхенаш	Екхоъна тIедогIу соьлапхенаш
72	Vasa lymphatica faciei	Лимфатические сосуды лица	Юьхь-сибатан соьлапхенаш	Юьхь тIера соьла гулдо
73	Vasa lymphatica gastri	Желудочные лимфатические сосуды	Хьеран екхоаш	Хьерера соьла гулло шеддаш
74	Vasa lymphatica lateralia superficiales cruris	Латеральная группа поверхностных лимфатических сосудов голени	Настаран тIехулара соьлапхенийн йистехьара гулар	Настаран тIехуленера соьла гулдо
75	Vasa lymphatica medialia superficiales cruris	Медиальная группа поверхностных лимфатических сосудов голени	Настаран тIехулара соьлапхенийн юккъехьара гулар	Настарера соьла гулдо
76	Vasa lymphatica profundi pedes	Глубокие лимфатические сосуды стопы	Коган кIоргера соьлапхенаш	Коган кIоргера соьла гулдо
77	Vasa lymphatica profundi antebrachii	Глубокие лимфатические сосуды предплечья	Пхьаьрсан кIоргера соьлапхенаш	Пхьаьрсан кIоргера соьла гулдо
78	Vasa lymphatica profundi cruris	Глубокие лимфатические сосуды голени	Настаран кIоргера соьлапхенаш	Настаран кIоргера соьла гулдо
79	Vasa lymphatica profundi femoris	Глубокие лимфатические сосуды бедра	Варен кIоргера соьлапхенаш	Варен кIоргера соьла гулдо
80	Vasa lymphatica profundi manus	Глубокие лимфатические сосуды ладони	Кераюкъан кIоргера соьлапхенаш	Кераюккъера соьла гулдо
81	Vasa lymphatica superficiales pedes	Поверхностные лимфатические сосуды стопы	Коган тIехулара соьлапхенаш	Коган тIехуленера соьла гулдо
82	Vasa lymphatica superficialia membri superioris	Поверхностные лимфатические сосуды руки	Куьйган тIехулара соьлапхенаш	Куьйгера соьла гулдо
83	Vasa lymphocapillare	Лимфатический капилляр	ЦIулсоьлапха	Соьлапхенийн чаккхенашкахь хуьлу

IX ДАКЪА

ЧУIИЙДАРГИЙН КЪЕП

ЭНДОКРИННАЯ СИСТЕМА

SYSTEMA ENDOCRINALE

ЧуIийдаргийн къеп тайп-тайпана мутта Iийдало пхенаш доцчу Iийдаргех кхоллало, церан мутта шайн дилханашлахь цIийх дIакхета. ЧуIийдаргаш шина тайпана хуьлу: беккъа чуIийдаргийн болх бийраш а, чуIийдаргийн а, араIийдаргийн а болх бийраш а. ЧуIийдаргаша цIий чулучех гормонаш олу. Гормонаша салгийн, дилханийн, воканийн болх карзахбоккху я малбо. ЧуIийдаргийн къепо салатторан къепаца цхьаьна адаман дегIан чорхан болхбаран барам латтабо. Иштта чуIийдаргашца, чуIийдаргийн, араIийдаргийн болх бечу ийна Iийдаргашца цхьаьна болх бо кхача охьу маршан оганашкара а, гIашвоканийн къепера а, садаIаран некъашкахь йолчу а гормонаш йохучу салгаша. Церан гормонаша шаьш йолчу воканийн дилханашлахь болх бо.

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
1	Epyphisis	Шишковидное тело	Буьччалгах тера дегI	Коьртан хье чохь хуьлу
2	Testis	Яичко	ЭрацIарне	ГIашвоканашна юкъайогIу
3	Pancreas	Поджелудочная железа	Наб	ЮкъаIийдарган, араIийдарган болх беш ду
4	Cortex glandulae suprarenalis	Корковое вещество надпочечной железы	Жимна тIехулара Iийдарган кевстиган дилха	Жимна тIехулара Iийдаргна тIехула хуьлу
5	Medulla glandulae suprarenalis	Мозговое вещество надпочечной железы	Жимна тIехулара Iийдарган тIамаран дилха	Жимна тIехулара Iийдарга юккъехь хуьлу
6	Glandula suprarenalis	Надпочечная железа	Жимна тIехулара Iийдарг	Жаннаш тIехула цхьацца хуьлу
7	Thimus	Вилочковая железа	Шалго Iийдарг	Некхан воза чохь хуьлу
8	Glandula thyroidea	Шитовидная железа	Хьорзамха	Кхалкътера чохчамна тIехула хуьлу
9	Glandula parathyroidea	Паращитовидные железы	Хьорзамхина гонахара Iийдаргаш	Хьорзамхина гонаха хуьлу
10	Hypophysis	Гипофиз	Гипофиз	Коьртан хье чохь хуьлу
11	Lobus sinistr glandulae thyroideae	Левая доля щитовидной железы	Хьорзамхин аьрру дакъа	Хьорзамхин дакъа ду
12	Lobus dextr glandulae thyroideae	Правая доля щитовидной железы	Хьозамхин аьтту дакъа	Хьорзамхин дакъа ду
13	Istmus glandulae thyroideae	Перешеек щитовидной железы	Хьозамхин хутту лаг	Хьорзамхин гаьннаш хутту
14	Lobus pyramidalis glandulae thyroideae	Пирамидальная доля щитовидной железы	Хьозамхин пирамидин дакъа	Хьорзамхин юккъера дакъа ду

X ДАКЪА

САЛАТТОРАН КЪЕП

НЕРВНАЯ СИСТЕМА

SYSTEMA NERVOSUM

Салатторан къеп дегIан чорхан лелар-барам латточех цхьаъ ю. Салатторан къеп systema nervosum Iилмано шина декъе йоькъу: юккъера тIамаран къеппий systema nervosum centrale, синпхенийн къеппий systema nervosum periphericum. Юккъера тIамаран къепа юкъайогIу коьртан тIуммий encephalon, букъан тIуммий medulla spinalis. Cинпхенийн къепа юкъадогIу синпхенийн орам-гаьннаш radices, синпхенийн гIаддаш trunci, синпхенаш nervi, синпхенийн хьерчарш plexus, синпхенийн гуламаш ganglia.

Букъан тIум букъдаьIахкийн хоршахь хьулу, коьртан тIум коьртан туьтанан чохь хуьлу. Коьртан тIамарера дуьйлалучу синпхенех коьртан тIамаран синпхенаш олу nn. cranialis, букъан тIамарера дуьйлалучех – букъан тIамаран nn. spinalis. Иштта, салатторан къеп болх барехь шина тайпане къастайо: хьиэр-гIорторан салатто къеп systema nervosum somaticum, воканийн салатто къеп systema nervosum autonomicum.

Хьиэр-гIорторан салатточу къепо оьзгашка а, чкъуре а гаьннаш ло, воканийн салатторан къепо гечоьнан а, некхачоьнан а воканашка гаьннаш ло.

Салатторан къеп синдилханах textus nervosus кхоллало. Синдилха синсалгех neuron кхоллало. Синсалгийн догIмаш гулдаларх кхоллало сира тIум substantia grisea, синсалгийн хьаса-гаьннаша кIайн тIум substantia alba кхуллу. Коьртан тIамарехь сира тIум эхигийн а, кIасархьен кевстигехь а, цхьацца хIоьънашкахь а хуьлу, ткъа букъан тIамарехь сира тIум юккъера дакъа ду. КIайн тIум букъан тIамарехь тIехула хуьлу, коьртан тIамарехь юккъехьа хуьлу. Юккъера тIамаран къепехь хьаса-гаьннех лаьттачу кIайн тIамаро хаам лелоран некъаш кхуллу. Cинпхенийн некъашкахь синпхенийн гуламаш хуьлу, царна чохь синсалгийн догIмаш хуьлу, церан хьаса-гаьннаша синхьесий кхуллу neurofibrae. Хьаса-гаьннийн сахаадаларан чаккхенашкахь terminationes neurales (receptor) хааеллачу карзахаллех кхоллало синкост impulsus nervosus. Синкост хьаса-гаьннашкахула тIамаран къепе доьду. Синпхенийн къепехь синкост тIамаран къепе хьош долчу декъах хаадаларан дакъа олу, тIамаран къепера синкост болхбечу воканашка хьочу декъах хьиэран дакъа олу (Iийдаргашна тIехьочех Iийдаргийн дакъа олу).

ЮККЪЕРА ТIАМАРАН КЪЕП

ЦЕНТРАЛЬНАЯ НЕРВНАЯ СИСТЕМА

SYSTEMA NERVOSUM CENTRALE

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
	Aqueductus cerebri	Водопровод мозга	Хьен тIамаран хитоттург	Хьен эхигашна юккъехь хуьлу
	Arachnoidea mater	Паутинная оболочка спинного мозга	Букъан тIамаран машанан чкъор	Букъан тIамарна гонаха хуьлу
	Bulbus olfactorius	Обонятельная булава	Хьожаяран чхьонкар	Хьен тIамарна кIелахь хуьлу
	Canalis centralis	Центральный канал	Букъан тIамаран юккъера харш-хара	БиргIанах тера хара, букъан тIамарна юккъехь хуьлу
	Cauda equina	Конский хвост	Букъан тIамаран говран цIога	Букъан тIамаран говран цIоганах тера чаккхе
	Cerebellum	Мозжечок	КIасархье	Коьртан тIамаран жимахдолу дакъа
	Cerebrum	Большой мозг	Хьен тIум	Коьртан тIамаран доккхахдолу дакъа
	Chiasma opticum	Зрительный перекрест	БIаьрсин галморзахалла	Коьртан хьена кIелахь хуьлу
	Columna anterior	Передний столб	Сира тIамаран хьалхара бIогIам	Сира тIамарна хьалха хуьлу
	Columna lateralis	Боковой столб	Сира тIамаран йистехьара бIогIам	Сира тIамарна йистехьа хуьлу
	Columna posterior	Задний столб	Сира тIамаран тIехьара бIогIам	Сира тIамарна йистехьа хуьлу
	Conus medullares	Мозговой конус	Букъан тIамаран конус	Букъан тIамаран лаха йисттехь хуьлу
	Cornu anteriur	Передний рог	Хьалхара маIа	Сира тIамаран хьалхара маIех тера га (пурх хадийча го)
	Cornu laterale	Боковой рог	Йистехьара маIа	Сира тIамаран йистехьара маIех тера га (пурх хадийча го)
	Cornu posterius	Задний рог	ТIехьара маIа	Сира тIамаран тIехьара маIех тера га (пурх хадийча го)
	Corpus amygdaloideum	Миндалевидное тело	Миндалах тера дегI	
	Corpus collosum	Мозолистое тело	Берч-дегI	Хьен тIамарна юкъахь хуьлу
	Corpus mammillare	Сосцевидное тело	ТIармаIатера дегI	Хьен тIамарна кIелахь хуьлу
	Decussatio pyramidum	Перекрест пирамид	Пирамидийн галмозахалла	Уккал-тIамарна тIехь хуьлу
	Dura mater spinalis	Твердая оболочка спинного мозга	Букъан тIамаран онда чкъор	Букъан тIамар гонаха хуьлу (даьIахкехьа)
	Encephalon	Головной мозг	Коьртан тIум	Коьртан туьтанан чохь хуьлу
	Еpithalamus	Эпиталамус	Эпиталамус	Таламусна тIехьа хуьлу
	Filum terminale	Терминальная нить	Лаха йисттера букъан тIамаран тай	Букъан тIамаран чаккхенехь хуьлу
	Fissura mediana anterior	Передняя срединная щель	Букъан тIамаран хьалхара юкъан харш	Букъан тIамарна хьалха хуьлу
	Fissure longitudinalis cerebralis	Продольная щель мозга	Хье боькъу харш	Хьен тIум эхигашка йоькъу
	Fornix	Свод	Нартол	
	Funiculus anterior	Передний канатик	КIайн тIамаран хьалхара муш	Букъан тIамаран хьалхара тIехулара дакъа
	Funiculus lateralis	Боковой канатик	КIайн тIамаран йистехьара муш	Букъан тIамаран йистехьара тIехулара дакъа
	Funiculus posterior	Задний канатик	КIайн тIамаран тIехьара муш	Букъан тIамаран тIехьара тIехулара дакъа
	Ganglion sensorium nervi spinalis	Чувствительный узел спинномозгового нерва	Букъан тIамаран синпхенан хаадаларан гулам	Букъан тIамарна юххехь хуьлу
	Gyri cerebri	Извилины большого мозга	Хьен шунаш	Хершнашна юккъера хьаласийсарш
	Gyrus angularis	Угловая извилина	Сонан шу	Лергаюхан ши шу вовшахкхетарх кхоллало
	Gyrus breves insulae	Короткая извилина островка	ГIайренан боца шу	ГIайренан декъехь хуьлу
	Gyrus cinguli	Поясная извилина	Доьхкаран шу	
	Gyrus frontalis medius	Средняя лобная извилина	Хьаьжан юккъера шу	Хьаьжан декъана юккъехь хуьлу
	Gyrus frontalis superior	Верхняя лобная извилина	Хьаьжан лакхара шу	Хьаьжан декъана лакхахьа хуьлу
	Gyrus insula	Извилины островка	ГIайренан шунаш	ГIайренан декъехь хуьлу
	Gyrus longus insulae	Длинная извилина островка	ГIайренан беха шу	ГIайренан декъехь хуьлу
	Gyrus occipitotemporalis lateralis	Латеральная затылочно-височная	ТIуьскан-лергаюхан йистехьара шу	ТIуьскан-лергаюхан дакъош тIехь хуьлу
	Gyrus occipitotemporalis medialis	Медиальная затылочно-височная извилина	ТIуьскан-лергаюхан юккъехьара шу	ТIуьскан декъехь хуьлу
	Gyrus parahippocampalis	Парагиппокам-пальная извилина	Гиппокампан гонахара шу	Гиппокампана гонаха хуьлу
	Gyrus paraterminalis	Паратерминальная извилина	Доза-гонан шу	Хьаьжан декъан дуьххьехь хуьлу
	Gyrus postcentralis	Постцентральная извилина	Юккъерачул тIехьара шу	ТIуьскан хьалхара шу
	Gyrus precentralis	Предцентральная извилина	Юккъерачул хьалхара шу	Хьаьжан декъана тIехьа хуьлу
	Gyrus rectus	Прямая извилина	Нийса шу	Хьен тIамар кIелахь хуьлу
	Gyrus supramarginalis	Надкраевая извилина	ТIехулайистера шу	
	Gyrus temporalis inferior	Нижняя височная извилина	Лергаюхан лахара шу	Лергаюхан декъехь хуьлу
	Gyrus temporalis medis	Средняя височная извилина	Лергаюхан юккъера шу	Лергаюхан декъехь хуьлу
	Gyrus temporalis superior	Верхняя височная извилина	Лергаюхан лакхара шу	Лергаюхан декъехь хуьлу
	Gyrus temporalis transverses	Поперечная височная извилина	Лергаюхан пурх шу	Лергаюхан декъехь хуьлу
	Hemisphaerii cerebri	Полушария большого мозга	Хьен тIамаран эхигаш	Коьртан хьен доккхахдолу дакъа
	Hemisphaerium cerebri dextrum	Правое полушарие большого мозга	Хьен тIамаран аьтту эхиг	
	Hemisphaerium cerebri sinistrum	Левое полушарие большого мозга	Хьен тIамаран аьрру эхиг	
	Hypophysis	Гипофиз	Гипофиз	Хьен тIамарна кIелахь хуьлу
	Hyppocamp	Гипокамп	Гипокамп	
	Incisura preoccipitalis	Предзатылочная вырезка	ТIуьскан хьалхара схьахадар	ТIуьскан, лергаюхан дакъош юкъахь хуьлу
	Infundibulum	Воронка	Зебар	ТIармаIтера дегIа тIехьа хуьлу
	Intumescentia cervicalis	Шейное утолщение	Логан стамдалар	Букъан тIамаран дуьххьарлера стамдалар
	Intumescentia lumbosacralis	Пояснично-крестцовое утолщение	Хоттаршан-гIортхоттен стамдалар	Хоттаршний, гIортхоттенний юккъехь хуьлу
	Ligamentum serratum	Зубчатая связка	Цергах тера кIозйохург	Букъан тIум сацайо
	Lobulus parietalis inferior	Нижная теменная долька	Хьен лахара дакъалг	Хьен декъехь хуьлу
	Lobus frontalis	Лобная доля	Хьаьжан дакъа	Хьалха хуьлу
	Lobus insularis Insula Reili	Островковая доля	ГIайренан дакъа	Рейлин гIайре олу
	Lobus occipitalis	Затылочная доля	ТIуьскан дакъа	ТIехьа хуьлу
	Lobus parietalis	Теменная доля	Хьен дакъа	ТIехулахь хуьлу
	Lobus temporalis	Височная доля	Лергаюхан дакъа	Йистехьа хуьлу
	Medulla oblongata	Продолговатый мозг	Уккал-тIум	Букъан тIум йолалучохь хуьлу
	Medulla spinalis	Спинной мозг	Букъан тIум	Букъсуьртан хоршахь хуьлу
	Meninges medulla spinalis	Оболочки спинного мозга	Букъан тIамаран чкъоьрнаш	Кхоъ хуьлу: онда чкъор, машанан чкъор, кIеда чкъор
	Mesencephalon	Средний мозг	Юккъера тIум	Хьен тIамарна кIелахь, кIасархьена хьалха, уккал-тIамарна лакхахь хуьлу
71	Nervus spinalis	Спинномозговой нерв	Букъан тIамаран синпха	Шина орам-гонах кхоллало
72	Oliva	Олива	Зайт-стом	Уккал-тIум йолалучохь хуьлу
73	Pans cerebri	Мост мозга	Хьен тIамаран тIай	Уккал-тIамарний, хьен тIамарний юккъехь хуьлу
74	Pars orbitalis	Глазничная часть	БIаьргийн дакъа	БIаьргаш хуьлучу меттехь долу тIамаран дакъа
75	Pediculi cerebri	Ножки мозга	Хьен когаш	ТIайна хьалха хуьлу
76	Pia mater spinalis	Мягкая оболочка спинного мозга	Букъан тIамаран кIеда чкъор	КIайн тIамарна тIехула хуьлу
77	Polus occipitalis	Затылочный полюс	ТIуьскан бIостйист	ТIуьскан декъа тIехьа хуьлу
78	Pyramis medullae oblongatae	Пирамида (Продолговатый мозг)	Уккал-тIамаран пирамидаш	Уккал-тIамарна тIехь хуьлу
79	Radix anterior nervi spinalis	Передний корешок спинномозгового нерва	Букъан тIамаран синпхенан хьалхара орам-га	Букъан тIамаран синпхенан хьалхара дакъа
80	Radix posterior nervi spinalis	Задний корешок спинномозгового нерва	Букъан тIамаран синпхенан тIехьара орам-га	Букъан тIамаран синпхенан тIехьара дакъа
81	Segmenta cervicalis	Шейные сегменты (спинного мозга)	Логан сегменташ (букъан тIамаран дакъа)	СI – С8 юккъера дакъа
82	Segmenta coccygea	Копчиковые сегменты	ЦIоганан сегменташ (цIоганан дакъа)	COI – CO 3 юккъера дакъа
83	Segmenta lumbalia	Поясничные сегменты	Хоттаршан сегменташ (Хоттаршан дакъа)	LI – L5 юккъера дакъа
84	Segmenta sacralia	Крестцовые сегменты	ГIортхоттен сегменташ (гIортхоттен дакъа)	SI – S5 юккъера дакъа
85	Segmenta thoracica	Грудные сегменты	Некхан сегменташ (некхан дакъа)	ThI – ThI2 юккъера дакъа
86	Substabtia perforate anterior	Переднее продырявленное вещество	Iуьргаш девлла хьалхара дилха	Хьен тIамарна кIелахь хуьлу
87	Substabtia perforate posterior	Заднее продырявленное вещество	Iуьргаш девлла тIехьара дилха	ТIармаIтерачу дегIа тIехьа хуьлу
88	Substantia alba	Белое вещество	КIайн тIум	Букъан тIамаран тIехулара дакъа
89	Substantia grisea	Серое вещество	Сира тIум	Букъан тIамаран юккъера дилха
90	Substantia intermedia centralis	Центральное промежуточное вещество	БIогIамаш юккъера дилха	Сира тIамаран бIогIамашна юккъера меттиг
91	Sulcus anterolateralis	Передняя латеральная борозда	Букъан тIамаран хьалхара йисттехьара харш	Юккъерчу хоршана йистехьа хуьлу
92	Sulcus calcarinus	Шпорная борозда	Цамзалган харш	ТIуьскан декъехь хуьлу
93	Sulcus centralis	Центральная борозда	Юккъера харш	Хьен дакъа хьаьжан декъах къастадо
94	Sulcus cercularis insulae	Круговая борозда островка	ГIайренна гобуьллу харш	ГIайренна гонаха хуьлу
95	Sulcus cinguli	Поясная извилина	Доьхкаран шу	
96	Sulcus corporis collosi	Борозда мозолистого тела	Берч-дегIан харш	Берч-дегIа тIехула хуьлу
97	Sulcus frontalis inferior	Нижняя лобная борозда	Хьаьжан лахара харш	Хьаьжан декъехь хуьлу
98	Sulcus frontalis superior	Верхняя лобная борозда	Хьаьжан лакхара харш	Хьаьжан декъехь хуьлу
99	Sulcus hippocampi	Парагиппокам-пальная борозда	Гиппокампан гонахара харш	Гиппокампана гонаха хуьлу
100	Sulcus interparietalis	Межтеменная борозда	Хьен юккъера харш	Хьен декъехь хуьлу
101	Sulcus intraparietalis	Внутритеменная борозда	Хьен юккъера харш	Хьен декъехь хуьлу
102	Sulcus lateralis	Боковая борозда	Йистехьара харш	Хьаьжан, лергаюхан дакъош къастадо
103	Sulcus lunatus	Полулунная борозда	Ахбеттан харш	ТIуьскан декъехь хуьлу
104	Sulcus medianus posterior	Задняя срединная борозда	Букъан тIамаран тIехьара юкъан харш	Букъан тIамарна тIехьа хуьлу
105	Sulcus occipitalis transverses	Поперечная затылочная борозда	ТIуьскан пурх харш	ТIуьскан декъехь хуьлу
106	Sulcus occipitotemporalis	Затылочно-височная борозда	ТIуьскан-лергаюхан харш	ТIуьскан, лергаюхан дакъош тIехь хуьлу
107	Sulcus olfactorius	Обонятельная борозда	Хьожаяран харш	Хьен тIамарна кIелахь хьалхахьа хуьлу
108	Sulcus posterolateralis	Задняя латеральная борозда	Букъан тIамаран тIехьара йистехьара харш	Букъан тIамарна тIехьа хуьлу
109	Sulcus precentralis	Предцентральная борозда	Юккъерачул хьалхара харш	Хьаьжан декъехь хуьлу
110	Sulcus temporalis	Верхняя височная борозда	Лергаюхан лакхара харш	Лергаюхан декъехь хуьлу
111	Sulcus temporalis inferior	Нижняя височная борозда	Лергаюхан лахара харш	Лергаюхан декъехь хуьлу
112	Sulcus temporalis transverses	Поперечная височная борозда	Лергаюхан пурх харш	Лергаюхан декъехь хуьлу
113	Thalamus	Таламус	Таламус	
114	Tractus olfactorius	Обонятельный тракт	Хьожаяран некъ	Хьен тIамарна кIелахь хуьлу
115	Tractus opticus	Зрительный тракт	БIаьрсин некъ	БIаьрсин синпхенаш тIе боьду некъ
116	Trigonum olfactorium	Обонятельный треугольник	Хьожаяран кхосаберг	Хьен тIамарна кIелахь хуьлу
117	Tuber cinereum	Серый бугор	Сира барз	БIаьрсин некъашна юккъехь хуьлу
118	Ventriculi cerebri	Желудочки мозга	Хьен зорхаш	Хьен тIамарна юккъхь хуьлу
119	Ventriculus lateralis	Боковой желудочек	АгIонгахьара зорх	Хьен эхигашна чохь цхьацца хуьлу
120	Ventriculus quartus	VI желудочек	VI зорх	Хьен тIамаран кIоргехь хуьлу
121	Ventriculus tertium	III желудочек	III зорх	Хьен тIамарна юккъехь, хьалха агIор хуьлу

СИНПХЕНАШ

НЕРВЫ

NERVI

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
	nn. Alveolares superiores	Верхние альвеолярные нервы	Лакхара цергкIаьгнийн синпхенаш	Лакхара мочхалан синпхенан охьадоьлху гаьннаш
	n. Alveolaris inferior	Нижний альвеолярный нерв	Лахара цергкIаьгнийн синпха	Кхо га долу синпхенан дакъа
	n. Аnococcygei	Заднепроходно-копчиковые нервы	ЦIоганан-гоьтанан синпхенаш	ЦIоганан синпхенийн дакъа
	n. Auriculares anteriores	Передние ушные нервы	Лерган хьалхара синпхенаш	Лерган-лергаюхан синпхенан дакъа
	n. Auricularis magnus	Большой ушной нерв	Лерган боккха синпха	ЙоIзаран хьерчарийн га
	n. Auricularis posterior	Задний ушной нерв	Лерган тIехьара синпха	Юхь-сибатан синпхенан дакъа
	n. Auriculotemporalis	Ушновисочный нерв	Лерган-лергаюхан синпха	Лакхара мочхалан синпхенан дакъа
	n. Autonomicus	Автономный нерв	Бозуш боцу синпха	Кхерста синпхенан дакъа
	Axillaries	Подмышечный нерв	ТIомакIелара синпха	ЙоIзаран хьерчарийн га
	n. Buccalis	Щёчный нерв	Беснин синпха	Кхо га долу синпхенан дакъа
	n. Canalis pterygoidei	Нерв крыловидного канала	ТIамтерачу хоршан синпха	Лакхара мочхалан синпхенийн гуламан га
	n. Cardiaci thoracici	Грудные сердечные нервы	Некхан деган синпхенаш	Некхан лакхара гуламашкара дуьйлало
	n. Cardiacus cervicalis inferior	Нижний шейный сердечный нерв	ЙоIзаран лахара деган синпха	Деган синпхенийн хьерчарш кхуллуш дакъалоцу
	n. Cardiacus cervicalis media	Средний шейный сердечный нерв	ЙоIзаран юккъера деган синпха	Деган синпхенийн хьерчарш кхуллуш дакъалоцу
	n. Cardiacus cervicalis superior	Верхний шейный сердечный нерв	ЙоIзаран лакхара деган синпха	Деган синпхенийн хьерчарш кхуллуш дакъалоцу
	Plexus brachialis	Плечевое сплетение	Белшан хьерчарш	Букъан тIамарна тIера дуьйлало, лакхара меженашкахь са латтадо
	nn. Corotici externi	Наружные сонные нервы	Арахьара дIундуз-синпхенаш	ДIундуз харапхенашна гонаха хуьлучу арахьара синпхенийн хьерчарш кхуллу
	nn. Corotico-tympanici	Сонно-барабанные нервы	ДIундуз-лергпхьалгIин синпха	ДIундуз харапхенашна гонахара синпхенийн хьерчарш кхуллу
	nn. Coroticus internus	Внутренний сонный нерв	ДIундуз харапхенийн чоьхьара синпха	ДIундуз харапхенашна гонаха хуьлучу чоьхьара синпхенийн хьерчарш кхуллу
	n. Cavernosi clitoridis	Пещеристые нервы клитора	Клиторан хьехашкара синпха	Хьахийначу меттехь хуьлу
	n. Cavernosi penis	Пещеристые нервы полового члена	Эравоканан хьех-харанаш йолу синпха	Хьахийначу меттехь хуьлу
	n. Cervicalis	Шейные нервы	ЙоIзаран синпхенаш	ЙоIзаран, белшан синпхенийн хьерчарш кхуллу
	nn. Ciliares brevis	Короткие ресничные нервы	БIаьрчоьшийн доца синпхенаш	БIаьрган синпхенан дакъа
	nn. Ciliares longis	Длинные ресничные нервы	БIаьрчоьшийн деха синпхенаш	Меран-бIаьрхьесийн синпхенан дакъа
	n. Clunium inferiores	Нижние нервы ягодиц	ХонамаьIиган лахара синпхенаш	Варен чкъуран тIехьара синпхенера болало
	n. Clunium medii	Средние нервы ягодицы	ХонамаьIиган юккъера синпхенаш	ГIортхоттен лакхара кхаа синпхенан тIехьара орам-гаьннийн йисттехьарчу гаьннех кхоллало
	n. Clunium superiores	Верхние нервы ягодицы	ХонамаьIиган лакхара синпхенаш	Хоттаршан лакхара кхаа синпхенан тIехьара орам-гаьннийн йисттехьарчу гаьннех кхоллало
	n. Coccygeus	Копчиковый нерв	ЦIоганан даьIахкан синпха	Букъан тIамаран цIоганан сигментийн орам-гаьннаш вовшахкхетачу меттера болало
	nn. Cranialis	Черепные нервы	Туьтанан синпхенаш	Шийтта шишша цхьаьна хуьлу. Шина тайпана хуьлу: хьиэран, хаадаларан
	I. nn. Olfactorii	I. Обонятельные нервы	I. Хьожахааяларан синпхенаш	Хьожахааяларан меттигашкара хаамаш хьен тIамаре кхачабо
	II. n. opticus	II. Зрительный нерв	II. БIаьрсин синпха	БIаьргашна тIедоьлху пхенаш (шиъ хуьлу)
	III. n. Oculomotorius	III. Глазодвигательный нерв	БIаьрг лело синпха	БIаьрг лело оьзгашна тIебоьду синпха
	IV. n. Trochlearis	III. Блоковый нерв	III. Трохлеан синпха	Хьиэран синпха
	V. n. Trigeminus	V. Тройничный нерв	V. Кхо га долу синпха	Кхаа декъе бекъало: бIаьргийн, лахара мочхалан, лакхара мочхалан
	VI. Abducens	VI. Отводящий нерв	VI. ДIасинпха	Хьиэран синпха
	VII. n. Facialis	VII. Лицевой нерв	VII. Юьхьсибатан синпха	
	VIII. n. Vestibulo- cochlearis	VIII. Преддверно-улитковый нерв	VIII. Лергбертиган-лергнIаьнин синпха	Хаадаларан синпха
	IX. n glosso-pharyngeus	IX. Языкоглоточный нерв	Меттан-логашодан синпха	Хаадаларехь, хьиэрехь дакъалоцу
	X. n. Vagus	X. Блуждающий нерв	X. Кхерста синпха	Хаадаларехь, хьиэрехь дакъалоцу
	XI. n. Accessorius	XI. Добавочный нерв	XI. ТIебелла синпха	Хьиэран синпха
	XII. n. Hypoglossus	XII. Подъязычный нерв	XII. Метта кIелара синпха	Хьиэран синпха
	n. Cutaneus antebrachii lateralis	Латеральный кожный нерв предплечья	Пхьаьрсан чкъуран йистехьара синпха	Пхьаьрсан чкъура тIебоьду синпха
	n. Cutaneus antebrachii medialis	Медиальный кожный нерв предплечья	Пхьаьрсан чкъуран юккъехьара синпха	Пхьаьрсан чкъура тIебоьду синпха
	n. Cutaneus brachii lateralis superior	Верхний латеральный кожный нерв плеча	Белшан чкъуран лакхара йистехьара синпха	Белшан йистехьара тIехуленан чкъура тIебоьду синпха
	n. Cutaneus brachii medialis	Медиальный кожный нерв плеча	Белшан чкъуран юккъехьара синпха	Белшан юккъехьара тIехуленан чкъура тIебоьду синпха
	n. Cutaneus brachii posterior	Задний кожный нерв плеча	Белшан чкъуран тIехьара синпха	Белшан тIехьара тIехуленан чкъура тIебоьду синпха
	n. Cutaneus dorsalis intermedius	Промежуточный тыльный кожный нерв	Коган чкъуран тIехьашхара юккъера синпха	Коган пIелгийн тIехьашхара тIехуленна тIебоьду синпха
	n. Cutaneus dorsalis lateralis	Латеральный тыльный кожный нерв	Коган чкъуран тIехьашхара йистехьара синпха	Коган пIелгийн тIехьашхара тIехуленна тIебоьду синпха
	n. Cutaneus dorsalis medialis	Медиальный тыльный кожный нерв	Коган чкъуран тIехьашхара юккъехьара синпха	Коган тIехьашхара тIехуленна тIебоьду синпха
	n. Cutaneus femoralis lateralis	Латеральный кожный нерв бедра	Варен чкъуран йистехьара синпха	Варен йистехьара чкъура тIебоьду синпха
	n. Cutaneus femoralis posterior	Задний кожный нерв бедра	Варен чкъуран тIехьара синпха	Варен тIехьара чкъура тIебоьду синпха
	n. Cutaneus surae lateralis	Латеральный кожный нерв икры	Настарпхьидан чкъуран йистехьара синпха	Настаран тIехьара чкъура тIебоьду йистехьара синпха
	n. Cutaneus surae medialis	Медиальный кожный нерв икры	Настарпхьидан чкъуран юккъехьара синпха	Настаран тIехьара лахара декъа тIебоьду синпха
	n. Depressor	Депрессор	ЦIийн таIам охьабоккху синпха (Депрессор)	Деган арахьара синпхенийн хьерчарш кхуллуш дакъалоцу
	n. Digitales dorsales	Тыльные пальцевые нервы	Куьйган пIелгийн тIехьашхара синпхенаш	Куьйган пIелгийн куьйга юххера даьIахкийн тIехьашхара чкъура тIебоьду
	nn. Digitales dorsales pedis	Тыльные пальцевые нервы стопы	Коган пIелгийн тIехьашхара синпхенаш	Коган пIелгашна тIедоьлху синпхенаш
	nn. Digitales palmares communes	Общие ладонные пальцевые нервы	ПIелгийн кераюккъехьара юкъара синпхенаш	Куьйган пIелгийн чоьхьара чкъура тIедоьлху синпхенаш
	nn. Digitales palmares proprii	Собственные ладонные пальцевые нервы	ПIелгийн кераюккъехьара шайн синпхенаш	Куьйган пIелгийн чоьхьара чкъура тIедоьлху синпхенаш
	nn. Digitales plantares commнныеunes	Общие подошвенные пальцевые нервы	ПIелгийн айрехьара юкъара синпхенаш	Коган пIелгийн кIелара чкъура бухарчу оьзгашна тIедоьлху синпхенаш
	nn. Digitales plantares proprii	Собственные подошвенные пальцевые нервы	ПIелгийн айрийн шайн синпхенаш	Коган пIелгийн оьзгашна а, чкъурана а тIедоьлху синпхенаш
	n. Dorsalis penis	Тыльный нерв полового члена	Эравоканан тIехьашхара синпха	Эравоканна тIебоьду синпха
	n. Dorsalis scapulae	Тыльный нерв лопатки	Пханаран тIехьашхара синпха	Пханаран тIетийсаелла оьзгаш лело синпха
	nn. Erigetes	Нервы, возбуждающие эрекцию	ЭрагIатто синпхенаш	Эравоканан хьиэрехь дакъалоцу синпхенаш
	n. Ethmoidalis anterior	Передний решетчатый нерв	Мерачертан хьалхара синпха	Мера чуьрий, хьаьжан даьIахкан хари чуьрий мазин пардонашна а, меран буьхьигна а тIедоьлху синпхенийн гаьннаш
	n. Ethmoidalis posterior	Задний решетчатый нерв	Мерачертан тIехьара синпха	Мерачертан тIехьара декъана а, ларддаьIахкан харина а тIебоьду синпха
	n. Frontalis	Лобный нерв	Хьаьжан синпха	БIаьрган синпхонан дакъа
	n. Genitofemoralis	Бедренно-половой нерв	Варен-гIашвоканан синпха	Варен чкъурана а, гIашвоканна а тIебоьду синпха
	n. Gluteus inferior	Нижний ягодичный нерв	ХонамаьIиган лахара синпха	ХонамаьIигна а, варен оьзгашна а, хонан-варен хоттаргна а тIебоьду синпха
	n. Gluteus superior	Верхний ягодичный нерв	ХонамаьIиган лакхара синпха	ХонамаьIигна а, шуьйра моьрдиг юлучу оьзгашна а тIебоьду синпха
	nn. Haemorrhoidales medii	Средние прямокишечные нервы	ДамагIан юккъера синпхенаш	ДамагIна тIедоьлху синпхенаш
	nn. Haemorrhoidales superiores	Верхние прямокишечные нервы	ДамагIан лакхара синпхенаш	ДамагIан синпхенийн хьерчарш кхуллу
	n. Hpogastricus (dexter et sinister)	Подчревный нерв (правый и левый)	Чоьнан кIелара синпха (аьтту а, аьрру а)	Чоьнан кIелара лакхара а, лахара а хьерчарш вовшахтосу
	N. Iliohypogastricus	Подвздошно-подчревный нерв	Хонан-чоькIелонан синпха	ЦIонги гонахарачу ген чкъурана а, ген оганан оьзгашна а тIедоьлху гаьннаш кхуллу
	Ilioinguinalis	Подвздошно-паховый нерв	Хонан-чоьжан синпха	ГIашхоттен, гIашъюкъан чкъурана а, оьзгашна а тIедоьлху гаьннаш кхуллу
	n. Infraorbitalis	Подглазничный нерв	БIаьрга кIелара синпха	Лакхара мочхалан синпхенан хьалхахьа доьду га
	nn. Intercosto brachiales	Межреберно-плечевые нервы	ПIендаршъюкъан-белшан синпха	ТIомакIелара а, белшан чоьхьара а чкъура тIедоьлху гаьннаш кхуллу
	n. Intermedius	Промежуточный нерв	Юккъера синпха	БIаьрхин а, лахара мочхал кIелара а, матта кIелара а Iийдаргаш тIедоьлху гаьннаш кхуллу
	n. Interosseus (antibrachii) anterior	Передний межкостный нерв	ДаьIахкаш юккъара хьалхера синпха	Бупхьаьрсан, чIупхьаьрсан даьIахкашна а, билзигна а тIедоьлху гаьннаш кхуллу
	n. Interosseus (antibrachii) posterior	Задний межкостный нерв (предплечья)	ДаьIахкаш юккъера тIехьара синпха (пхьаьрсан)	Бупхьаьрсан, чIупхьаьрсан даьIахкашна а, билзигна а тIедоьлху гаьннаш кхуллу
	n. Interosseus cruris	Межкостный нерв голени	Настаран даьIахкаш юккъера синпха	Буност-даьIахкний, настаран даьIахкашний юккъера пардонна а, когабилзигна а тIедоьлху гаьннаш кхуллу
	n. Ischiadicus	Седалищный нерв	Гоан синпха	Хонан, настаран хоттаргашна а, настаран чкъурана а, оьзгашна а, даьIахкашна а, коган оьзгашна а тIебоьду
	nn. Labiales anteriores	Передние губные нервы (больших половых губ)	Балдийн хьалхара синпхенаш (гIашвоканан даккхийра балдийн)	ГIашвоканан балдийн чкъурана тIедоьлху синпхенаш
	nn. Labiales posteriores	Задние губные нервы (больших половых губ)	Балдийн тIехьара синпхенаш (гIашвоканан даккхийра балдийн)	ГIашвоканан балдийн чкъурана тIедоьлху синпхенаш
	Lacrimalis	Слёзный нерв	БIаьрхин синпха	БIаьрган синпхенан дакъа
	Laringeus inferior	Нижний гортанный нерв	Логашодан лахара синпха	Озан пхенел лахара мази пардонна а, логашодан оьзгашна а тIедоьлху гаьннаш кхуллу
	Laringeus recurrens	Возвратный гортанный нерв	Логашодан бухабогIу синпха	Деган синпхенийн хьерчарш кхуллуш дакъалоцу. Логашодна а, екъа къамкъаргна а тIе гаьннаш дохуьйту
	Laringeus superior	Верхний гортанный нерв	Логашодан лакхара синпха	Логашодан озан пхенел лакхара мазин пардонна а, меттан ораман оьзгашна а тIедоьлху гаьннаш кхуллу
	n. Lingualis	Язычный нерв	Меттан синпха	Кхо га долу синпхенан дакъа. Меттан а, акха къамкъарган а, баганан харин бухан а мазин пардонан гаьннаш кхуллу
	nn. Lumbales	Поясничные нервы	Хоттаршан синпхенаш	ТIехьара гаьннаш хоттаршна гонахара оьзгашна тIедоьлху. Хьалхара гаьннаша хоттаршан хьерчарш кхуллу
	n. Mandibularis	Нижнечелюстной нерв	Лахара мочхалан синпха	Юьхь-чкъурана а, лахара балдина а, цергашна а, багара мази пардонна а, маттана а, мочхалан хоттаргна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Massetericus	Жевательный нерв	Iовшаран синпха	Iовшаран оьзгашна а, мочхалан хоттаргна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Maxillaries	Верхнечелюстной нерв	Лакхара мочхалан синпха	Лакхара цергашна а, тIамаран онда чкъурана а, туйIийдаргашна а, мерчоьнан бухара мази пардонна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Miatus acustici externi	Нерв наружного слухового прохода	Арахьара хазаран хоршан синпха	Арахьара хазаран хорша тIебоьду
	n. Medianus	Срединный нерв	Юкъан синпха	Пхьаьрсан даьIахкашна а, хоттаргашна а, пIелгийн чкъурана а, пхьаьрсан оьзгашна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Mentalis	Подбородочный нерв	ЧIениган синпха	Кхо га долу синпхенан дакъа
	n. Musculi coccygici	Нерв копчиковой мышцы	ЦIоганан оьзган синпха	ЦIоганан оьзгана тIебоьду синпха
	n. Musculi levatoris	Нерв мышцы, поднимающей задний проход	Гоьта хьалаузу оьзган синпха	Хьахийначу метте боьду синпха
	n. Musculocutaneus	Мышечно-кожный нерв	Оьзгийн-чкъуран синпха	Пхьаьрсан оьзгашна а, чкъурана а тIедоьлху гаьннаш кхуллу
	n. Mylohyoideus	Челюстно-подъязычный нерв	Мочхалан-шалгонан синпха	ЧIениган а, лахара мочхалан а чкъура тIе гаьннаш дохуьйту
	nn. Nasociliaris	Носоресничные нервы	Меран-бIаьрчоьшан синпхенаш	Меран буьхьиган а, лакхара бIаьрг-негIаран а чкъура тIе а, бIаьрморда тIе а гаьннаш дохуьйту
	n. Nasopalatinus	Носо-небный нерв	Меран-стигалан синпха	Меран оган тIе а, стигалан хьалхара декъа тIе а гаьннаш дохуьйту
	n. Nervorum	Нервы нервов	Синпхенийн синпхенаш	Синпхенашна юккъера дуьйлало. Синпхенийн чкъурана а, синпхенийн харапхенашна а тIедоьлху
	n. Obturatorius	Запирательный нерв	Къовларан синпха	Варен чоьхьара чкъурана а, къовларан оьзгана а, хонан хоттаргна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Occipitalis major	Большой затылочный нерв	ТIуьскан боккха синпха	ТIуьскан чкъура тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Occipitalis minor	Малый затылочный нерв	ТIуьскан жима синпха	ТIуьскан а, лергаюхан а чкъура тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Occipitalis tertius	Третий затылочный нерв	ТIуьскан кхоалгIа синпха	ТIуьскан чкъура тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Оphthalmicus	Глазной нерв	БIаьрган синпха	Кхо га долчу синпхенан бIаьрга тIедоьду га
	nn. Palatini minores	Малые небные нервы	Стигалан кегий синпхенаш	КIеда стигал тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Palatinus major	Большой небный нерв	Стигалан боккха синпха	Стигална а, лакхара мочхалан хари тIе а гаьннаш дохуьйту
	n. Palatinus medius	Средний небный нерв	Стигалан юккъера синпха	КIеда стигална а, стигалан дегакхелашна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Pectoralis lateralis	Латеральный грудной нерв	Некхан йистехьара синпха	Некхан йоккха оьзга тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Pectoralis medialis	Медиальный грудной нерв	Некхан юккъехьара синпха	Некхан жима оьзга тIе гаьннаш дохуьйту
	nn. Perineales	Промежностные нервы	ГIашъюкъан синпхенаш	ГIашъюккъера чкъурана а, оьзгашна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Peroneus (fibularis) communis	Общий малоберцовый нерв	ЧIунастаран юкъара синпха	Шина декъе бекъало
	n. Peroneus (fibularis) profundus	Глубокий малоберцовый нерв	ЧIунастаран кIоргера синпха	ЧIунастаран хьалхара оьзгашна а, настаран даьIахкийн пардонна а, бунастарна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Peroneus (fibularis) superficialis	Поверхностный малоберцовый нерв	ЧIунастаран тIехулара синпха	Настаран юккъехьа-ра оьзгашна а, чкъурана а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Petrosus minor	Малый каменистый нерв	ТIулгбоьлла жима синпха	Лергаюххера туйIийдарг тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Petrosus major	Большой каменистый нерв	ТIулгбоьлла боккха синпха	БIаьрхин, меран харин, стигалан а кегий Iийдаргаш тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Petrosus profundus	Глубокий каменистый нерв	ТIулгбоьлла кIоргера синпха	Меран харин, стигалан харапхенаш тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Phrenici acessorii	Добавочные диафрагмальные нервы	Оьзан тIеделла синпхенаш	Оьза тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Phrenicus	Диафрагмальный нерв	Оьзан синпха	Оьзана а, пехамоьрдана а, деган моьрдана а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Plantaris lateralis	Латеральный подошвенный нерв	Айран йистехьара синпха	Айран йистехьара чкъурана а, пIелгийн яккъийн чкъурана а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Plantaris medialis	Медиальный подошвенный нерв	Айран юккъехьара синпха	Айрана а, пIелгийн яккъашна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Pterygoideus lateralis	Латеральный крыловидный нерв	ТIамтера йистехьара синпха	ТIамтера йистехьара оьзгана тIебоьду
	n. Pterygoideus medialis	Медиальный крыловидный нерв	ТIамтера юккъехьара синпха	ТIамтера юккъехьара оьзгана тIебоьду
	n. Pterygopalatini	Крылонебные нервы	ТIоман-стигалан синпхенаш	ТIоман-стигалан гуларна тIебоьду
	n. Pudendus	Половой (срамной) нерв	ГIашвоканийн (иэхье) синпха	ГIашъюккъера оьзгашна а, воканашна а, чкъурана а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Radialis	Лучевой нерв	Бупхьаьрсан синпха	Пхьаьрсан тIехьаш-хара оьзгашна а, куьг-меженан хоттаргашна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Sacrales	Крестцовый нерв	ГIортхоттен синпха	ГIортхоттен хьерчарш кхуллу. ХонамаьIиге, гIаш-юккъе, гIортхоттене гаьннаш дохуьйту
	n. Saphenus	Подкожный нерв	Чкъура кIелара синпха	Настаран юккъехьара коган чкъура тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Scrotales anteriores	Передние мошоночные нервы	ЭратIоьрмиган хьалхара син-пхенаш	Гонахара чкъура тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Scrotales posteriores	Задние мошоночные нервы	ЭратIоьрмиган тIехьара синпхенаш	ЭратIоьрмиган тIехьара декъа тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Spinales	Спинномозговой нерв	Букъан тIамаран синпха	Шина орам-гонах кхоллало
	n. Splanchnici lumbales	Поясничные внутренностные (чревные) нервы	Хоттаршан чоконийн синпхенаш	Гечоьнан воканийн синпхенаш
	n. Splanchnici pelvini	Тазовые внутренностные (чревные) нервы	Хоначоьнан (юхан) чоконийн синпхенаш	Хоначоьнан йоьхьан хьерчарш тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Splanchnici sacralеs	Крестцовые внутренностные (чревные) нервы	ГIортхоттен чоконийн синпхенаш	Лахара хоначоьнан (юхан) воканаш тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Splanchnicus icus	Низший внутренностный (чревный) нерв	Уггар лахара хоначоьнан воканийн синпха	Хьахийначу меттехь хьерчарш кхуллу
	n. Splanchnicus major	Большой внутренностный (чревный) нерв	Хоначоьнан воканийн боккха синпха	Чоьн хьерчарш кхуллуш дакъалоцу
	n. Splanchnicus minor	Малый внутренностный (чревный) нерв	Хоначоьнан воканийн жима синпха	Чоьн хьерчарш кхуллуш дакъалоцу
	n. Stapedius	Стременной нерв	Луьйтанан синпха	Луьйтанан оьзга тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Subclavius	Подключичный нерв	Динбухка кIелара синпха	Динбухка кIелара оьзга тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Sublingualis	Подъязычный нерв (нерв подъязычной железы)	Метта кIелара синпха (метта кIелара Iийдарган синпха)	Метта кIелара Iийдаргна а, мази пардонна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Subscapularis	Подлопаточный нерв	Пханар кIелара синпха	Пханар кIелара оьзгаш тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Suboccipitalis	Подзатылочный нерв	ТIуьскан кIелара синпха	Хьахийначу метте гаьннаш дохуьйту
	n. Supraclaviculares	Надключичный нерв	Динбухкана тIехулара синпха	Белшна а, некхана а, чкъурана а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Supraclaviculares intermedii	Промежуточные надключичные нервы	Динбухкана тIехулара юкъан синпхенаш	Некхан лакхара декъа тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Supraclaviculares laterales	Латеральные надключичные нервы	Динбухкана тIехулара йистехьара синпха	Белшан чкъура тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Supraclaviculares mediales	Медиальные надключичные нервы	Динбухкана тIехулара юккъехьара синпхенаш	Динбухкарний, некхауьнний юккъерачу хьакхолгна а, белшан чкъурана а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Supraorbitalis	Надглазничный нерв	БIаьрга тIехулара синпха	Хьаьжан даьIахкана а, чкъурана а, цIоцкъаман лакхара бIаьрмоьрдана а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Suprascapularis	Надлопаточный нерв	Пханаран тIехулара синпха	Гонахара оьзгашна а, белшан, зIокгонан хоттаргашна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Supratrochlearis	Надблоковый нерв	Трохлен тIехулара синпха	Меран орамна а, хьаьжан чкъурана а, лакхара бIаьрг-негIарна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Suralis	Икроножный нерв	Настарпхьидан синпха	Арахьара хьоркина а, кIажина а, коган арахьара чкъурана а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Temporales profundi	Глубокие височные нервы	Лергаюхан кIоргера синпхенаш	Лергаюхан оьзга тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Tensoris tympani	Нерв мыщцы, непрягающей барабанную перепонку	Лергбад къовлу оьзган синпха	Хьахийначу оьзгана тIебоьду
	n. Tensoris veli palatini	Нерв мышцы, напрягающей небную занавеску	Стигалан кирхьа къовлу оьзган синпха	Хьахийначу оьзгана тIебоьду
	n. Terminales	Конечные нервы	Чаккхенан синпхенаш	Меран мазин пардонан хьожаяран меттигаш тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Thoracales anteriores	Передние грудные нервы	Некхан хьалхара синпхенаш	Некхан оьзгаш тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Thoracales posteriores	Задние грудные нервы	Некхан тIехьара синпхенаш	Хьахийначу меттигаш тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Thoraccici	Грудные нервы	Некхан синпхенаш	Онда тIамаран а, букъан а, некхан а, ген а чкъурана а, оьзгашна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Thoracicus longus	Длинный грудной нерв	Некхан беха синпха	Хьалхара цергаш йолчу оьзга тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Thoracodorsalis	Грудно-спинной нерв	Некхан-букъан синпха	Букъан уггар ехачу оьзга тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Tibialis	Дольшеберцовый нерв	Бунастаран синпха	Гоьлан хоттаргна а, коган хьакхолгна а, настаран оьзгашна а, коган оьзгашна а, чкъурана а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Tympanicus	Барабанный нерв	ЛергпхьалгIин синпха	ЛергпхьалгIин мазин пардонна, лергбедан чоьхьа агIорхьара тIехуленна а тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Ulnaris	Локтевой нерв	ЧIупхьаьрсан синпха	Пхьаьрсан хоттарге а, куьйган хьакхолге а, пIелгийн хоттарга-шка а , оьзгашка а, чкъуре а гаьннаш дохуьйту
	n. Utricularis	Нерв мешочка	ТIоьрмиган синпха	
	n. Vaginales	Влагалищный нерв	Стиэвоканан синпха	Стиэвоканна тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Vasorum	Нервы сосудов	Харапхенийн синпхенаш	Харапхенашна тIедоьлху
	n. Vertebralis	Позвоночный нерв	Букъсуьртан синпха	Коьртан, букъан тIамаран харапхе-наш тIе гаьннаш дохуьйту
	n. Vesicales inferiores	Нижные пузырные нервы	Ахкарган лахара синпхенаш	Хьоткъан ахкаргна а, хьоткъан пхана тIе а гаьннаш дохуьйту
	n. Vesicales superiores	Верхние пузырные нервы	Ахкарган лакхара синпхенаш	Хьоткъан ахкарган лакхара декъана а, хьоткъан пханан лахара декъа тIе а гаьннаш дохуьйту
	n. Zygomaticus	Скуловой нерв	БIардаьIахкийн синпха	БIаьрдаьIахкийн тIехулара чкъура тIе гаьннаш дохуьйту

XI ДАКЪА

ХААДАЛАРАН ВОКАНАШ

ОРГАНЫ ЧУВСТВ

САГАРАН ВОКА

ОРГАН ЗРЕНИЯ

ORGANUM VISUS

БIаьрг oculus сагаран вока ю. Сагаран вокано серлонан зIаьнарех хьесапдо. Адаман бIаьрг хIоьан хьесапехь хуьлу, 24 мм диаметр а йолуш. БIаьрган оганаш кхаа чкъурах лаьтта: тIехулара чкъор – бIаьрган хIоьан мIаьдиг tunica fibrosa bulbi, юккъера чкъор – бIаьрган хIоьан харапхенийн чкъор тunica vasculosa bulbi, чоьхьара чкъор – бIаьрсинпардо retina. БIаьрган тIехулара чкъор мIаьдигах, бIаьрпардонах лаьтта. Хьалха, бIаьрпардо cornea доцчохь, мIаьдиг тIехула бIаьрморд хуьлу. БIаьрпардонан стоммалла массанхьа а цхьатера ца хуьлу: юккъехь – 0,8мм, йистехь – 1,2мм, диаметр – 12мм. БIаьрпардо пхеа гIатлих лаьтта, цунна юккъехь харапхенаш дац.

БIаьрган юккъера чкъор кхаа декъах лаьтта: харапхенийн шайн чкъор chorioidea, бIаьрхьесийн таж corona ciliaris, бIаьрбесан го iris. БIаьрган юккъера чкъор даккхий, кегий дуккха а харапхенаш долуш хуьлу.

Уггар чоьхьара чкъор бIаьрсинпардо ду. БIаьрсинпардо тIамаран къепан арадаьккхина дакъа лору. БIаьрсинпардо бIаьрсинпхенан экъан тIера цергаш йолчу йисте кхаччалц деригге синсалгех лаьтта. БIаьрсинпардонан сурътэкама синсалгаш юккъехь къастайо серлохааман, босхааман синсалгаш а, синкост дIахьо синсалгаш а, синхьесий а.

БIаьргбесан юккъерачу къаьрзаргна дуьхьал йоIбIаьрг бу. ЙоIбIаьрг сатталучу, чекх сагуш долчу дилханах бу. ЙоIбIаьргана юккъехь харапхенаш дац, цунна тIе нап кхачар гонахарчу дилханашкара хударх хуьлу. ЙоIбIаьрг юккъехь стомма, йистехь юткъа йолчу экъанах тера бу. ЙоIбIаьргах чекхйовлу серлонан зIаьнарш лачкегъяларца бIаьрсинпардонна тIе кхета. Лачкеглуш, бIаьрсинпардонна тIекхетачу серлонан зIаьнарша кхуллу схьагучун сурт. Гушйолу хIума юххехь-генахь хиларх доьзна хуьйцу йоIбIаьрго шен кеп, зIаьнар лачъяккхаран барам латтор ду кепхийцаран хьесап. БIаьрсинпардонна тIекхеттачу серлонан зIаьнаро карзахе кхуллу серлохааман, босхааман суртъэкамчу синсалгашкахь. Оцу карзахенах девллачу синкостех тIамаран къепан сагаран баьрчехь до гушдолчун хьесап. БIаьрсин баьрчехь долчу хьесапо вайна хоуьйту хIуманан куц-кеп, йоккха-жима хилар, юххехь-генахь хилар, бос, беснаш къастор.

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
	aa. et vv. Centrales retinae	Артерии и вены сетчатки	БIаьрсинпардонан цIиэпхенаш, сийнапхенаш	БIаьрсинпардонехь цIий лелар кхочушдо
	aa. et vv. Ciliares	Ресничные артерии и вены	БIаьрхьесийн цIиэпхенаш, сийнапхенаш	БIарган бIаьрсинпардо доцчу чкъурашка цIий кхачадо
	Anguli oculi lateralis	Латеральный угол глаза	БIаьрган йистехьара маьIиг	Арахьа хуьлу
	Anguli oculi medialis	Медиальный угол глаза	БIаьрган юккъехьара маьIиг	Мерехьа хуьлу
	Apparatus lacrimalis	Слезный аппарат	БIаьрхин аппарат	БIаьрхи долучу Iийдаргех а, бIаьрхи лелачу биргIанех а лаьтта
	Arteriola macularis superior	Верхняя артериола пятна	БIаьрсинпардонан тIеданна лакхара цIиэцIулпха	Бiаьрсинпардон-на цIий латтадо
	Arteriola nasalis retinae superior	Верхняя носовая артериола сетчатки	БIаьрсинпардонан лакхара мерехьара цIиэцIулпха	Бiаьрсинпардон-на цIий латтадо
	Arteriola temporalis retinae superior	Верхняя височная артериола сетчатки	БIаьрсинпардонан лакхара лергаюххехьара цIиэцIулпха	Бiаьрсинпардон-на цIий латтадо
	Axis lentis	Ось хрусталика	ЙоIбIаьрган сема	
	Bulbus oculi	Глазное яблоко	БIаьрган хIоъ	БIаьрган горга дакъа
	Camerae anterior	Передняя камера глазного яблока	БIаьрган хIоьан хьалхара хара	БIаьрбесан хьалхара тIехуленний, бIаьрпардонан тIехьара тIехуленний юккъехь хуьлу
	Camerae bulbi	Камера глазного яблока	БIаьрган хIоьан хара	ЙоIбIаьрга тIера бIаьрган пардона тIекхаччалц йолу чоь
	Camerae posterior	Задняя камера глазного яблока	БIаьрган хIоьан тIехьара хара	БIаьрбесан тIехьара тIехуленний, йоIбIаьрган хьалхара тIехуленний юккъехь хуьлу
	Celulluae opticae bacilliformes	Палочковидные зрительные клетки	ГIожмех тера бIаьрсин (серлохааман) салгаш	Серлонан зIаьнаро йинчу карзахенах синкост кхуллу
	Celulluae optice coneiformes	Колбочковидные зрительные клетки	ПхьегIанах тера бIаьрсин (босхааман) салгаш	Серлонан зIаьнаран бесан башхалло йинчу карзахенах синкост кхуллу
	Chorioidea	Собственно сосудистая оболочка	Харапхенийн шайн чкъор	БIаьрган хIоьан харапхенийн чкъуран дакъа
	Cilia	Ресницы	БIаьрчоьш	БIаьрг-негIарийн тIеттIакхетачу маьрша йистошна тIехула хуьлу
	Circulus vasculosus n. opticus	Сосудистое кольцо зрительного нерва	БIаьрсин синпхенан харапхенийн хIоз	БIаьрсин синпхена гонаха хуьлу
	Commissurae palpebrarum lateralis et medialis	Латеральная и медиальная спайки	БIаьрг-негIарийн йистехьара а, юккъехьара а тIеттIалатар	БIаьрг-негIарийн агIонашкахь хуьлу
	Complexus (lamina) basalis	Базальная пластинка	Лардан гIатли	Харапхенийн шайн чкъуран дакъа
	Cornea	Роговица	БIаьрпардо	Чекх сагучу дилханах ду, пхеа гIатлих лаьтта, юккъехь харапхенаш дац
	Corona ciliaris	Ресничный венец	БIаьрхьесийн таж	БIаьрхьесийн дегIан дакъа
	Corpus adiposum orbitae	Жировое тело глазницы	БIаьрган дум	БIаьрган кедахь хуьлу
	Corpus ciliare	Ресничное тело	БIаьрхьесийн дегI	БIаьрган хIоьан харапхенийн чкъуран дакъа
	Corpus vitreum	Стекловидное тело	Аьнгалитера дегI	ЙоIбIаьрган тIехьара тIехуленний, бIаьрсинпардо-нан тIехулара гIатлиний юккъехь хуьлу
	Cortex lentis	Корковое вещество хрусталика	ЙоIбIаьрган кевстиг	ЙоIбIаьрга тIехула хуьлу
	Coruncula lacrimalis	Слезное мясцо	БIаьрхин жижиг	БIаьрган юккъехьара маьIигехь хуьлу
	Crista lacrimalis anterior et posterior	Слезные гребни (передний, задний)	БIаьрхин даккъаш (хьалхара, тIехьара)	БIаьрхин тIоьрмиган кIогана хьалха, тIехьа хуьлу
	Discus nervi optici	Диск зрительного нерва	БIаьрсин синпхенан экъа	БIаьрсин синпха араболу меттиг
	Ductus nosolacrimalis	Носослезный канал	Меран-бIаьрхин харш	БIаьрхи дIадоьду харш
	Epithelium anterius corneae	Передний эпителий роговицы	БIаьрпардонан хьалхара эпители	
	Epithelium posterius	Задний эпителий роговицы	БIаьрпардонан тIехьара эпители	
	Equator lentis	Экватор хрусталика	ЙоIбIаьрган ге-го	
	Facies anterior lentis	Передняя поверхность хрусталика	ЙоIбIаьрган хьалхара тIехуле	ЙоIбIаьрган хьалхара ген тIехуле
	Facies posterior lentis	Задняя поверхность хрусталика	ЙоIбIаьрган тIехьара тIехуле	ЙоIбIаьрган тIехьара ген тIехуле
	Fibrae zonulares	Волокна ресничного ободка	БIаьрхьесийн хIазаран кIозйохурган хьесий	ЙоIбIаьргана тIетиссаделла хуьлу
	Fibre lentis	Волокна хрусталика	ЙоIбIаьрган хьесий	ЙоIбIаьрган дилхан хьесех лаьтта
	Fossa glandulae lacrimalis	Ямка слезной железы	БIаьрхин Iийдарган кIаг	Хьаьжан даьIахкан бIаьрхин Iийдарг чудуьжу кIаг
	Fossa sacci lacrimalis	Ямка слезного мешочка	БIаьрхин тIоьрмиган кIаг	Лакхара мочхал тIехь хуьлу
	Fovea centralis	Центральная ямка	Юккъера кIаг	Можачу тIедан юккъехь хуьлу
	Glandula ciliares (Molli)	Ресничные железы	БIаьрчоьшан Iийдаргаш	БIаьрг-негIарийн тIеттIакхетачу маьрша йистош тIехула схьаделлало
	Glandula mucosae (Krause)	Слизистые железы (Краузе)	Мазин Iийдаргаш (Краузен)	БIаьрган чоьнан йистошкахь хуьлу
	Glandula tarsales (Meibomi)	Железы хрящей век	БIаьрг-негIарийн чохчамийн Iийдаргаш	БIаьрг-негIарийн пIендаршна юккъерчу меттигехь схьаделлало
	Glandulae conjunctivales	Конъюнктивальные железы	БIаьрмордан Iийдаргаш	БIаьрморда тIехь схьаделлало
	Humor aduosus	Жидкости камер глаза	БIаьрган харанийн тIуналлаш	БIаьрган харанаш чохь хуьлу
	Humor aquosus	Водянистая влага	Хи тайпа тIуналла	БIаьрбесан хьалхара тIехуленний, бIаьрпардонан тIехьара тIехуленний юккъехь хуьлу
	Humor vitreum	Жидкость стекловидного тела	Аьнгалитера дегIан тIуналла	Хьесашна юккъехь хуьлу
	Iris	Радужная оболочка	БIаьрбесан го	БIаьрган хIоьан харапхенийн чкъуран дакъа
	Lacus lacrimalis	Слезное озеро	БIаьрхин Iам	Юккъехьарчу кIажахь хуьлу
	Lamina choroidocapillaris	Сосудисто-капеллярная пластинка	Харапхенийн-цIулпхенийн гIатли	Харапхенийн шайн чкъуран дакъа
	Lamina cribrosa	Решетчатая пластинка	Чалтаран гIатли	БIаьрмордан тIехьара синпхенийн гаьннаш чекхдовлу дакъа
	Lamina limitans anterius	Передняя пограничная оболочка	БIаьрпардонан дозанан хьалхара чкъор	БIаьрпардонан дилхан хьалхара дакъа
	Lamina limitans posterior	Задняя пограничная оболочка	БIаьрпардонан дозанан тIехьара чкъор	БIаьрпардонан дилхан тIехьара дакъа
	Lamina suprachoroidea	Надсосудистая пластинка	Харапхенашна тIехулара гIатли	Харапхенийн шайн чкъуран дакъа
	Lamina vasculosa	Сосудистая пластинка	Харапхенийн гIатли	Харапхенийн шайн чкъуран дакъа
	Lens	Хрусталик	ЙоIбIаьрг	Серлонан зIаьнарш лач кегъяларх бIаьрсин-пардонна тIехь сурт кхуллу
	Limbus anterior et posterior	Переднее и заднее ребро (край) век	БIаьрг-негIарийн хьалхара а, тIехьара а пIенда (йист)	БIаьрг-негIарийн тIеттIакхетачу маьрша йистошкахь хуьлу
	m. Ciliaris	Ресничная мышца	БIаьрхьесийн оьзг	БIаьрхьесийн дегIан дакъа
	m. dilatator pupillae	Мышца, расширяющая зрачок	Къаьрзарг шоръен оьзг	БIаьрбесан хьалхара тIехуленний, бIаьрпардонан тIехьара тIехуленний юккъехь хуьлу
	m. Sphincter pupillae	Мышца, суживающая зрачок	Къаьрзарг гатъен оьзг	
	Macula lutea	Желтое пятно	Можа тIеда	БIаьрсин-пардонна тIехь хуьлу
	Margo ciliaris iridis	Цилиарный край радужной оболочки	БIаьрбесан бIаьрхьесашкахьара йист	
	Margo pupillaris iridis	Зрачковый край радужной оболочки	БIаьрбесан къаьрзаргехьара йист	
	Membrana vitrea	Оболочка стекловидного тела	Аьнгалитера дегIан пардо	Аьнгалитера дегIана гонаха хуьлу
	mm. Oculi	Мышцы глаза	БIаьрган оьзгаш	Йиъ нийса а, шиъ раз а хуьлу
	n. Opticus	Зрительный нерв	БIаьрсин синпха	Туьтанан шолгIа шишша цхьаьна хуьлу синпхенаш
	nn. Ciriares longi et breves	Длинные и короткие ресничные нервы	БIаьрхьесийн еха, йоца оьзгаш	
	Nucleus lentis	Ядро хрусталика	ЙоIбIаьрган хIоъ	ЙоIбIаьрга юккъехь хуьлу
	Oculus	Глаз	БIаьрг	Сагаран вока
	Ora serrata	Зазубренный край зрительной части	БIаьрсин декъан церг-кевнан йист	БIаьрсин декъан бIаьрхьесашкахьара-йист
	Orbiculus ciliaris	Ресничный кружок	БIаьрхьесийн го	БIаьрхьесийн дегIан дакъа
	Organa oculi accessoria	Вспомогательные органы глаза	БIаьрган гIоьналлин воканаш	Шина декъехь хуьлу: бIаьрг ларбен воканаш, бIаьрг лело воканаш
	Palpebra superior et posterior	Верхнее и нижнее веко	Лакхара, лахара бIаьрг-негIарш	БIаьрг ларбо
	Papillae lacrimales	Слезные канальцы	БIаьрхин хершнаш	БIаьрхин тIоьрмигна тIедоьлху хершнаш
	Pars ciliaris retinae	Ресничная часть сетчатки	БIаьрсинпардонан бIаьрхьесашкахьара дакъа	БIаьрхьесашкахьа хуьлу
	Pars iridica retinae	Радужная часть сетчатки	БIаьрсинпардонан бIаьрбесан дакъа	БIаьрсинпардо-нан бIаьрбасехьара дакъа
	Pars nervosa retinae	Нервная часть	Салатторан дакъа	Серлохааман синсалгех лаьтта
	Pars optica retinae	Зрительная часть сетчатки	БIаьрсинпардонан бIаьрсин дакъа	БIаьрсинпардо-нан дакъа
	Pars pigmentosa retinae	Пигментная часть	Бос ийна дакъа	БIаьрсинпардо-нан бIаьрсин декъан чкъор
	Periorbita	Надкостница орбиты	БIаьрган кедан даьIахкан чкъор	БIаьрган кад кхуллу, даьIахкашна тIехула хуьлу
	Plexus ciliaris	Ресничное сплетение	БIаьрхьесийн синпхенийн хьерчарш	БIаьрган хIоьан мIаьдиган чкъураний, харапхенийн чкъураний юккъехь хуьлу
	Plica semilunaris conjunctivae	Полулунная складка конъюнктивы	БIаьрмордан ахбеттан хебар	БIаьрган юккъехьара маьIигехь хуьлу
	Polus anterior	Передний полюс	Хьалхара бIост-йист	БIаьргана хьалхахьа хуьлу
	Polus anterior lentis	Передний полюс хрусталика	ЙоIбIаьрган хьалхара эхиган бохь	ЙоIбIаьрган хьалхара гай
	Polus posterior	Задний полюс	ТIехьара бIост-йист	БIаьрга тIехьа хуьлу
	Polus posterior lentis	Задний полюс хрусталика	ЙоIбIаьрган тIехьара эхиган бохь	ЙоIбIаьрган тIехьара ге
	Processus ciliares	Ресничные отростки	БIаьрхьесийн гаьннаш	БIаьрхьесийн таж кхуллу гаьннаш
	Puncta lacrimales	Слезные точки	БIаьрхин тIеданаш	БIаьрхин Iийдаргаш схьаделлалучу меттигах олу
	Pupilla	Зрачок	Къаьрзарг	БIаьрбесан юккъера горга херо
	Reticulum trabeculare iridis	Гребенчатая сетка	БIаьрбесан даккъаш долу бой	
	Retina	Сетчатка	БIаьрсинпардо	Харапхенийн чкъуран чоьхьара тIехуленна тIедижина хуьлу
	Retinaculum trabeculare	Трабекулярная сеточка (гребенчатая связка)	Даккъаш долу бой (кIозйохург)	БIаьрган хIоьан хьалхарчу хари гонаха хуьлу
	Rima palpebrarum	Глазная щель	БIаьрган бага	БIаьрг-негIаршна юккъехь хуьлу
	Saccus lacrimalis	Слезный мешок	БIаьрхин тIоьрмиг	БIаьрхи гулло вока
	Septum orbitale	Орбитальная перегородка	БIаьрган ога	БIаьрган кедан ога
	Sinus venosus sclera s. canalis Schlemmi	Венозная пазуха или Шлемов канал	Сийнапхенийн чет я Шлемман харш	БIаьрган дилханашкара соьла гулло харш
	Spacia anguli iridocorneales (Fontana)	Пространство радужно-роговичного угла	БIаьрбесан-бIаьрпардонан кIаженан чоь	Хьахийначу воканан дакъошна юккъехь хьулу
	Spacium intermarginale	Интермаргенальное пространство	БIаьрг-негIарийн йистош юкъара меттиг	БIаьрг-негIарийн пIендаршна юккъехь хуьлу
	Spatium epischlerale	Эписклеральное или Теноново пространство	БIаьрган мIаьдиг кIелара яьссалла	
	Spatium perichoroideum	Околососудистое пространство	Харапхенашна гонахара яьссалла	
	Stratum ganglionare	Ганглиозный слой	Шеддийн гIатли	Юккъехьара бойн гIатлил чоьхьа хуьлу
	Stratum limitans externum	Наружный пограничный слой	Арахьара дозанан гIатли	Салатторан декъал арахьа хуьлу
	Stratum limitans internum	Внутренний пограничный слой	Чоьхьара дозанан гIатли	Уггар чоьхьа хуьлу
	Stratum neuroepitheliale	Фоточувствительный слой	Суртъэкама гIатли	Серлохааман, босхааман салгех лаьтта
	Stratum neurofibrarum	Слой нервных волокон	Синхьесийн гIатли	Шеддийн гIатлил чоьхьа хуьлу
	Stratum nucleare externum	Наружный ядерный слой	Арахьара хIоьънийн гIатли	Арахьара дозанан гIатлил чоьхьа хуьлу
	Stratum nucleare internum	Внутренний ядерный слой	Чоьхьара хIоьънийн гIатли	Суртхааман гIатли юкъахь хуьлу
	Stratum pigmentosum retinae	Пигментный слой сетчатой оболочки	БIаьрсинпардонан босъийна гIатли	
	Stratum plexiforme externum	Наружный сетчатый слой	Арахьара бойн гIатли	Арахьара хIоьънийн гIатлил чоьхьа хуьлу
	Stratum plexiforme internum	Внутренний сетчатый слой	Бойн чоьхьара гIатли	Юккъехьара хIоьънийн гIатлил чоьхьа хуьлу
	Stroma vitreum	Остов стекловидного тела	Аьнгалитерачу дегIан лард	Дуткъий хьесех лаьтта
	Substantia lentis	Вещество хрусталика	ЙоIбIаьрган дилха	ЙоIбIаьрга юккъехь хуьлу
	Substantia propria corneae	Собственное вещество роговицы	БIаьрпардонан дилха	БIаьрпардонан юккъера дакъа
	Supercilia	Брови	ЦIоцкъамаш	БIаьрган кеда тIехула хуьлу
	Tarsus palpebrae	Хрящи век	БIаьрг-негIарийн чохчамаш	БIаьрг-негIарш юккъехь хуьлу
	Tunica conjunctiva	Конъюнктива	БIаьрморд	БIаьрган багахь хуьлу
	Tunica conjunctiva bulbi	Конъюнктива глазного яблока	БIаьрган хIоьан бIаьрморд	БIаьрган хIоьа тIера дакъа
	Tunica conjunctiva palpebrum	Конъюнктива век	БIаьрг-негIарийн бIаьрморд	БIаьрг-негIарш тIера дакъа
	Tunica fibrosa bulbi	Фиброзная оболочка глазного яблока	БIаьрган хIоьан мIаьдиган чкъор	БIаьрган хIоьа тIехула хуьлу
	Tunica interna bulbi	Внутренняя оболочка глазного яблока	БIаьрган хIоьан чоьхьара чкъор	БIаьрган хIоьан оганан дилхан дакъа
	Tunica vasculosa bulbi	Сосудистая оболочка глазного яблока	БIаьрган хIоьан харапхенийн чкъор	БIаьрган хIоьан оганан харапхенийн дакъа
	Vagina bulbi	Влагалище глазного яблока	БIаьрган хIоьан чухта	БIаьрган хIоьа тIехьа хуьлу
	Vagina bulbi	Влагалище глаза	БIаьрган чухта	БIаьрган хIоьан хьиэр атта до
	Zonula ciliaris (zinni)	Связка ресничного ободка (цинновая связка)	БIаьрхьесийн хIазаран кIозйохург	ЙоIбIаьрг сацабо

ЛЕРСИН ВОКА

ПРЕДДВЕРНО-УЛИТКОВЫЙ ОРГАН

ORGANUM VESTIBULOCOCHLEARIS

Лерг auris хазаран, лела-бараман болх беш йолу вока ю. Латинийн маттахь Iилмано organum vestibulocochlearis олу цIе лелайо, оьрсийн маттахь преддверно-улитковый орган аьлла гочйина схьаэцна изза цIе. Шина а маттахь оцу цIарца гайта гIиртина хьахийначу вокано беш болу шина кепара болх, оцу белхан жоьпалле долу воканан дакъа (vestibulum преддверие – лела-бараман хаам лун воканан дакъа, cochliaris улитковый – хазаран балхана жоьпалле долу воканан дакъа). Нохчийн маттахь лерса бохучу дашо коччуш кхетам ло хьахийначу вокано бечу шина а балхах. Цундела нохчийн маттахь оцу воканах лерсин вока аьлла сацор нийса хета.

Лерсин воканехь къастадо: арахьара лерг auris externa, юккъера лерг auris media, чоьхьара лерг auris interna. Арахьарчу лерга юкъайогIу: лерган лахьорч, лерган арахьара харш. Юккъерчу лерга юкъайогIу: лерган пхьалгIа cavitas tympani, лерсин биргIанаш tuba auditiva. Чоьхьарчу лерга юкъайогIу: лергнIаьнин сетлар labyrinthus cochleae, лергбертиган сетлар labyrinthu vestibuli. Чоьхьарчу лерга чохь хуьлу дегI муха лаьтта хоуьйту сахаадаларан чаккхенаш. ДегIан латтаран-Iилларан, хьовзаран-карчаран синкосташ кхоллало хьахийначу сахаадаларан чаккхенашкахь.

Лерган лахьорчан юкъара чохчам тIехула чкъор долуш хуьлу, тIилдиг юкъахь махьаран дилха хуьлу. Арахьара лерган харш шина декъах лаьтта: арахьара, чоьхьара. Арахьара дакъа чохчамах лаьтта, чоьхьарниг – даьIахках.

ЛергпхьалгIа хьалхахь лерсин биргIанашца логан харанехь схьаеллало, тIехьа – лергагун хьеха чу кхета. ЛергпхьалгIин юккъехьара оган тIехь лергбертиган, лергнIаьнин кораш хуьлу. ЛергпхьалгIахь лерсин даьIахкаш хуьлу: лергжIов, лерглуьйта, лергнуьйжа. ЛергжIаьвнан деха га лергбедах тасаделла ду, лерглуьйтанан лард лергбертиган корехь хуьлу. ХIаваэрачу гIовгIанан тулгIенаша лергбедехь карзахе кхуллу, и карзахе лерсин даьIахкийн зIаьнарехула чоьхьара лерган сетларан лерган соьлане perilympha дIакхочу.

Чоьхьара лерган чоь харанех, хершнех лаьтта: лергбертиг, лергнIаьна, ахъхьаьвзина хершнаш. Чоьхьара лерган сетларан даьIахкан хорша чухула пардонийн сетлар хуьлу. Пардонийн сетларний, даьIахкан сетларний юккъехь лерган соьла хуьлу, пардонийн сетлар чохь – пардонийн лерган соьла endolimpha. Лергбертиган пардонийн сетларо тIоьрмигаш кхуллу. Оцу тIоьрмигийн оганашкахь тIеданаш хуьлу, царна тIехь хуьлу сахааман чаккхенаш. Хьахийначу тIоьрмигаш чу схьаделлало ахъхьаьвзина хершнаш, ахъхьаьвзинчу хершнийн шордаларш чохь хуьлу сахааман чаккхенаш.

ЛергнIаьнин хьийзахоршахь хуьлу хазаран сахааман чаккхенаш. Хьийзахоршан пардон тIехь гIовгIанан тIулгIенаша кхоьллинчу хьиэро сахааман чаккхенашкахь карзахе кхуллу, цунах синкост долу, синкост лергбертиган-лергнIаьнин синпхенашкахула тIамаран лергнIаьнин, лергбертиган баьрченашка доьду. Цигахь до схьакхаьчначу хазаран хаамийн хьесап.

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
	a. Cochlearis propria	Собственная артерия улитки	ЛергнIаьнин шен цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Labyrinthi	Артерия лабиринта	Сетларан цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	a. Vestibularis anterior	Передняя артерия преддверия	Лергбертиган хьалхара цIиэпха	Хьахийначу метте цIий кхачадо
	Ampula mеmbranaceae (lateralis, anterior et posterior)	Перепончатые расширения (латеральная, передняя, задняя)	Пардонийн шордаларш (йистехьара, хьалхара, тIехьара)	Пардонийн ахъхьаьвзина хершнашна чохь хуьлу
	Antihelix	Противозавиток	Дуьхьалхьаьвзарг	Лерган хьаьвзигал чоьхьа, цуьнца цхьаьна хьаьвзаш хуьлу
	Antiragus	Противокозелок	ДуьхьалдогIа	ЛергдогIанна дуьхьал, тIилдигна лакхахь хуьлу
	Antrum mastoideum	Сосцевидная пещера	Лергагун хьех	Лергагун харанаш вовшаххутту биргIанах тера харш
	Apertura externa canaliculi cochleae	Наружное отверстие улиткового канала	ЛергнIаьнин апарин арахьара Iуьрг	ЛергнIаьнин хитоттурган чаккхенехь хуьлу
	Apertura interna aquaeductus vestibuli	Внутреннее отверстие водопровода преддверия	Лергбертиган хитоттурган чоьхьара Iуьрг	Лергбертиг чохь хуьлу
	Apertura tympanica canaliculi chordae	Барабанное отверстие канальца струны	Мерзан хоршан лергпхьалгIанехьара Iуьрг	Пирамидин айдаларан йистехьара чаккхенехь хуьлу
	Aquaeductus cochleae	Водопровод улитки	ЛергнIаьнин хитоттург	ЛергпхьалгIин лами болалучохь хуьлу дуткъа харш-тайпа
	Area cochlearis	Поле улитки	ЛергнIаьнин акъари	ЛерганIаьнин семанан бухехь хуьлу
	Articulatio incudomallearis	Сустав молоточка с наковальней	ЛергжIаьвнний, лергнуьйжанний юккъера хоттарг	Хьахийначу даьIахкаш юккъехь хуьлу
	Articulatio incudostapedialis	Сустав наковальни со стременем	Лергнуьйжанний, лерглуьйтанний юккъера хоттарг	Хьахийначу даьIахкаш юккъехь хуьлу
	Articulationes ossiculorum auditus	Суставы слуховых косточек	Лерсин даьIахкийн хоттаргаш	Лерсин даьIахкаш юккъехь хуьлу
	Auricula	Ухо	Лерг	Лерган гуш долу лахьорчах тера дакъа
	Auris externa	Наружное ухо	Арахьара лерг	Лерган гуш долу лахьорчах тера дакъа
	Auris interna	Внутреннее ухо	Чоьхьара лерг	Лергаюхан даьIахкан кIоргенехь хуьлу
	Auris media (Cavitas tympani)	Среднее ухо (Барабанная полость)	Юккъера лерг (Лерган пхьалгIа)	Лерсин даьIахкийн чоьнах олу
	Basis stapedis	Основание стремени	Лерглуьйтанан лард	Озийначу Iуьрга дуьхьал нисло
	Caecum cupulare	Слепой купол	Къора бохь	ЛергнIаьнин хорша буьххьехь хуьлу
	Caecum vestibulare	Слепой конец преддверия	Лергбертиган къора чаккхе	ЛерганIаьнин харш долало меттиг
	Canalis semicirculares anterior	Передний полукружный канал	Хьалхара ахъхьаьвзина харш	Хьалхахьа хуьлу
	Canalis semicirculares lateralis	Латеральный полукружный канал	Йистехьара ахъхьаьвзина харш	Йистехьа хуьлу
	Canalis semicirculares ossea	Костные полукружные каналы	ДаьIахкан ахъхьаьвзина хершнаш	Чоьхьара лергахь хуьлу
	Canalis semicirculares posterior	Задний полукружный канал	ТIехьара ахъхьаьвзина харш	ТIехьа хуьлу
	Canalis spiralis cochleae	Спиральный канал улитки	ЛергнIаьнин хьийзахарш	Лергбертига бухахь дIадолало
	Caput mallei	Головка молоточка	ЛергжIаьвнан корта	ЛергжIаьвнан нуьйжанца йолу хоттарг кхуллу дакъа
	Caput stapedis	Головка стремени	Лерглуьйтанан корта	Лергнуьйжанах хотталучохь хуьлу
	Cartilago auriculae	Хрящ ушной раковины	Лерган лахьорчан чохчам	Лерган чкъура юккъехь хуьлу
	Cartilago meatus acustici	Хрящ слухового прохода	Лерган хоршан чохчам	Лерган хоршан арахьара дакъа
	Cauda helicis	Хвост завитка	Лерган хьаьвзарган цIога	Лерган хьаьвзарган лаха йистехь хуьлу
	Cellulae mastoideae	Клетки сосцевидного отростка	Лергагун харанаш	Лергагуна юккъехь хуьлу
	Cochlea	Улитка	ЛергнIаьна	Лерга гонахара даьIахка юккъехь хуьлу
	Concha auriculae	Раковина ушная	Лерган лахьорч	Гушдолчу лерган лахьорчах тера дакъа
	Corpus incus	Тело наковальни	Лергнуьйжанан дегI	Лергнуьйжанан дакъа
	Crura antihelicis	Ножки противозавитка	Дуьхьалхьаьвзарган когаш	Лакха йистехь хуьлу
	Crus anterior stapedis	Передняя ножка стремени	Лерглуьйтанан хьалхара ког	Лерглуьйтанан дакъа
	Crus breve incudis	Короткая ножка наковальни	Лергнуьйжанан боца ког	ЛергпхьалгIин тIехьарчу оган тIера лергнуьйжанан кIогехь дIатасало
	Crus helicis	Ножка завитка	Лерган хьаьвзарган ког	Лерган хьаьвзарган лакха йистехь хуьлу
	Crus longum incudis	Длинная ножка наковальни	Лергануьйжанан беха ког	Лергнуьйжанца хоттарг кхуллу
	Crus posterior stapedis	Задняя ножка стремени	Лерглуьйтанан тIехьара ког	Лерглуьйтанан дакъа
	Cymba conche	Челнок раковины	Лахьорчан ной	Лерган хьаьвзарган кого шина декъе екъначу лахьорчан харин лакхара дакъа
	Ductus cochlearis	Улитковый проток	ЛергнIаьнин харш	ЛергнIаьнина чохь хуьлу
	Ductus semicirculares membranacei (lateralis, anterior, posterior)	Перепончатые полукружные протоки (латеральный, передний, задний)	Пардонийн ахъхьаьвзина харш (йистехьара, хьалхара, тIехьара)	ДаьIахкан ахъхьаьвзина хершнаш чохь хуьлу
	Eminentia conche	Возвышение раковины	Лахьорчан айдалар	Лахьорчан айелла меттиг
	Eminentia fossa triangularis	Возвышение трехсторонней ямки	Кхо агIо йолчу кIоган айдалар	Кхо агIо йолчу кIоган уггар айелла меттиг
	Eminentia pyramidalis	Пирамидальное возвышение	Пирамидех тера айдалар	Мерзан хоршан лергпхьалгIанехьара Iуьрг схьаделлало меттиг
	Eminentia scaphae	Возвышение ладьи	ЛергбIаьвнан айдалар	ЛергбIаьвнан уггар айелла меттиг
	Endolympha	Эндолимфа	Лерган соьла Эндолимф	Пардонийн сетлар юккъехь хуьлу
	Fenestra cochlea	Окно улитки	ЛергнIаьнин кор	ЛергнIаьнин коран кIоган кIоргехь хуьлу
	Fenestra ovalis	Овальное отверстие	Озийна Iуьрг	Лергбертигний, лергпхьалгIиний юккъехь хуьлу
	Fenestra vestibuli	Окно преддверия	Лергбертиган кор	ЛергпхьалгIин юккъехьара оган тIехь хуьлу, лергнуьйжанца къевлина ду
	Fissura petrotympanica	Каменисто-барабанная щель	ТIулгйоьлла-лергпхьалгIин херо	ЛергпхьалгIин арахьара оган тIехь хуьлу
	Fossa antichelica	Ямка противозавитка	Дуьхьалхьаьвзарган кIаг	Дуьхьалхьаьвзарга юххехула лахьорчан йохалла хуьлу
	Fossa incudis	Ямка наковальни	Лергнуьйжанан кIаг	Лергануьйжанан доцачу гоно баьккхина кIаг
	Fossa incudis	Ямка наковальни	Лергнуьйжанан кIаг	ЛергпхьалгIин тIехьарчу оган тIехь хуьлу
	Fossa triangularis	Трехсторонняя ямка	Кхо агIо йолу кIаг	Лахьорчан лакхара кIаг
	Fossula fenestrae cochlea	Ямка окна улитки	ЛергнIаьнин коран кIаг	Лергбертиган корана лахахь хуьлу
	fundus meatus acusticus internus	Дно внутреннего слухового прохода	Лерсин чоьхьара хоршан бух	Чоьхьара лерсин Iуьрган чаккхенехь хуьлу
	Helicotrema	Отверстие улитки	ЛергнIаьнин Iуьрг	ЛергнIаьнин буьхьигехь хуьлу
	Helix	Завиток ушной раковины	Лерган хьаьвзарг	Лерган юхахьаьвзина йист
	Incisura terminalis Auricularis	Конечная вырезка ушной раковины	Лерган лахьорчан чаккхенан схьахадар	
	Incisura tympanica	Барабанная вырезка	ЛергпхьалгIин схьахадар	ЛергпхьалгIин харш хадарх кхоллало
	Incus	Наковальня	Лергнуьйжа	Лерсин даьIахкийн зIе-могIарехь юккъераниг ю
	Istmus tubae auditivae	Перешеек слуховой трубы	Лерсин биргIанан лаг	Лерсин биргIанан уггар юткъа меттиг
	Labyrinthus membranacius	Перепончатый лабиринт	Пардонан сетлар	ДаьIахкан сетлар чохь хуьлу
	Labyrinthus osseus	Костный лабиринт	ДаьIахкан сетлар	ДаьIахка юккъехь хуьлу
	Ligamenta auricularia	Связки ушной раковины	Лерган лахьорчан кIозйохургаш	Лергана гонаха хуьлу
	Limbus membranae tympanicae	Край барабанной перепонки	Лергбедан йист	Лергбедана гонаха хуьлу
	Lobulus auriculae	Ушная долька или мочка	Лерган тIилдиг	Лерган лахьорча юккъехь хуьлу чохчам йоцу дакъа
	Macula cribrosa inferior	Нижнее решетчатое пятно	Лахара чалтарх тера томмагIа	ТIехьара ахъхьаьвзина хоршан шордалар чохь хуьлу
	Macula cribrosa media	Среднее решетчатое пятно	Юккъера чалтарх тера томмагIа	Сферих тера кисин тIоьрмигна чохь хуьлу
	Macula cribrosa superior	Верхнее решетчатое пятно	Лакхара чалтарх тера томмагIа	Лергбертиган пирамис тIехь хуьлу
	Malleus	Молоточек	ЛергжIов	Лерсин даьIахкийн зIе-могIарехь дуьххьарлера ю
	Manubrium mallei	Рукоятка молоточка	ЛергжIаьвнан мукъ	ЛергжIаьвнан га
	Meatus acusticus externus	Наружный слуховой проход	Лерган арахьара харш	Лергбеда тIекхаччалц хуьлу
	Meatus acusticus externus cartilagineus	Хрящевой наружный слуховой проход	Лерсин арахьара чохчаман харш	Лерсин хоршан арахьара чохчаман дакъа
	Meatus acusticus externus osstus	Костный наружный слуховой проход	Лерсин арахьара даьIахкан харш	Лерсин хоршан арахьара даьIахкан дакъа
	Meatus acusticus internus	Внутренний слуховой проход	Лерсин чоьхьара харш	Легаюхан даьIахкан пирамиди юккъехь хуьлу
	Membrana stapedis	Перепонка стремени	Лерглуьйтанан пардо	Когашна а, лардана а юккъехь хуьлу
	Membrana schrapneli	Ненапряженная часть барабанной перепонки	Лергбедан дулаза дакъа	Лергбедан дакъа
	Membrana tympani	Барабанная перепонка	Лергбад	ХIаваэхь евлла хьиэран тулгIенаша дегаден лергбедан пардо, цуьнан дегадаларо хьиэре йоху лергпхьалгIара даьIахкаш
	Membrana tympani secundaria	Вторичная барабанная перепонка	ШолгIа лергбад	ЛергнIаьнин корехь хуьлу
	mm. Auriculars proprii	Мышцы ушной раковины	Лерган лахьорчан оьзгаш	Лерг лелош болх бо
	Modiolus cochleae	Стержень улитки	ЛергнIаьнин гIад	ЛергнIаьни юккъехь хуьлу
	n. Cochlearis	Нерв улитки	ЛергнIаьнин синпха	Лергбертиган-лергнIаьнин синпхенан дакъа
	n. Vestibolaris	Нерв преддверия	Лергбертиган синпха	Лергбертиган-лергнIаьнин синпхенан дакъа
	n. Vestibolocochlearis	Преддверноулитковый нерв	Лергбертиган-лергнIаьнин синпха	VIII-гIа шишша цхьаьна хуьлу туьтананан синпхенаш
	Organum spirale	Спиральный орган (Кортия)	Хьерчаларан вока (Кортиян)	Кхаа тайпа салгех лаьтта. Царна юккъера лерсин салгаш гIиртиг-чоьш долуш хуьлу, цундела Кортиян вока лерсин синпхенан сахаадаларан чаккхе лору
	Ossicula auditus	Слуховые косточки	Лерсин даьIахкаш	Кхоъ хуьлу
	Ostium pharyngeum tubae auditivae	Глоточное отверстие слуховой трубы	Лерсин биргIанан логехьара Iуьрг	Логан харанехь схьаделлало
	Ostium tympanicum tubae auditivae	Барабанное отверстие трубы	Лерсин биргIанан лергпхьалгIехьара Iуьрг	ЛергпхьалгIи чу схьаделлало
	Pars cartilaginea tubae auditivae	Хрящевая часть слуховой трубы	Лерсин биргIанан чохчаман дакъа	Лерсин биргIанан арахьара дакъа
	Pars ossea tubae auditivae	Костная часть слуховой трубы	Лерсин биргIанан даьIахкан дакъа	Лерсин биргIанан чоьхьара дакъа
	Perilympha	Перилимфа	Лерган соьла Перилимф	ДаьIахкан сетларний, пардонийн сетларний юккъехь хуьлу
	Plica mallearis anterior et posterior	Молоточковые связки (передняя и задняя)	ЛергжIаьвнан хьалхара, тIехьара кIозйохургаш	ЛергжIов лерсин даьIахкийн зIенехь сацош болх бо
	Porus acusticus externus	Отверстие наружного слухового прохода	Лерсин хоршан арахьара Iуьрг	Лерган лахьорчан кIоргехь схьаделлало
	Porus acusticus internus	Внутреннее слуховое отверстие	Чоьхьара лерсин Iуьрг	Лерсин чоьхьара харш долалучохь хуьлу
	Processus lenticularis (Ossiculum Sylvii)	Чечевицеобразный отросток (Сильвиевая косточка)	Силвин даьIахк	Лергнуьйжанан бехачу коган дакъа
	Processus mastoideus	Сосцевидный отросток	Лергагу	Лерга тIехьа хуьлу. Лергагун харанаш лергпхьалгIи чу кхета
	Prominentia canalis semicircularis lateralis	Выпячивание костного латерального полукружного канала	ДаьIахкан йистехьара ахъхьаьвзина хоршан совсар	Лергагун хьехан юккъехьара оган тIехь хуьлу
	Prominentia mallelaris	Выступ молоточка	ЛергжIаьвнан айдалар	Лергбедана лергжIов тIетаьIа меттиг
	Pyramis vestibuli	Пирамидка преддверия	Лергбертиган пирамис	Лергбертигна чохь хуьлу
	Recessus cochlearis	Карман улитки	ЛергнIаьнин киса	Лергбертигна чохь хуьлу
	Recessus ellipticus	Эллиптический карман	Эллипсах тера киса	Лергбертиган хьалхарчу оганна тIехь хуьлу
	Recessus epitympanicus	Надбарабанный карман	ЛергпхьалгIин лакхара киса	Лергбедал лакхахь долу дакъа
	Recessus sphericus	Сферический карман	Сферих тера киса	Лергбертиган хьалхарчу оганна тIехь хуьлу
	Sacculus sphericus	Сферический мешочек	Сферих тера тIоьрмиг	Сферих терачу чоьна чохь хуьлу
	Scala tympani	Барабанная лестница	ЛергпхьалгIин лами	ЛергнIаьнин корехь йолчу шолгIачу лергбедо лергпхьалгIанах къастабо
	Scala vestibuli	Лестница преддверия	Лергбертиган лами	Лергбертигца делладалар долуш хуьу
	Scapha	Ладья	ЛергбIов	Лерган хьаьвзаргна а, дуьхьалхьаьвзаргна а юккъехь хьулу
	Sinus tympani	Барабанная пазуха	ЛерпхьалгIин чет	Лергбертиган кораний, лергнIаьнин кораний юккъехь хуьлу
	Spina helicis	Ость завитка	Лерган хьаьвзарган рагI	Лерган хьаьвзаргна хьалха хуьлу
	Stapes	Стремя	Лерглуьйта	Лерсин даьIахкийн зIе-могIарехь тIаьхьарниг ю
	Sulcus antichelicis transversus	Поперечная борозда противозавитка	Дуьхьалхьаьвзарган пурх харш	Лахьорчан кхо агIо йолчу кIоган айдаларшна юккъехь хуьлу
	Sulcus posterior auriculae	Задняя борозда ушной раковины	Лерган лахьорчан тIехьара харш	ДухьалдогIа дуьхьалхьаьвзаргах къастадо
	Tragus	Козелок	ЛергдогIа	ЛергъIуьргана хьалха хуьлу
	Tuba auditiva (Eustahii)	Слуховая труба	Лерсин биргIа	ЛергпхьалгIара йолалой, тIеда къамкъарган логехь схьаеллало
	Tuba auditiva (Evstachii)	Слуховые трубы (Евстахия)	Лерсин биргIанаш (Евстахин)	ЛергпхьалгIара дIаюьйлалой, легашкахь схьаеллало
	Tuberculum auriculare (Darvini)	Бугорок Дарвина	Дарвинан сунк	Лерган хьаьвзарган лакхахьа агIор хуьлу
	Tuberculum Supratragicum	Надкозелковый бугорок	ЛергдогIанан сунк	ЛергдогIан тIехула хуьлу
	Tunica mucosa tympanica	Слизистая оболочка барабанной полости	ЛергпхьалгIин мазин пардо	ЛергпхьалгIин оганаш тIехь хуьлу
	Umbo membranae tympanicae	Пупок барабанной перепонки	Лергбедан цIонга	ЛергжIов лергбедах тасалучохь хуьлу
	Utriculus ellipticus	Эллиптический мешочек	Эллипсах тера тIоьрмиг	Эллипсах терачу кисан чохь хуьлу
	v. Aquaeductus vestibuli	Вена водопровода преддверия	Лергбертиган хитоттурган сийнапха	Хьахийначу меттера цIий юхадуьгу
	v. Spiralis anterior	Передняя спиральная вена	Хьерчаларан хьалхара сийнапха	Хьахийначу меттера цIий юхадуьгу
	v. Spiralis posterior	Задняя спиральная вена	Хьерчаларан тIехьара сийнапха	Хьахийначу меттера цIий юхадуьгу
	Vestibuli	Преддверие	Лергбертиг	Лерган сетлар йолалучохь хуьлу даьIахкан шоръялар
	vv. Labyrinthi	Вены лабиринта	Сетталаран сийнапхенаш	Хьахийначу меттера цIий юхадуьгу

ЧКЪОР

КОЖА

CUTIS

Чкъуро шена юккъехь йолчу воканашца, воканийн дакъошца цхьаьна сахаадаларан, напхарцаран, дегIан йовхонан барам латторан болх бо. Кхиъна даьллачу адаман чкъуран тIехуле 1,5 кв. м хуьлу. Чкъуран кхо гIатли ду: чич-чкъуран гIатли, чкъуран дилхан гIатли, чкъуран лардан гIатли. Чич-чкъуран гIатли шен стоммаллехь пхеа гIатлига декъало.

Чкъуран дилхан гIатли юккъехь кIезиг салгаш а, дукха хутдилхан хьесий а хуьлу. Хутдилхан хьесаша чкъуран бой кхуллу. Хьесий дукха хиларо чкъуран дилхан гIатли чIагIдо, цундела цигахь ду месийн баххаш, хьацаран а, махьаран а Iийдаргаш, маIарш. Бойн херош юккъехь чкъуран зуьмалгаш хуьлу. Зуьмалгаш кхуллу зуьмалгийн гIатлино, чкъуран бойнах лаьтта бойн гIатли. Чкъуран дилхан гIатли юккъехь хуьлу харапхенаш, цара кхуллу зуьмалгаш кIелара харапхенийн тIехулара а, кIоргера а бойнаш. Харапхенийн бойнаш юккъехь хутпхенаш кхоллало. Зуьмалгаш кIеларчу бойна тIера доьлху, маситта зуьмалга тIе цхьаъ боьдуш, чаккхенийн цIулцIиэпхенаш, ткъа сийнацIулпха юхабогIу. Чкъуран дилхан гIатли юккъехь хуьлу соьлапхенийн шиъ бой.

Чкъуран лардан гIатли хутдилхан хьесех лаьтта. И хьесий чкъуран дилхан гIатли юккъерчу оьзгийн моьрдигаш тIедоьлху. Хьахийначу хьесаш юккъехь хуьлу чкъура кIелара мохь.

Чкъура юккъехь сахаадаларан дукха чаккхенаш ю. Чкъура тIера дIадоьлху хаадаларан синхьесий туьтанан а, букъан тIамаран а синпхенаш юкъадоьлху. Чкъура юккъехь хуьлучу цIийлела пхенашна а, Iийдаргашна а, шерадилха долчу оьзгашна а тIедоьлху синхьесий. Даккхий синпхенаша синпхенийн шиъ хьерчар кхуллу: кIоргехь – чкъура кIелара махьарца долчу дозанехь, тIехулахь – зуьмалгийн баххашкахь.

Чкъуран воканашна а, чкъура чудогIучу дакъошна а юкъайогIу: маIарш, чоьш, оьзгаш, Iийдаргаш, харапхенаш, синпхенаш. Иштта, чкъураца цхьаьна Iамадо чкъуран хебарш, чухийшарш, чкъуран пIелган тачанийн сетхершнаш. ПIелган тачанийн сетхершнаш хIора стеган шатайпа ду.

№	ЛАТИНИЙН МАТТАХЬ	ОЬРСИЙН МАТТАХЬ	НОХЧИЙН МАТТАХЬ	КХЕТОР
1	Barba	Волосы бороды	Можан чоьш	
2	Bulbus pili	Луковица волоса	Чонан орам	
3	Capilli	Волосяной покров головы	Коьрта тIера чоьш	
4	Cilia	Волосы ресниц	БIаьрчоьш	
5	Corpus unguis	Тело ногтя	МаIаран дегI	МаIаран дакъа
6	Corpuscula nervosa terminalia	Концевые тельца	Чаккхенера догIмалгаш	Чкъура тIе доьлху синпхенаш
7	Corpuscula tactus	Осязательные тельца	Хаадолуьйту догIмалгаш	Кераюккъехьара а, когийн айрехьара а чкъура тIехь хуьлу
8	Cortex pili	Корковое вещество волос	Чонан кевстиган дилха	
9	Crista cutis	Гребешки кожи	Чкъуран раьгIнаш	Чкъуран дилхан раьгIнаша кхуллу
10	Crista dermis	Гребешки собственно кожи	Чкъуран дилхан раьгIнаш	Чкъуран зуьмалгех лаьтта
11	Cutis	Кожа	Чкъор	Дерриг дегIа тIехула хуьлу
12	Dermis	Собственно кожа	Чкъуран дилха	Чкъуран дукхахдолу дакъа
13	Epidermis	Надкожица Эпидермис	Чич-чкъор	Уггар тIехула хуьлу
14	Folliculus pili	Волосяная сумка	Чонан тIоьрмиг	
15	Hirci	Волосы подмышечной впадины	ТIомакIелара чоьш	
16	Integumentum commune	Общий покров тела	ДегIан чкъор	Кхиъна даьллачу адаман I,5 кв. м хуьлу
17	Lanugo	Пушок	Пхьарчо (патар)	
18	Margines laterales unguis	Боковые края ногтя	МаIаран агIонашкара йистош	МаIаран дакъа
19	Margo liber unguis	Свободный край ногтя	Iаьржа маIар	МаIаран дакъа
20	Margo occultus unguis	Скрытый край ногтя	МаIаран тум	МаIаран дакъа
21	Matrex unguis	Ногтевое ложе	МаIаран чхо	МаIар чуюьжу кIаг
22	Medulla pili	Мозговое вещество волос	Чонан тIамаран дилха	
23	Membrana basilaris	Основная мембрана	Чич-лардан пардо	Чич-чкъор чкъуран дилханах къастадо
24	Panniculus adiposus	Подкожный жир	Чкъура кIелара мохь	Чкъура кIелахь хуьлу
25	Papille dermis	Сосочки кожи	Чкъуран зуьмалгаш	Чкъуран хутдилхан хьесех кхоллало
26	Philtrum	Вертикальная борозда верхней губы	Мекх-харш	Мера кIелахь хуьлу
27	Pili	Волос	Чо	
28	Plica cubitalis	Локтевая складка	Пхьаьрсан чкъуран хебар	Пхьаьрсан хоттаргехь хуьлу шалхакхетта чкъор
29	Plica inguinalis	Ягодичная складка	ХонамаьIиган чкъуран хебар	ХонамаьIигна лахайистехь хуьлу шалхакхетта чкъор
30	Pori sudoriferi	Потовые поры	Хьацаран херонаш	Хьацаран хершнаш
31	Pubes	Волосы лобка	ГIашхоттен чоьш	
32	Radix pili	Корень волоса	Чонан орам	
33	Radix unguis	Корень ногтя	МаIаран орам	МаIаран дакъа
34	Rete ateriosum cutaneum	Кожная артериальная сеть	Чкъуран цIиэпхенийн бой	Чкъура кIелахь хуьлу
35	Rete ateriosum subpapillare	Подсосочковая артериальная сеть	Зуьмалгаш кIелара цIиэпхенийн бой	Чкъуран зуьмалгаш кIелахь хуьлу
36	Retinacula cuti	Удерживающие связки кожи	Чкъор сацаден кIозйохургаш	Чкъор кепехь латтадо
37	Scapus pili	Стержень волоса	Чонан гIад	
38	Sebum	Секрет сальных желез	Хьакхар-Iийдаргийн тIуналла	Чкъуран чоьшан чухтанашкахь схьаделлало
39	Sratum papillare	Сосочковый слой	Зуьмалгийн гIатли	Чкъуран зуьмалгех лаьтта
40	Sratum reticulare	Сетчатый слой	Чкъуран бой	Чкъуран хутдилхан хьесех кхоллало
41	Stratum corneum	Роговой слой	Чич йолу гIатли	Чич хуьлу салгийн гIатли. Уггар тIехула хуьлу
42	Stratum germinativum	Ростковый слой (базальный слой)	Кхиаран гIатли	Чич-чкъуран кIоргера чкъор кхиаран гIатли. Къубтера салгех лаьтта
43	Stratum granulosum	Зернистый слой	ГIоргIа гIатли	КхоалгIа гIатли
44	Stratum lucidum	Блестящий слой	Лепа гIатли	Чич-чкъура бухахь хуьлу
45	Stratum spinosum	Слой шиповатых клеток	КIохцал салгийн гIатли	Кхиаран гIатлина тIехула хуьлу
46	Suci cutis	Борозды кожи	Чкъуран хершнаш	Чкъуран дилхан хершнаша кхуллу
47	Suci dermis	Борозды собственно кожи	Чкъуран дилхан хершнаш	Чкъуран раьгIнашна юкъахь хуьлу
48	Sudor	Пот	Хьацар	Чкъурехула арайолу тIуналла
49	Sulci cгbitales	Борозды в месте сгиба локтевого сустава	Пхьаьрсан хоттаргехь хуьлу чухаарш	Хоттаргана гонаха хуьлу
50	Sulci inguinales	Ягодичная борозда	ХонамаьIиган чухаар	ХонамаьIиган лаха йистехь хуьлу
51	Sulcus matrex	Бороздка ногтевого ложа	МаIаран чхон харш	МаIаран чхона гонаха хуьлу
52	Sulcus mentolabialis	Подбородочно-губная борозда	ЧIениган кIаг	ЧIенигний, лахара балдиний юккъехь хуьлу
53	Sulcus nasolabialis	Носогубная борозда	Меран-балдийн чухаар	Мераний, балдашний юккъехь хуьлу
54	Supercilia	Волосы брови	ЦIоцкъамийн чоьш	
55	Tela subcutanea	Подкожная основа	Чкъуран лард	Чкъуран уггар кIоргера гIатли
56	Tragi	Волосы уха	Лерган чоьш	
57	Unguis	Ногти	МаIарш	Когийн, куьйгийн буьхьигашкахь тIехьашхара агIор хуьлу
58	Vallum unguis	Ногтевой вал	МаIаран берд	МаIарна гонаха хуьлу
59	Vasa sanguinea integumenti communis	Сосуды кожи	Чкъуран харапхенаш	
60	Vibrissae	Волосы ноздрей	МераIуьргара чоьш	

НОХЧИЙН-ОЬРСИЙН АНАТОМИН АТЛАС

I ДАКЪА

ДАЬIАХКАШ IАМОР

УЧЕНИЕ О КОСТЯХ

Рисунок 2у

Сурт 1. Адаман даьIахкийн чарх — скелет человека

(хьалхашхара сурт):

А — хьалхашхара сурт; Б — тIехьашхара сурт

1 — туьта — череп;
2 — некхан ваз — грудная клетка;
3 — куьг-меженан даьIахкаш — кости верхней конечности;
4 — букъсурт — позвоночный столб;
5 — юхан даьIахк — тазовая кость;
6 — ког-меженийн даьIахкаш — кости нижних конечностей

Рисунок2 И

Сурт 2. Адаман даьIахкийн чарх — скелет человека (тIехьашхара сурт)

Рисунок3

Сурт 3 .Букъсурт — позвоночный столб (аьтту агIонан сурт):

1 — йоIзаран лордоз — шейный лордоз;
2 — некхан кифоз — грудной кифоз;
3 — хоттаршан лордоз — поясничный лордоз;
4 — гIортхоттен кифоз — крестцовый кифоз;
5 — миндаьIахк — выступающий позвонок;
6 — букъсуьртан харш — позвоночный канал;
7 — минданаш — остистые отростки
8 — букъдаьIахкан дегI — тело позвонка;
9 — букъдаьIахкашна юккъера Iуьргаш — межпозвоночные отверстия;
10 — гIортхоттен харш — крестцовый канал

Рисунок 4

Сурт 4. Букъсуьртан бIогIам — позвоночный столб

(хьалхашхара сурт):

1 — йоIзаран букъдаьIахкаш — шейные позвонки;
2 — некхан букъдаьIахкаш — грудные позвонки;
3 — хоттаршан букъдаьIахкаш — поясничные позвонки;
4 — гIортхоттен букъдаьIахкаш — крестцовые позвонки;
5 — цIоганан даьIахк — копчик;
6 — милк — атлант;
7 — пурх гаьннаш — поперечные отростки

Графика1 копия

Сурт 5. Милк (I йоIзаран букъдаьIахк) — I шейный позвонок (атлант):

А — тIехуленан сурт; Б — кIелонан сурт

1 — тIехьара Iад — задняя дуга;
2 — букъдаьIахкан Iуьрг — позвоночное отверстие;
3 — пурх га — поперечный отросток;
4 — пурх гонан Iуьрг — отверстие поперечного отростка;
5 — пIендаран га — реберный отросток;
6 — йистехьара чалхаш — латеральные массы;
7 — милкан лакхахьара хоттарган кIаг — верхняя суставная ямка атланта;

8 — церг-гонан кIаг — ямка зуба;

9 — хьалхара Iад — передняя дуга;
10 — лахара хоттарган кIаг — нижняя суставная ямка

Графика1 копия

Сурт 6. Семанан даьIахк (II букъдаьIахк) — осевой позвонок (II шейный позвонок):

А — хьалхашхара сурт; Б — аьрру агIонан сурт;

1 — семанан даьIахкан церг-га — зуб осевого позвонка;
2 — лакхара хоттарган га — верхний суставной отросток;

3 — пурх га — поперечный отросток;
4 — лахара хоттарган га — нижний суставной отросток;
5 — букъдаьIахкан дегI — тело позвонка;
6 — букъдаьIахкан Iад — дуга позвонка;
7 — минда — остистый отросток;
8 — пурх гонан Iуьрг — отверстие поперечного отростка

Графика1 копия

Сурт 7. VI йоIзаран даьIахк — VI шейный позвонок

(тIехуленан сурт):

1 — минда — остистый отросток;
2 — букъдаьIахкан Iуьрг — позвоночное отверстие;
3 — лахара хоттарган га — нижний суставной отросток;

4 — лакхара хоттарган га — верхний суставной отросток;
5 — букъдаьIахкан дегI — тело позвонка;
6 — пурх га — поперечный отросток;
7 — пурх гонан Iуьрг — отверстие поперечного отростка;

8 — пIендан га — реберный отросток

Графика1 копия
Сурт 8. VIII некхан букъдаьIахк — VIII грудной позвонок:

А — аьтту агIонан сурт; Б — тIехуленан сурт

1 — лакхара хоттарган га — верхний суставной отросток;
2 —букъдаьIахкан лакхара схьахадар — верхняя позвоночная вырезка;
3 — лакхара пIендан кIаг — верхняя реберная ямка;
4 — пурх га — поперечный отросток;
5 — пурх гонан пIендан кIаг — реберная ямка поперечного отростка;

6 — букъдаьIахкан дегI — тело позвонка;
7 — минда — остистый отросток;
8 — лахара хоттарган га — нижний суставной отросток;
9 —букъдаьIахкан лахара схьахадар — нижняя позвоночная вырезка;
10 — лахара хоттарган кIаг — нижняя суставная ямка;
11 — букъдаьIахкан Iад — дуга позвонка;
12 — букъдаьIахкан харш — позвоночное отверстие

Графика1 копия

Сурт 9. III хоттаршан букъдаьIахк — III поясничный позвонок (тIехуленан сурт):

1 — минда — остистый отросток;
2 — лакхара хоттарган га — верхний суставной отросток;
3 — лахара хоттарган га — нижний суставной отросток;
4 — пурх га — поперечный отросток;
5 — букъдаьIахкан харш — позвоночное отверстие;
6 — букъдаьIахкан гIад — тело позвонка

Графика1

Рисунок10

Сурт 10. ГIортхоттен даьIахк — крестцовая кость

А — хьалхашхара сурт; Б — тIехьашхара сурт:

1 — гIортхоттен лард — основание крестца;

2 — гIортхоттен букъдаьIахкан лакхара хоттарган гаьннаш — верхние суставные отростки I крестцового позвонка;

3 — гIортхоттен хьалхара Iуьргаш — передние крестцовые отверстия;
4 — пурх сизаш — поперечные линии;
5 — гIортхоттен бохь — вершина крестца;
6 — гIортхоттен харш — крестцовый канал;
7 — гIортхоттен тIехьара Iуьргаш — задние крестцовые отверстия;
8 — гIортхоттен юккъера дукъ — срединный крестцовый гребень;
9 — аьтту лергтера тIехуле — правая ушковидная поверхность;

10 — гIортхоттен юкъан дукъ — промежуточный крестцовый гребень;

11 — гIортхоттен йистехьара дукъ — латеральный крестцовый гребень;
12 — гIортхоттен херо — крестцовая щель;
13 — гIортхоттен маIаш — крестцовые рога

Рисунок11 копия

Cурт 11. ЦIоганан даьIахк — копчик:

А — хьалхашхара сурт; Б — тIехьашхара сурт:

1 — цIоганан даьIахкан маIаш — копчиковые рога;
2 — пурх гаьннаш — выросты тела I копчикового позвонка;
3 — цIоганан букъдаьIахкаш — копчиковые позвонки

Рисунок12 копия

Сурт 12. Некхау — грудина:

1 — гIоматан схьахадар — яремная вырезка;
2 — динбухкан схьахадар — ключичная вырезка;
3 — некхауьнан мукъ — рукоятка грудины;
4 — пIендарийн схьахадар — реберные вырезки;
5 — некхауьнан дегI — тело грудины;
6 — некхаIайг — мечевидный отросток

Рисунок13 копия

Сурт 13. ПIендарш — ребра

(лакхара агIонан сурт):

А — I пIенда; Б — II пIенда

1 — пIендан сунк — бугорок ребра;
2 — пIендан са — угол ребра;
3 — пIендан лаг — шейка ребра;
4 — пIендан корта — головка ребра;
5 — пIендан дегI — тело ребра

Рисунок14 копия

Сурт 14. Куьг-меженан даьIахкаш — скелет верхней конечности:

1 — динбухка — ключица;
2 — пханар — лопатка;
3 — белшан даьIахк — плечевая кость;
4 — бупхьаьрсан даьIахк — лучевая кость;
5 — чIупхьаьрсан даьIахк — локтевая кость;
6 — билзиг хьакхолган даьIахкаш — кости запястья;
7 — пхишалан даьIахкаш — пястные кости;
8 — пIелгийн даьIахкаш — фаланги пальцев

Рисунок15 копия

Сурт 15. Динбухка — ключица:

А — тIехуленан сурт; Б — кIелонан сурт:
1 — пханаргонехьара йист — акромиальный конец;
2 — дегI — тело;
3 — некхауьнехьара йист — грудинный конец

Рисунок16 копия

Cурт 16. Пханар — Лопатка:

А — хьалхашхара сурт; Б — тIехьашхара сурт;
В — агIонан сурт

1 — зIакарга — клювовидный отросток;
2 — лакхара йист — верхний край;
3 — лакхара са — верхний угол;
4 — пханарга — акромион;
5 — хоттарган кIаг — суставная впадина;
6 — пханар кIелара кIаг — подлопаточная ямка
7 — пханаран лаг — шейка лопатки;
8 — чоьхьара йист — медиальный край;

9 — арахьара йист — латеральный край;
10 — лахара са — нижний угол;
11 — пханаран схьахадар — вырезка лопатки;
12 — пханаран ирбохьана тIехулара кIаг — надостная ямка;
13 — пханаран ирбохь — ость лопатки;
14 — пханаран ирбохьана кIелара кIаг — подостная ямка

Рисунок17 копия

Сурт 17. Белшан даьIахк — плечевая кость

А — хьалхашхара сурт; Б — тIехьашхара сурт:
1 — белшан даIахкан корта — головка плечевой кости;
2 — йоккха сунк — большой бугорок;
3 — сункашна юккъера харш — межбугорковая борозда;
4 — жима сунк — малый бугорок;
5 — анатомин лаг — анатомическая шейка;
6 — белшан куйн гIоргIалла — дельтовидная бугристость;
7 — хирургийн лаг — хирургическая шейка;
8 — белшан даьIахкан дегI — тело плечевой кости;
9 — бупхьаьрсан синпхенан харш — борозда лучевого нерва;
10 — тажан кIаг — венечная ямка;
11 — бупхьаьрсан кIаг — лучевая ямка;
12 — юккъехьара оьзг-гун тIехуле — медиальный надмыщелок;
13 — оьзг-гун корта — головка мыщелка;
14 — бупхьаьрсан гонан кIаг — ямка лучевого отростка;
15 — белшан даьIахкан трохле — блок плечевой кости

Рисунок18 копия

Сурт 18. ЧIупхьарс — локтевая кость

А — хьалхашхара сурт; Б — тIехьашхара сурт;
В — бупхьаьрсехьара сурт:
1 — чIупхьаьрсан га — локтевой отросток;
2 — трохлех тера схьахадар — блоковидная вырезка;
3 — бупхьаьрсан схьахадар — лучевая вырезка;
4 — чIупхьаьрсан гIоргIалла — бугристость локтевой кости;
5 — даьIахкашна юккъехьара йист — межкостный край;
6 — хьалхахьара агIо — передняя поверхность;
7 — чIупхьаьрсан куьйгехьара эпифиз — дистальный эпифиз локтевой кости;
8 — чIупхьаьрсан хоттарган гуо — суставная окружность локтевой кости;
9 — чIупхьаьрсан ютера га — шиловидный отросток локтевой кости;
10 — тIехьара йист — задний край;
11 — юккъехьара тIехуле — медиальная поверхность;
12 — тIехьара тIехуле — задняя поверхность;
13 — супинатор оьзган дукъ — гребень мышцы супинатора

Рисунок19 копия

Сурт 19. Бупхьарс— лучевая кость

А — хьалхашхара сурт; Б — тIехьашхара сурт;
В — чIупхьаьрсехьара сурт::
1 — бупхьаьрсан хоттарган гуо — суставная окружность лучевой кости;
2 — бупхьаьрсан корта — головка лучевой кости;
3 — бупхьаьрсан лаг — шейка лучевой кости;
4 — бупхьаьрсан гIоргIалла — бугристость лучевой кости;
5 — наплатторан Iуьрг — питательное отверстие;
6 — хьалхара тIехуле — передняя поверхность;
7 — хьалхара йист — передний край;
8 — даьIахкашна юккъехьара йист — межкостный край;
9 — бупхьаьрсан куьйгехьара эпифиз — дистальный эпифиз лучевой кости;
10 — бупхьаьрсан чIупхьаьрсехьара схьахадар — локтевая вырезка лучевой кости;
11 — бупхьаьрсан ютера га — шиловидный отросток лучевой кости;
12 — йистехьара тIехуле — боковая поверхность;
13 — тIехьара тIехуле — задняя поверхность;
14 — тIехьара йист — задний край

Рисунок20 копия

Сурт 20. Куьйган даьIахкаш — Кости кисти (тIехьашхара тIехуле)

1 — генахьара пIелган даьIахк — дистальная фаланга;
2 — юккъехьара пIелган даьIахк — средняя фаланга;
3 —куьйгехьара пIелган даьIахк — проксимальная фаланга;
4 — пхишалан даьIахкийн корта — головка пястной кости;
5 — пхишлан даьIахкаш — пястные кости;
6 — пхишлан даьIахкийн дегI — тело пястной кости;
7 — пхишлан даьIахкийн лард — основание пястной кости;
8 — кортош долу даьIахк — головчатая кость;
9 — маIартера даьIахк — крючковидная кость;
10 —трапецин даьIахк — кость-трапеция;
11 — трапецитера даьIахк трапециевидная кость;
12 — бIовтера даьIахк — ладьевидная кость;
13 — кхо агIо болу даьIахк — трехгранная кость;
14 —ахбеттан даьIахк — полулунная кость

Рисунок21 копия

Сурт 21. Юхан даьIахк, ког-меженан даьIахкаш — тазовая кость и скелет свободной части нижней конечности:

1 — гIортхотте — крестец;
2 — юхан даьIахк — тазовая кость;
3 — варен даьIахк — берцовая кость;
4 — гоьлан хьокхам — надколенник;
5 — чIуност — малоберцовая кость;
6 — буност — большеберцовая кость;
7 — коган даьIахкаш — кости стопы

Рисунок22 копия

Сурт 22. Юхан даьIахк — тазовая кость

(тIехуленан сурт):

1 — хонан даьIахкан тIам — крыло подвздошной кости;
2 —хонамаьIиган хьалхара сиз — передняя ягодичная линия;
3 —хонамаьIиган тIехьара сиз — задняя ягодичная линия;
4 — хонан лакхара хьалхара ирбохь — верхняя передняя подвздошная ость;
5 — хонан лакхара тIехьара ирбохь — верхняя задняя подвздошная ость;
6 — хонан лахара тIехьара ирбохь — нижняя задняя подвздошная ость;
7 — гоан доккха схьахадар — большая седалищная вырезка;
8 — хонамаьIиган лахара схьахадар — нижняя ягодичная вырезка;
9 — хонан лахара хьалхара ирбохь — нижняя передняя подвздошная ость;
10 — хонан даьIахкан дегI — тело подвздошной кости;
11 — ахбеттан тIехуле — полулунная поверхность;
12 — хонан хоттарган кIаг — вертлужная впадина;
13 — гоан жима схьахадар — малая седалищная вырезка;
14 — гоан даьIахкан дегI — тело седалищной кости;
15 — гIашхоттен даьIахкан лакхара га — верхняя ветвь лобковой кости;
16 — гIашхоттен сунк — лобковый бугорок;
17 — къовларан херо — запирательное отверстие;
18 — гIашхоттен даьIахкан лахара га — нижняя ветвь лобковой кости;
19 — гоан гу — седалищный бугор;
20 — гоан га — ветвь седалищной кости

Рисунок23 копия

Сурт 23. Юхан даьIахк — тазовая кость (чухуленан сурт):

1 — хонан даьIахкан дукъ — подвздошный гребень;
2 — хонан кIаг — подвздошная ямка;
3 — хонан гIоргIалла — подвздошная бугристость;
4 — хонан даьIахкан тIам — крыло подвздошной кости;
5 — хонан лакхара тIехьара ирбохь — верхняя задняя подвздошная ость;
6 — хонан лакхара хьалхара ирбохь — верхняя передняя подвздошная ость;
7 — лергтера тIехуле — ушковидная поверхность;

8 — хонан лахара тIехьара ирбохь — нижняя задняя подвздошная ость;
9 — хонан лахара хьалхара ирбохь — нижняя передняя подвздошная ость;
10 — Iадтера сиз — дугообразная линия;
11 — гоан доккха схьахадар — большая седалищная вырезка;
12 — хонан даьIахкан дегI — тело подвздошной кости;
13 — гоан даьIахкан дегI — тело седалищной кости;

14 — гIашхоттен даьIахкан дегI — тело лобковой кости;
15 — гоан даьIахкан ирбохь — седалищная ость;

16 — гIашхоттен даьIахкан дукъ — лобковый гребень;
17 — къовларан дукъ — запирательный гребень;
18 — хьалхара къовларан сунк — передний запирательный бугорок;
19 — гIашхоттен даьIахкан лакхара га — верхняя ветвь лобковой кости;

20 — гоан га — ветвь седалищной кости;
21 — гIоргIа тIехуле — шероховатая поверхность;
22 — къовларан херо — запирательное отверстие;
23 — гIашхоттен даьIахкан лахара га — нижняя ветвь лобковой кости

Рисунок24 копия

Сурт 24. Юх — таз

(хьалхашхара сурт):

А — божарийн; Б — зударийн

1 — юхан йоккха чоь — большой таз;
2 — гIортхотте — крестец;
3 — дозанан сиз — пограничная линия;
4 — юхан жима чоь — малый таз;
5 — хонан хоттарган кIаг — вертлужная впадина;
6 — къовларан херо — запирательное отверстие;
7 — гIашхоттен са — подлобковый угол;
8 — гIашхоттен Iад — лобковая дуга

Рисунок25 копия

Сурт 25. Варен даьIахк — бедренная кость

А — хьалхашхара сурт; Б — тIехьашхара сурт;
В — аьрру агIор сурт:
1 — варен даьIахкан коьртан кIаг — ямка головки бедренной кости;
2 — варен даьIахкан корта — головка бедренной кости;
3 — йоккха вертел — большой вертел;
4 — варен даьIахкан — шейка бедренной кости;
5 — вертелашна юкъара сиз — межвертельная линия;
6 — жима вертел — малый вертел;
7 — варен даьIахкан дегI — тело бедренной кости;
8 — йистехьашхара оьзг-гу — латеральный мыщелок;
9 — юккъехьара оьзг-гу — медиальный мыщелок;
10 — вертелан кIаг — вертельная ямка;
11 — вертелашна юкъара дукъ — межвертельный гребень;
12 — хонамаьIиган гIоргIалла — ягодичная бугристость;
13 — юккъехьашхара балда — медиальная губа;
14 — йистехьашхара балда — латеральная губа;
15 — шога харш — шероховатая линия;
16 — юккъехьашхара оьзг-гун тIехуле — медиальный надмыщелок;
17 — йистехьашхара оьзг-гун тIехуле — латеральный надмыщелок;
18 — оьзг-гунашна юккъера кIаг — межмыщелковая ямка

Рисунок26 копия

Буност26. Буност — большеберцовая кость (агIонтIар сурт):

1 — оьзг-гунашна юккъера акъе — межмыщелковое возвышение;
2 — лакхара хоттарган тIехуле — верхняя суставная поверхность;
3 — буностан гIоргIалла — бугристость большеберцовой кости;
4 — тIехьара тIехуле — задняя поверхность;
5 — йистехьашхара тIехуле — латеральная поверхность;
6 — даьIахкашна юккъера йист — межкостный край;
7 — хьалхара йист — передний край;
8 — юккъехьашхара хьорка — медиальная лодыжка

Рисунок27 копия

Сурт 27. чIуност — Малоберцовая кость (юккъехьашхара сурт):

1 — хьакхолган тIехуле — суставная поверхность;
2 — чIуностаран корта — головка малоберцовой кости;
3 — даьIахкашна юккъера йист — межкостный край;
4 — юккъехьашхара тIехуле— медиальная поверхность;
5 — хьалхара йист — передний край;
6 —тIехьара йист — задний край;
7 — йистехьашхара хьорка — латеральная лодыжка

Рисунок28 копия

Сурт 28. Коган даьIахкаш — кости стопы (тIехьашхара тIехуле):

1 — кIажин даьIахкан сунк — бугорок пяточной кости;
2 — КIажин даьIахк — пяточная кость;
3 — гIулк — таранная кость;
4 — гIулган трохлеа — блок таранной кости;
5 — гIулган корта — головка таранной кости;
6 — къубтера даьIахк — кубовидная кость;
7 — бIовтера даьIахк — ладьевидная кость;
8 — зайлтера даьIахкаш — клиновидные кости;
9 — коган даIахкаш — кости плюсны;
10 — коган пIелгийн даьIахкаш — кости пальцев стопы

Рисунок29 копия

Сурт 29. Коган даьIахкаш — кости стопы (арахьа агIонан сурт):

1 — гIулган трохле — блок таранной кости;
2 — гIулг — таранная кость;
3 — гIулган корта — головка таранной кости;
4 — бIовтера даьIахк — ладьевидная кость;
5 — зайлтера даьIахкаш — клиновидные кости;
6 — коган даIахкаш — кости плюсны;
7 — коган пIелгийн даьIахкаш — кости пальцев стопы;
8 — КIажин даьIахк — пяточная кость;
9 — кIажин даьIахкан сунк — бугорок пяточной кости

Рисунок30 копия

Сурт 30. Туьта — череп (хьалхашхара сурт):

А — хьалхашхара сурт; Б — агIонгахьара сурт

1 — хьен даьIахк — теменная кость;
2 — хьаьжан даьIахк — лобная кость;
3 — зайлдаьIахк — клиновидная кость;
4 — лергаюхан даьIахк — височная кость;
5 — бIаьрхин даьIахк — слезная кость;
6 — меран даьIахк — носовая кость;
7 — бIаьрдаьIахк — скуловая кость;
8 — лакхара мочхал — верхняя челюсть;
9 — лахара мочхал — нижняя челюсть;
10 — тIуьскан даьIахк — затылочная кость

Рисунок30 б копия

Рисунок31 копия

Сурт 31. ТIуьскан даьIахк — затылочная кость

(арахьара агIонан сурт):

1 — тIуьскан даьIахкан кIус — наружный затылочный выступ;
2 — тIуьскан пeлаг — затылочная чешуя;
3 —кхесан лакхара сиз — верхняя выйная линия;
4 — тIуьскан арахьара дукъ — наружный затылочный гребень;
5 —кхесан лахара сиз — нижняя выйная линия;
6 — доккха Iуьрг — большое отверстие;
7 — тIуьск-хьорканан кIаг — мыщелковая ямка;
8 — тIуьск-хьорканан харш — мыщелковый канал;
9 — йистехьара дакъа — боковая часть;
10 — гIоматан схьахадар — яремная вырезка;
11 — тIуьскан оьзг-гу — затылочный мыщелок;
12 — гIоматан га — яремный отросток;
13 — къамкъарган сунк — глоточный бугорок;
14 — лардехьара дакъа — основная часть

Рисунок32 копия

Сурт 32. ТIуьскан даьIахк — затылочная кость

(чоьхьара агIонан сурт):

1 — тIуьскан пeлаг — затылочная чешуя;
2 — лакхара сагиттальни чоьнан харш — борозда верхней сагиттальной пазухи;
3 — тIуьскан даьIахкан чоьхьара кIус — внутренний затылочный выступ;
4 — пурх чоьнан харш — борозда поперечной пазухи;
5 — тIуьскан чоьхьара дукъ — внутренний затылочный гребень;
6 — доккха Iуьрг — большое отверстие;
7 — сеттина чоьнан харш — борозда сигмовидной пазухи;
8 — тIуьск-хьорканан харш — мыщелковый канал;
9 — гIоматан га — яремный отросток;
10 —тIулгдоьлла лахара харин харш — борозда нижней каменистой пазухи;
11 — йистехьара дакъа — боковая часть;
12 — лардехьара дакъа — основная часть

Рисунок33 копия

Сурт 33. ЗайлдаьIахк — клиновидная кость

(хьалхара агIонан сурт):

1 — боккха тIам — большое крыло;
2 — жима тIам — малое крыло;
3 —бIаьрган кедан лакхара херо — верхняя глазничная щель;
4 — лергаюхан тIехуле — височная поверхность;
5 — зайлдаьIахкан харин апертура — апертура клиновидной пазухи;
6 — бIаьрган кедан тIехуле — глазничная поверхность;
7 — горга Iуьрг — круглое отверстие;
8 — зайлтера дукъ — клиновидный гребень;

9 — зайлтера харш — клиновидный канал;
10 — зайлтера зIок — клиновидный клюв;
11 — тIамтера га — крыловидный отросток;
12 — тIамтера гонан йистехьара гIатли — латеральная пластинка крыловидного отростка;
13 — тIамтера гонан юккъехьара гIатли — медиальная пластинка крыловидного отростка;
14 — тIамтера маIар — крыловидный крючок

Рисунок34 копия

Сурт 34. Лергаюхан даьIахк — височная кость

(арахьара агIонан сурт):

1 — пелаган дакъа — чешуйчатая часть;
2 — бIаьрдаьIахкан га — скуловой отросток;
3 — салазан кIаг — нижнечелюстная ямка;
4 — хоттарган сунк — суставной бугорок;
5 —лерсин арахьара харш — наружное слуховое отверстие;
6 — тIулгйоьлла пелаган херо — каменисто-чешуйчатая щель;
7 — лергпхьалгIин дакъа — барабанная часть;
8 — лергагу — сосцевидный отросток;
9 — ютера га — шиловидный отросток

Рисунок35 копия

Сурт 35. Лергаюхан даьIахк — височная кость

(чоьхьара агIонан сурт):

1 — пелаган дакъа — чешуйчатая часть;
2 — бIаьрдаьIахкан га — скуловой отросток;
3 — Iадтера айадалар — дугообразное возвышение;
4 — лергпхьалгIин негIар — барабанная крыша;
5 — Iода кIелара кIаг — поддуговая ямка;
6 — лерсин чоьхьара харш — внутреннее слуховое отверстие;
7 — сеттина чоьнан харш — борозда сигмовидной пазухи;
8 — лергагун Iуьрг — сосцевидное отверстие;

9 — тIулгдоьлла дакъа — каменистая часть;

10 — лергбертиган хитоттурган арахьара Iуьрг — наружное отверстие водопровода преддверия;

11 — ютера га — шиловидный отросток

Рисунок36 копия

Сурт 36. Хьен даьIахк — теменная кость

(арахьара агIонан сурт):

1 — сагиттальни йист — сагиттальный край;
2 — тIуьскан са — затылочный угол;
3 — хьаьждаьIахкан са — лобный угол;
4 — хьен гу — теменной бугорок;
5 —лергаюхан лакхара сиз — верхняя височная линия;
6 — тIуьскан йист — затылочный край;
7 — хьаьждаьIахкан йист — лобный край;
8 — лахара лергаюхан сиз — нижняя височная линия;
9 — лергагун са — сосцевидный угол;

10 — зайлтера са — клиновидный угол;

11 — пелаган йист — чешуйчатый край

Рисунок37 копия

Сурт 37. Хьен даьIахк — теменная кость

(чоьхьара агIонан сурт):

1 — сагиттальни йист — сагиттальный край;
2 — лакхара сагиттальни чоьнан харш — борозда верхней сагиттальной пазухи;
3 — тIуьскан са — затылочный угол;
4 — хьаьждаьIахкан са — лобный угол;
5 — тIуьскан йист — затылочный край;
6 — хьаьждаьIахкан йист — лобный край;
7 — цIиэпхенийн хершнаш — артериальные борозды;
8 — сеттина чоьнан хершнаш — борозда сигмовидной пазухи;

9 — лергагун са — сосцевидный угол;
10 — зайлтера са — клиновидный угол;
11 — пелаган йист — чешуйчатый край

Рисунок38 копия

Сурт 38. Хьаьжан даьIахк — лобная кость

(арахьара агIонан сурт):

1 — хьаьжан даьIахкан пелаг — лобная чешуя;
2 — хьаьжан даьIахкан гу — лобный бугорок;
3 — лергаюхан сиз — височная линия;
4 — лергаюхан тIехуле — височная поверхность;
5 — меран ораман тIехуле — надпереносье;
6 — цIоцкъамна тIехулара Iад — надбровная дуга;
7 — бIаьрган кеда тIехулара схьахадар — надглазничная вырезка;
8 — бIаьрган кеда тIехулара йист — надглазничный край;
9 — бIаьрдаьIахкан га — скуловой отросток;

10 — меран дакъа — носовая часть;
11 — меран ирбохь — носовая ость

Рисунок39 копия

Сурт 39. Хьаьжан даьIахк — лобная кость

(чоьхьара агIонан сурт):

1 — лакхара сагиттальни чоьнан харш — борозда верхней сагиттальной пазухи;
2 — цIиэпхенийн хершнаш — артериальные борозды;
3 — хьаьждаьIахкан тIилдиг — лобный гребешок;
4 — пIелгалоран чоьхьасийсарш — пальцевые вдавливания;
5 — бIаьрдаьIахкан га — скуловой отросток;
6 — бIаьрган кедан дакъа — глазничная часть;
7 — меран ирбохь — носовая ость

Рисунок40 копия

Сурт 40. Хьаьжан даьIахк — лобная кость

(кIелонан сурт):

1 — меран дакъа — носовая ость;
2 — бIаьрган кедан тIехулара йист — надглазничный край;
3 — трохлеан кIаг — блоковая ямка;
4 — трохлеан ирбохь — блоковая ость;
5 — бIаьрхин Iийдарган кIаг — ямка слезной железы;
6 — бIаьрган кедан дакъа — глазничная поверхность;
7 — мерчертан схьахадар — решетчатая вырезка

Рисунок41 копия

Сурт 41. Мерачертан даьIахк — решетчатая кость (лакхара агIонан сурт):

1 — пурх гIатли — перпендикулярная пластинка;
2 — мерчертан алхаш — решетчатые ячейки;
3 — боргIалан тIилдиг — петушиный гребень;
4 — мерчертан сетлар — решетчатый лабиринт;
5 — черт-гIатли — решетчатая пластинка;
6 — бIаьрган кедан гIатли — глазничная пластинка

Рисунок42 копия

Сурт 42. Мерачертан даьIахк — решетчатая кость

(кIелонан сурт):

1 — пурх гIатли — перпендикулярная пластинка;
2 — чалтаран гIатли — решетчатая пластинка;
3 — мерчертан алхаш — решетчатые ячейки;
4 — меран юккъера лахьорч — средняя носовая раковина;
5 — меран лакхара лахьорч — верхняя носовая раковина

Рисунок43 копия

Сурт 43. Мерачертан даьIахк — решетчатая кость

(агIонан сурт):

1 — боргIалан тIилдиг — петушиный гребень;
2 — мерачертан алхаш — решетчатые ячейки;
3 — бIаьрган кедан гIатли — глазничная пластинка;
4 — меран юккъера лахьорч — средняя носовая раковина;
5 — пурх гIатли — перпендикулярная пластинка

Рисунок44 копия

Сурт 44. Лакхара мочхал — верхняя челюсть

(арахьара агIонан сур):

1 — хьаьждаьIахкан га — лобный отросток;

2 — бIаьрхин харш — слезная борозда;
3 — бIаьрган кедан тIехуле — глазничная поверхность;

4 — бIаьрган кедана кIелара харш — подглазничная борозда;
5 — бIаьрган кедана кIелара йист — подглазничный край;
6 — лакхара мочхалан гу — верхнечелюстной бугорок;
7 — бIаьрган кедан кIелара Iуьрг — подглазничное отверстие;
8 — бIаьрдаьIахкан га — скуловой отросток;
9 — церг-кIаьгнийн Iуьргаш — альвеолярные отверстия;
10 — берзан кIаг — клыковая ямка;
11 — церг-кIаьгнийн айадаларш — альвеолярные возвышения

Рисунок45 копия

Сурт 45. Лакхара мочхал — верхняя челюсть

(чоьхьара агIонан сурт):

1 — хьаьжан даьIахкан га — лобный отросток;
2 — бIаьрхин харш — слезная борозда;
3 — лакхара мочхалан харин херо — расщелина верхнечелюстной пазухи;
4 — лергаюхан даьIахкан тIехуле — подвисочная поверхность;
5 — стигалан га — небный отросток;
6 — церг-кIаьгнийн га — альвеолярный отросток

Рисунок46 копия

Сурт 46. Лакхара мочхал — верхняя челюсть (кIелонан сурт):

1 — церг-кIаьгнаш — зубные альвеолы;
2 — стигалан га — небный отросток;
3 — бIаьрдаьIахкан га — скуловой отросток;
4 — стигалан юккъера эвна — срединный небный шов;
5 — церг-кIаьгнашна юккъера оганаш — межальвеолярные перегородки

Рисунок47 копия

Сурт 47. Лахара мочхал — нижняя челюсть (арахьара агIонан сур):

1 — хоттарган га — мыщелковый отросток;
2 — тажан га — венечный отросток;
3 — салазан схьахадар — вырезка нижней челюсти;
4 — салазан Iуьрг — отверстие нижней челюсти;
5 — салазан мотт — язычок нижней челюсти;
6 — салазан га — ветвь нижней челюсти;
7 — Iовшаран гIоргIалла — жевательная бугристость;
8 — церг-кIаьгнийн дакъа — альвеолярная часть;
9 — салазан дегI — тело нижней челюсти;
10 — чIениган Iуьрг — подбородочное отверстие;
11 — салазан са — угол нижней челюсти;
12 — чIениган гу — подбородочный выступ;
13 — салазан лард — основание нижней челюсти

Рисунок48 копия

Сурт 48. Лахара мочхал — нижняя челюсть

(чоьхьара агIонан сурт):

1 — салазан мотт — язычок нижней челюсти;
2 — салазан Iуьрг — отверстие нижней челюсти;
3 — салазан-шалгонан харш — челюстно-подъязычная борозда;
4 — чIениган ирбохь — подбородочная ость;
5 — салазан-шалгонан сиз — челюстно-подъязычная линия;
6 — ши ге долу кIаг — двубрюшная ямка;
7 — меттакIелара кIаг — поднижнечелюстная ямка;
8 — тIамтера гIоргIалла — крыловидная бугристость;
9 — салазан са — угол нижней челюсти

Рисунок49 копия

Сурт 49. Лахара мочхал — нижняя челюсть

(тIехуленан сурт):

1 — хоттарган га — мыщелковый отросток;
2 — салазан мотт — язычок нижней челюсти;
3 — тажан га — венечный отросток;
4 — церг-кIаьгнашна юккъера оганаш — межальвеолярные перегородки;
5 — салазан дегI — тело нижней челюсти;
6 — чIениган Iуьрг — подбородочное отверстие;

7 — чIениган гу — подбородочный выступ

Рисунок50 копия

Сурт 50. Стигалан даьIахк — небная кость:

А — арахьара агIонан сурт; Б — чоьхьара агIонан сурт

1 — бIаьрган кедан га — глазничный отросток;
2 — зайлтера га — клиновидный отросток;
3 — зайлтера харш — клиновидно-небная вырезка;
4 — хьала-охьа гIатли — перпендикулярная пластинка;
5 — пурх гIатли — горизонтальная пластинка

Рисунок51 копия

Сурт 51. БIаьрдаьIахк — скуловая кость:

А — арахьара агIонан сурт; Б — чоьхьара агIонан сурт

Рисунок52 копия

Сурт 52. Шалгонан даьIахк — подъязычная кость:

1 — йоккха маIа — большой рог;
2 — жима маIа — малый рог;
3 — шалгонан даьIахкан дегI — тело подъязычной кости.

Рисунок53 копия

Сурт 53. БIаьрхин даьIахк — слезная кость:

А — арахьара агIонан сурт; Б — чоьхьара агIонан сурт

Рисунок54 копия

Сурт 54. Меран даьIахк — носовая кость:

А — арахьара агIонан сурт; Б — чоьхьара агIонан сурт

Рисунок55 копия

Сурт 55. Меран ога — сошник:

А — йистера агIонан сурт; Б — лакхара агIонан сурт

II ДАКЪА

ХОТТАРГАШШИЙ,

КIОЗЙОХУРГАШШИЙ IАМОР

УЧЕНИЕ О СВЯЗКАХ И СУСТАВАХ

Рисунок56 копия

Сурт 56. Iад-гаьннийн хоттарг (III-II — хоттаршан букъдаьIахкашна юккъера хуттарг) — дугоотростчатое соединение (межпозвоночное соединение между II и III поясничными позвонками):

1 — III хоттаршан букъдаьIахкан лакхара хоттарган га — верхний суставной отросток III поясничного позвонка;
2 — II хоттаршан букъдаьIахкан лахара хоттарган га — нижний суставной отросток II поясничного позвонка;

3 — Iад-гаьннийн хоттарг — дугоотростчатый сустав;
4 — можа кIозйохург — желтая связка;
5 — III хоттаршан букъдаьIахкан пурх га — поперечный отросток III поясничного позвонка;
6 — тIехьара йохалла дIа йолу кIозйохург — задняя продольная связка;
7 — букъан экъана юккъера тIум — студенистое ядро;
8 — букъан экъан мIаьдиган хIоз — фиброзное кольцо;
9 — хьалхара йохалла дIа йолу кIозйохург — передняя продольная связка

Рисунок57 копия

Сурт 57. ТIуьскан даьIахкана а, милкна а, семанан даьIахкашна а юккъера хоттаргаш — соединения между затылочной костью и I–II шейными позвонками:

1 — тIамтера кIозйохургаш — крыловидные связки;

2 — тIуьскан даьIахк — затылочная кость;

3 — тIуьскан оьзг-гу — затылочный мыщелок;
4 — милк-тIуьскан хоттарг — атлантозатылочный сустав;
5 — милкан пурх га — поперечный отросток атланта;
6 — йистехьара чалхаш — латеральная масса атланта;
7 — милкан жаIар тайпа кIозйохург — крестообразная связка атланта;
8 — милк-тIуьскан йистехьара хоттарг — латеральный атлантоосевой сустав;
9 — II йоIзаран букъдаьIахкан дегI — тело II шейного позвонка

Рисунок58 копия

Сурт 58. Некхан-пIендарийн хоттаргаш а, кIозйохургаш а — суставы и связки грудины и ребер (хьалхашхара сурт):

1 — пIендарш юккъера чоьхьара оьзгаш — внутренние межреберные мышцы;
2 — пIендарш юккъера арахьара оьзгаш — наружные межреберные мышцы;
3 — некхауьнан дегI — тело грудины;
4 — некхан-пIендарийн хоттаргаш — грудино-реберные суставы;
5 — некхауьнан-пIендарийн кIозйохургаш — грудино-реберные связки;
6 — чохчамаш юккъера хоттаргаш — межхрящевые суставы

Рисунок59 копия

Сурт 59. БукъдаьIахкийн-пIендарийн хоттаргаш а, кIозйохургаш а — суставы и связки грудины и ребер (тIехьашхара сурт):

1 — пIендан-пурх кIозйохург — латеральная реберно-поперечная связка;
2 — пIендарш юккъера чоьхьара пардо — внутренняя межреберная мембрана;
3 — пIендарш юкъара арахьара оьзгаш — наружные межреберные мышцы;
4 — минда тIехулара кIозйохург — надостистая связка;
5 — букъдаьIахкаш юккъера кIозйохургаш — межпоперечная связка;
6 — можа кIозйохург — желтая связка

Рисунок60 копия

Сурт 60. VIII букъдаьIахкан-пIендарийн хоттаргаш а, кIозйохургаш а — суставы и связки ребер и VIII грудного позвонка:

1 — VII – VIII некхан букъдаьIахкаш юккъера Iад-гонан хоттарг — дугоотростчатый сустав между VII и VIII грудными позвонками;
2 — пIендан-пурх йистехьара кIозйохург — латеральная реберно-поперечная связка;
3 — пIендан-пурх хоттарг — реберно-поперечный сустав;
4 — пIендан-пурх лакхара кIозйохург — верхняя реберно-поперечная связка;
5 — пурх га — поперечный отросток;
6 — пIендан-пурх кIозйохург — реберно-поперечная связка;
7 — пIендан лаг — шейка ребра;
8 — пIендан коьртан хоттарг — сустав головки ребра;
9 — пIендан корта — головка ребра;
10 — букъдаьIахкан дегI — тело позвонка

Рисунок61 копия

Сурт 61. Некхауьнан, пIендарийн, букъдаьIахкийн хоттаргаш а, кIозйохургаш а — суставы и связки грудины ребер и позвонка:

1 — пурх га — поперечный отросток;

2 — пIендан-пурх хоттарг — реберно-поперечный сустав;
3 — пIендан корта — головка ребра;

4 — пIендан са — угол ребра;
5 — пIендан коьртан хоттарган тIоьрмиг — капсула сустава головки ребра;
6 — пIендан дегI — тело ребра;
7 — пIендан чохчам — хрящ ребра;
8 — некхауьнан дегI — тело грудины;
9 — некхан пардо — мембрана грудины;
10 — некхауьнан-пIендарийн зIаьнаре кIозйохургаш — лучистая грудино-реберная связка

Рисунок62 копия

Сурт 62. Некхауьнан-динбухкан хоттаргаш — грудино-ключичные суставы (хьалхашхара сурт):

1 — динбухкашна юккъера кIозйохург — межключичная связка;
2 — некхауьнан-динбухкан хоттарг — грудино-ключичный сустав;
3 — некхауьнехьара йист — грудинный конец ключицы;
4 — пIендан-динбухкан кIозйохург — реберно-ключичная связка;
5 — I пIенда — I ребро;
6 — некхауьнан-динбухкан хьалхара кIозйохург — передняя грудино-ключичная связка;
7 — некхауьнан мукъ — рукоятка грудины

Рисунок63 копия

Сурт 63. Пханаргонан-динбухкан хоттарг — акромиально-ключичный сустав:

1 — пханаргонехьара йист — акромиальный конец ключицы;
2 — пханаргонан-динбухкан хоттарг — акромиально-ключичная связка;
3 — зIакаргонан-динбухкан хоттарг — клювовидно-ключичная связка;
4 — пханарга — акромион лопатки;
5 — зIакарга — клювовидный отросток;
6 — зIакаргонан-пханаргонан кIозйохург — клювовидно-акромиальная связка

Рисунок64 копия

Сурт 64. Белшан хоттарг — плечевой сустав:

1 — хоттарган тIоьрмиг — капсула сустава;
2 — хоттарган кIаг — суставная впадина лопатки;
3 — белшан даьIахкан корта — головка плечевой кости;
4 — хоттарган чоь — суставная полость;
5 — белшан ши корта болу пхьидан беха коьртан хьорзам — сухожилие длинной головки двуглавой мышцы плеча;
6 — хоттарган балда — суставная губа;

7 — хоттарган чухтанан лахара хьовзар — нижний заворот синовиальной оболочки сустава

Рисунок65 копия

Сурт 65. Белшан хоттарг — капсула и связки плечевого сустава:

1 — пханарга — акромион лопатки;
2 — зIакарга — клювовидный отросток лопатки;
3 — зIакаргонан-белшан кIозйохург — клювовидно-плечевая связка;
4 — белшан даьIахкан йоккха сунк — большой бугорок плечевой кости;
5 — белшан ши корта болу пхьидан беха коьртан хьорзам — сухожилие длинной головки двуглавой мышцы плеча;
6 — хоттарган тIоьрмиг — капсула сустава

Рисунок66 копия

Сурт 66. Пхьаьрсан хоттарг — локтевой сустав

(хьала-охьа ходана):

1 — белшан даьIахкан трохлеа — блок плечевой кости;
2 — хоттарган чоь — полость сустава;
3 — чIупхьаьрсан га — локтевой отросток;
4 — чIупхьаьрсан трохлеан схьахадар — блоковидная вырезка локтевой кости;
5 — чIупхьаьрсан тажан га — венечный отросток локтевой кости

Рисунок67 копия

Сурт 67. Пхьаьрсан хоттарг — локтевой сустав

(хьалхашхара сурт):

1 — хоттарган тIоьрмиг — суставная капсула;
2 — чIупхьаьрсан гуотуху кIозйохург — локтевая коллатеральная связка;
3 — белш-хьорканан корта — головка мыщелка плечевой кости;
4 — белшан даьIахкан трохлеа — блок плечевой кости;
5 — чIупхьаьрсан тажан га — венечный отросток локтевой кости;
6 — бупхьаьрсан корта — головка лучевой кости;
7 — пхьаьрсан даьIахкашна юккъера пардо — межкостная перепонка предплечья

Рисунок68 копия

Сурт 68. Пхьаьрсан хоттарган кIозйохургаш — связки локтевого сустава:

1 — хоттарган тIоьрмиг — суставная капсула;

2 — чIупхьаьрсан йистехуленан кIозйохург — локтевая коллатеральная связка;
3 — бупхьаьрсан йистехуленан кIозйохург — лучевая коллатеральная связка;
4 — бупхьаьрсан чIагаран кIозйохург — кольцевая связка лучевой кости

Рисунок69 копия

Сурт 69. Куьйган хоттаргаш а, кIозйохургаш а — суставы и связки кисти (тIехьашхара агIонан сурт):

1 — чIупхьаьрсан даьIахк — локтевая кость;

2 — бупхьаьрсан даьIахк — лучевая кость;
3 — генахьара бупхьаьрсан-чIупхьаьрсан хоттарг — дистальный лучелоктевой сустав;
4 — хоттарган экъа — суставной диск;
5 — бупхьаьрсан-билзиган хьакхолг — лучезапястный сустав;

6 — билзиган юккъера хьакхолг — среднезапястный сустав;

7 — билзиган юккъера хьакхолгаш — межзапястные суставы;
8 — билзиган-пхишалан хьакхолгаш — запястно-пястные суставы;

9 —пхишалан даьIахкашна юккъера хьакхолгаш — межпястные суставы;
10 — куьйган даьIахкаш — пястные кости

Рисунок70 копия

Сурт 70. Бупхьаьрсан-билзиган хоттарган кIозйохургаш — связки лучезапястного сустава и соединений кисти

(тIехьашхара сурт):

1 — билзиган йистехуленан чIупхьаьрсан кIозйохург — локтевая коллатеральная связка запястья;

2 — билзиган йистехуленан бупхьаьрсан кIозйохург — лучевая коллатеральная связка запястья;
3 — бупхьаьрсан-билзиган тIехьашхара кIозйохург — лучезапястная

связка тыльной стороны ладони;
4 — куьйган-билзиган тIехьашхара кIозйохургаш — тыльные запястно-пястные связки;
5 — куьйган тIехьашхара кIозйохургаш — тыльные пястные связки;
6 — пхишалан даьIахкаш — пястные кости;
7 — йистехуленан кIозйохургаш — коллатеральные связки;
8 — пхишалан-пIелгийн хоттаргаш — пястно-фаланговые суставы;
9 — пIелгийн хоттаргийн йистехуленан кIозйохургаш — боковые связки межфалангового сустава

Рисунок71 копия

Сурт 71. Юхан кIозйохургаш а, хоттаргаш а — связки и суставы таза (тIехуленан сурт):

1 — хонан-хоттаршан кIозйохург — подвздошно-поясничная связка;

2 — гIортхоттен-хонан хоттарг — крестцово-подвздошный сустав;
3 — гIортхоттен-хонан тIехьашхара кIозйохург — дорсальная крестцово-подвздошная связка;
4 — гоан доккха Iуьрг — большое седалищное отверстие;
5 — гIортхоттен-ирбохьан кIозйохург — крестово-остистая связка;
6 — гоан жима Iуьрг — малое седалищное отверстие;
7 — гIортхоттен-сункан кIозйохург — крестцово-бугорная связка;
8 — гIашхоттен юккъера экъа — межлобковый диск;
9 — гIашхоттен аххоттарг — лобковое сращение

Рисунок72 копия

Сурт 72. Юхан хоттаргаш — соединения таза

(тIехьашхара сурт):

1 — хонан-хоттаршан кIозйохург — подвздошно-поясничная связка;
2 — гIортхоттен-хонан тIехьашхара кIозйохург — дорсальная крестцово-подвздошная связка;
3 — гIортхоттен-ирбохьан кIозйохург — крестцово-остистая связка;
4 — гIортхоттен-сункан кIозйохург — крестцово-бугорная связка

Рисунок73 копия

Сурт 73. Юхан-варен хоттарг — тазобедренный сустав (хьалхашхара сурт):

1 — хонан-варен кIозйохург — подвздошно-бедренная связка;
2 — хоттарган тIоьрмиг — суставная сумка;
3 — гIашхоттен-варен кIозйохург — лобково-реберная связка;
4 — къовларан пардо — запирательная мембрана

Рисунок74 копия

Сурт 74. Юхан-варен хоттарг — тазобедренный сустав

(хьала-охьа ходана):

1 — гуонан меттиг — круговая зона;
2 — варен коьртан кIозйохург — связка головки бедренной кости;
3 — хонан кIоган кIозйохург — связка вертлужной впадины;
4 — хоттарган тIоьрмиг — суставная сумка

Рисунок75 копия

Сурт 75. Гоьлан хоттарг — коленный сустав (хьалхашхара сурт):

1 — гоьлан хьокхам — надколенник;
2 — бунастаран йистехуленан кIозйохург — большеберцовая коллатеральная связка;
3 — гоьлан хьокхаман кIозйохург — связка надколенника;
4 — чIунастаран йистехуленан кIозйохург — малоберцовая коллатеральная связка;
5 — чIунастаран гIоргIалла — бугристость малоберцовой кости;
6 — бунастаран гIоргIалла — бугристость большеберцовой кости

Рисунок76 копия

Сурт 76. Гоьлан хоттарг — коленный сустав

(хьалхашхара сурт):

1 — варен даьIахк — бедренная кость;
2 — тIехьара жаIартера кIозйохург — задняя крестообразная связка;
3 — хьалхара жаIартера кIозйохург — передняя крестообразная связка;
4 — чIунастаран йистехуленан кIозйохург — малоберцовая коллатеральная связка;
5 — юккъехьара хоттарг-экъа — медиальный мениск;
6 — йистехьара хоттарг-экъа — латеральный мениск;
7 — бунастаран йистехуленан кIозйохург — большеберцовая коллатеральная связка;
8 — бунастаран даьIахк — большеберцовая кость;
9 — гоьлан хьокхаман кIозйохург — связка надколенника;
10 — гоьлан хьокхам — надколенник

Рисунок77 копия

Сурт 77. Гоьлан хоттарг — коленный сустав (хьала-охьа ходана):

1 — варен даьIахк — бедренная кость;

2 — хоттарган тIоьрмиг — суставная капсула;

3 — хоттарган чоь — суставная полость;
4 — гоьлан хьокхам — надколенник;
5 — юккъехьара хоттарг-экъа — медиальный мениск;
6 — тIамтера хебар — крыловидная складка;
7 —жIартера хьалхара кIозйохург — передняя крестообразная связка;
8 —жIартера тIехьара кIозйохург — задняя крестообразная связка;
9 — гоьлан хьокхаман кIозйохург — связка надколенника;
10 — бунастаран даьIахк — большеберцовая кость

Рисунок78 копия

Сурт 78. Коган кIозйохургаш а, хоттаргаш а — связки и суставы стопы:

1 — бунастаран-чIунастаран юкъара кIозйохург — передняя межберцовая связка;
2 — гIулган-чIунастаран кIозйохург — передняя таранно-малоберцовая связка;
3 — бажтера кIозйохург — дельтовидная связка;
4 — кIажин-чIунастаран кIозйохург — пяточно-малоберцовая связка;
5 — гIулган-кIажин даьIахкашна юкъара кIозйохург — межкостная таранно-пяточная связка;
6 — гIулган-чIунастаран йистера кIозйохург — боковая таранно-пяточная связка;
7 — бажъяьлла кIозйохург — раздвоенная связка;
8 — когабилзиган-дукъан тIехьашхара кIозйохург — тыльные предплюсне-плюсневые связки;
9 — когадукъан тIехьашхара кIозйохургаш — тыльные плюсневые связки;
10 —когадукъан-пIелгийн хоттарган тIоьрмиг — капсула плюснефалангового сустава;
11 —пIелгийн хоттаргийн тIоьрмиг — капсула межфалангового сустава;
12 — йистехуленан кIозйохургаш — коллатеральные связки

Рисунок79 копия

Сурт 79. Коган кIозйохургаш а, хоттаргаш а — связки и суставы стопы:

1 — настаран-коган хоттарг — голеностопный сустав;
2 — гIулган-чIунастаран кIозйохург — задняя таранно-малоберцовая связка;
3 — гIулга кIелара хоттарг — подтаранный сустав;
4 — гIулган-кIажин даьIахкашна юкъара кIозйохург — межкостная таранно-пяточная связка;
5 — бажъяьлла кIозйохург — раздвоенная связка;
6 — гIулган-кIажин-бIовтера хоттарг — таранно-пяточно-ладьевидный сустав;
7 — кIажин-къубтера хоттарг — пяточно-кубовидный сустав;
8 — когабилзиган пурх хоттарг — поперечный сустав предплюсны;
9 — зайлтера хоттарг — клиноладьевидный сустав;
10 — когабилзиган-дукъан хоттаргаш — предплюсне-плюсневые суставы;
11 — зайлтера даьIахкашна юкъара хоттаргаш — межкостная клиноплюсневая связка;
12 — коган дукъан даьIахкашна юкъара кIозйохургаш — межкостные плюсневые связки;
13 — коган дукъан-пIелгийн хоттаргаш — плюснефаланговые суставы;
14 — пIелгашна юкъара хоттаргаш — межфаланговые суставы стопы

III ДАКЪА

ОЬЗГАШ IАМОР

УЧЕНИЕ О МЫШЦАХ

Рисунок80 копия

Сурт 80. Адаман оьзгаш — мыщцы человека

(хьалхашхара сурт):

1 — тIуьск-хьаьжан оьзг (хьаьжан ге) — лобное брюшко затылочно-лобной мышцы;
2 — лергаюхан оьзг — височная мышца;
3 — бIаьрган гуонан оьзг — круговая мышца глаза;
4 — бIаьрдаьIахкийн йоккха оьзг — большая скуловая мышца;
5 — бетан гуонан оьзг — круговая мышца рта;
6 — Iовшаран оьзг — жевательная мышца;
7 — бетан йист охьайоуьйту оьзг — мышца, опускающая угол рта;
8 — чIениган оьзг — подбородочная мышца;
9 — некхауьнан-динбухкан-лергагун оьзг — грудино-ключично-сосцевидная мышца;
10 — некхауьнан-шалгонан оьзг — грудино-подъязычная мышца;
11 — трапецих тера оьзг — трапециевидная мышца;
12 — билзиган чIупхьаьрсехьара хьаласатто оьзг — локтевой разгибатель запястья;
13 — цIаза-пIелг хьаланисбен оьзг — разгибатель мизинца;
14 — куьйган пIелгаш хьаланисден оьзг — разгибатель пальцев
15 — билзиган чIупхьаьрсехьара тIесатто оьзг — локтевой сгибатель запястья;
16 — чIупхьаьрсан оьзг — локтевая мышца;
17 — белшан куйнан оьзг — дельтовидная мышца;
I8 — некхан йоккха оьзг — большая грудная мышца;
I9 — хьалхара цергаш йолу оьзг — передняя зубчатая мышца;
20 — пхьаьрсан кхо корта болу пхьид — трехглавая мышца плеча;
21 — пхьаьрсан ши корта болу пхьид — двуглавая мышца плеча;
22 — белшан оьзг — плечевая мышца;
23 — белшан-бупхьаьрсан оьзг — плечелучевая мышца;
24 — билзиган бупхаьрсехьара хьаласатто еха оьзг — длинный лучевой разгибатель запястья;
25 — билзиган бупхьаьрсехьара тIесатто оьзг — лучевой сгибатель кисти;
26 — билзиган бупхаьрсехьара хьаласатто йоца оьзг — короткий лучевой разгибатель запястья;
27 — нана-пIелг дIабуьгу еха оьзг — длинная мышца, отводящая большой палец кисти;
28 — куьйган нана-пIелг хьаланисбо йоца оьзг — короткий разгибатель большого пальца кисти;
29 — ген нийса оьзг — прямая мышца живота;
30 — ген арахьара раз оьзг — наружная косая мышца живота;
31 — пирамидин кепехь йолу оьзг — пирамидальная мышца живота;
32 — шуьйра моьрдиг къовлу оьзг — мышца, натягивающая широкую фасцию бедра;
33 — хонан-хуттаршан оьзг — подвздошно-поясничная мышца;
34 — тIилдигаш йолу оьзг — гребешковая мышца;
35 — варе тIеяло еха оьзг — длинная приводящая мышца;
36 — тегархойн оьзг — портняжная мышца;
37 — варен юткъа оьзг — тонкая мышца;
38 — варен уггар еха нийса оьзг — самая длинная прямая мышца бедра;
39 — варен йистера шуьйра оьзг — латеральная широкая мышца бедра;
40 — варен юккъера шуьйра оьзг — медиальная широкая мышца бедра;
41 — настарпхьидан оьзг — икроножная мышца;
42 — чIерах тера оьзг — камбаловидная мышца;
43 — бунастаран хьалхара оьзг — передняя большеберцовая мышца;
44 — коган пIелгаш хьаланисден еха оьзг — длинный разгибатель пальцев стопы;
45 — коган пIелгаш сатто еха оьзг — длинный сгибатель пальцев стопы;
46 — пIелгийн еха хьаласатторган хьорзам — сухожилие длинного разгибателя пальцев;
47 — коган нана-пIелг тIебало оьзг — мышца, приводящая большой палец стопы

Рисунок81 копия

Сурт 81. Оьзгийн кеп — формы мыщц:

1 — урчакхах тера оьзг: а) ге, б) хьорзам — веретенообразная мышца: а) брюшко, б) сухожилие;
2 — ши корта болу оьзг: а) корта, б) ге, в) цIога — двуглавая мышца: а) головка, б) брюшко, в) хвост;
3 — ши ге долу оьзг: а) ге, б) хьорзаман Iад — двубрюшная мышца: а) брюшко, б) сухожильная дуга;
4 — дукха геш долу оьзг: а) ге, б) хьорзаман тIай — многобрюшная мышца: а) брюшко, б) сухожильная перемычка;
5 — шуьйра оьзг: а) ге, б) чIапхьорзам — широкая мышца: а) брюшко, б) апоневроз;
6 — цхьа пелаг долу оьзг — одноперистая мышца;
7 — ши пелаг долу оьзг — двуперистая мышца

Рисунок82 копия

Сурт 82. Къажаран а, Iовшаран а оьзгаш — жевательные и мимические мышцы:

1 — чIапхьорзаман таж — сухожильный шлем;
2 — лергаюхан моьрдиг — височная фасция;
3 — лергаюхан оьзг — височная мышца;
4 — тIуьск-хьаьжан оьзг: а) хьаьжан ге, б) тIуьскан ге — затылочно-лобная мышца: а) лобное брюшко, б) затылочное брюшко;
5 — цIоцкъам хабо оьзг — мышца, наморщивающая бровь;
6 — бIаьрган гуонан оьзг — круговая мышца глаза;
7 — лерган тIехьара оьзг — задняя ушная мышца;
8 — меран оьзг: а) тIоман дакъа, б) пурх дакъа — носовая мышца: а) крыльная часть, б)поперечная часть;
9 — бIаьрдаьIахкийн оьзгаш: а) бIардаьIахкийн йоккха оьзг, б) бIардаьIахкийн жима оьзг — мышцы скул: а) большая скуловая мышца б) малая скуловая мышца;
I0 — лакхара балда хьаладохуьйту оьзг — мышца, поднимающая верхнюю губу;
11 — бетан йист хьалаозо оьзг — мышца, поднимающая угол рта;
12 — беснин оьзг — щечная мышца;
13 — бетан гуонан оьзг — круговая мышца рта;
14 — Iовшаран оьзг — жевательная мышца;
15 — бетан йист охьайохуьйту оьзг — мышца, опускающая угол рта;
16 — чIениган оьзг — подбородочная мышца;
17 — лахара балда охьадохуьйту оьзг — мышца, опускающая нижнюю губу

Рисунок83 копия

Сурт 83. Iовшаран оьзгаш — живательные мыщцы:

1— лергаюхан моьрдиг: а) тIехулара гIатли, б) кIоргера гIатли — височная фасция: а) поверхностная пластинка, б) глубокая пластинка;
2 — Iовшаран оьзг: а) кIоргера дакъа, б) тIехулара дакъа — жевательная мышца, а) глубокая часть, б) поверхностная часть

Рисунок84 копия

Сурт 84. Iовшаран оьзгаш — живательные мыщцы

(чухулара агIонан сурт):

1 — йистехьара тIамтера оьзг — латеральная крыловидная мышца;
2 — Iовшаран оьзг — жевательная мышца;
3 — юккъехьара тIамтера оьзг — медиальная крыловидная мышца

Рисунок85 копия

Сурт 85. Логан тIехуленан а, юкъан а оьзгаш — поверхностные и срединные мышцы шеи:

1 — веларан оьзг — мышца смеха;

2 — салазан-шалгонан оьзг — челюстно-подъязычная мышца;
3 — ши ге долу оьзг: а) хьалхара ге, б) тIехьара ге — двубрюшная мышца: а) переднее брюшко, б) заднее брюшко;
4 — юн-шалгонан оьзг — шилоподъязычная мышца;
5 — логан чкъура кIелара оьзг — подкожная мышца шеи;
6 — некхауьнан-динбухкан-лергагун оьзг — грудино-ключично-сосцевидная мышца;

7 — пханаран-шалгонан оьзган лакхара ге — верхнее брюшко лопаточно-подъязычной мышцы;
8 — некхауьнан-шалгонан оьзг — грудино-подъязычная мышца;
9 — трапецих тера оьзг — трапециевидная мышца

Рисунок86 копия

Сурт 86. Логан тIехуленан а, юкъан а, кIоргенан а оьзгаш — поверхностные, срединные и глубокие мышцы шеи:

1 — юн-шалгонан оьзг — шилоподъязычная мышца;

2 — ши ге долу оьзг: а) тIехьара ге, б) хьалхара ге — двубрюшная мышца: а) заднее брюшко — б) переднее брюшко;
3 — салазан-шалгонан оьзг — челюстно-подъязычная мышца;
4 — логан бахтаран оьзг — ременная мышца шеи;
5 — кхалкъ-шалгонан оьзг — щитовидно-подъязычная мышца;
6 — пханаран-шалгонан оьзг: а) лакхара ге, б) лахара ге — лопаточно-подъязычная мышца: а) верхнее брюшко, б) нижнее брюшко;
7 — некхауьнан-шалгонан оьзг — грудино-подъязычная мышца;
8 — пханар хьалаойу оьзг — мышца — поднимающая лопатку;
9 — некхауьнан-динбухкан-лергагун оьзг — грудино-ключично-сосцевидная мышца;
10 —ламин хьалхара оьзг — передняя лестничная мышца;
11 —ламин юккъера оьзг — средняя лестничная мышца;
12 —ламин тIехьара оьзг — задняя лестничная мышца;
13 — трапецих тера оьзг — трапециевидная мышца

Рисунок87 копия

Сурт 87. Логан юкъан а, кIоргенан а оьзгаш — срединные и глубокие мышцы шеи:

1 — салазан-шалгонан оьзг — челюстно-подъязычная мышца;
2 — юн-шалгонан оьзг — шилоподъязычная мышца;
3 — ши ге долу оьзг: а) тIехьара ге, б) хьалхара ге — двубрюшная мышца: а) заднее брюшко, б) переднее брюшко;

4 — коьртан тIех еха оьзг — длиннейшая мышца головы;
5 —к халкъ-шалгонан оьзг — щитовидно-подъязычная мышца;
6 — коьртан еха оьзг — длинная мышца головы;
7 — пханаран-шалгонан оьзг: а) лакхара ге, б) лахара ге — лопаточно-подъязычная мышца: а) верхнее брюшко, б) нижнее брюшко;

8 — некхауьнан-шалгонан оьзг — грудино-подъязычная мышца;
9 — некхауьнан-халкъан оьзг — грудино-щитовидная мышца;
I0 — пханар хьалаойу оьзг — мышца, поднимающая лопатку;
11 — логан еха оьзг — длинная мышца шеи;
I2 — ламин хьалхара оьзг — передняя лестничная мышца;
13 —ламин юккъера оьзг — средняя лестничная мышца;
14 —ламин тIехьара оьзг — задняя лестничная мышца

Рисунок88 копия

Сурт 88. Логан кIоргера оьзгаш — глубокие мышцы шеи

(хьалхашхара сурт):

1 — коьртан хьалхара нийса оьзг — передняя прямая мышца головы;

2 — коьртан йистехьара нийса оьзг — латеральная прямая мышца головы;

3 — букъан пурх гаьннашна юкъара оьзг — межпоперечные мышцы спины;
4 — коьртан еха оьзг — длинная мышца головы;
5 —ламин хьалхара оьзг — передняя лестничная мышца;
6 —ламин юккъера оьзг — средняя лестничная мышца;
7 — логан еха оьзг — длинная мышца шеи;
8 —ламин тIехьара оьзг — задняя лестничная мышца

Рисунок89 копия

Сурт 89. Логан моьрдигаш — фасции шеи

(йистехьара сурт):

1 — Iовшаран моьрдиг — жевательная фасция;

2 — хьорзамха — щитовидная железа;
3 — логан моьрдиг — фасция шеи;
4 — некхауьнан-динбухкан-лергагун оьзг — грудино-ключично-сосцевидная мышца;
5 — екъа къамкъарган хьалхара гIатли — предтрахеальная пластинка;
6 — некхауьнан тIехулара чIапхьорзамаш юкъара яьссалла — надгрудинное межапоневротическое пространство;
7 — трапецих тера оьзг — трапециевидная мышца;
8 — тIехуленан гIатли — поверхностная пластинка;
9 — чкъура кIелара оьзг — подкожная мышца шеи

Рисунок90 копия

Сурт 90. Букъан тIехуленан оьзгаш — поверхностные мышцы спины:

1 — некхауьнан-динбухкан-лергагун оьзг — грудино-ключично-сосцевидная мышца;

2 — бахтаран оьзг — ременная мышца головы;
3 — трапецих тера оьзг — трапециевидная мышца;

4 — белшан куйнан оьзг — дельтовидная мышца;
5 — белшан ирбохь кIелара оьзг — подостная мышца плеча;
6 — ирбохь кIелара моьрдиг — подостная фасция;
7 — жима горга оьзг — малая круглая мышца;
8 — йоккха горга оьзг — большая круглая мышца;
9 — йоккха ромбах тера оьзг — большая ромбовидная мышца;
10 — белшан кхо корта болу оьзг — трехглавая мышца плеча;
11 — букъан тIех шуьйра оьзг — широчайшая мышца спины;
12 — некхауьнан-хоттаршан моьрдиг — грудопоясничная фасция;
13 — ген арахьара раз оьзг — наружная косая мышца живота;
14 — ген чоьхьара раз оьзг — внутренняя косая мышца живота

Рисунок91 копия

Сурт 91. Букъан оьзгаш — мышцы спины:

1 — ахминдан оьзг: коьртан дакъа — полуостистая мышца: головной

отдел;

2 — коьртан бахтаран оьзг — ременная мышца головы;
3 — логан бахтаран оьзг — ременная мышца шеи;
4 — пханар хьалаойу оьзг — мышца, поднимающая лопатку;
5 — белшан ирбохь тIехулара оьзг — надостная мышца плеча;
6 —ромбах тера жима оьзг — малая ромбовидная мышца;
7 — йоккха ромбах тера оьзг — большая ромбовидная мышца;
8 — белшан ирбохь кIелара оьзг — ирбохьподостная мышца плеча;
9 — жима горга оьзг — малая круглая мышца;
10 — йоккха горга оьзг — большая круглая мышца;
11 —цергаш йолу хьалхара оьзг — передняя зубчатая мышца;
12 — букъан тIех шуьйра оьзг — широчайшая мышца спины;
I3 — цергаш йолу лахара тIехьара оьзг — нижняя задняя зубчатая мышца;
14 — букъсурт нисден оьзг — мышца, выпрямляющая позвоночник;
15 — ген арахьара раз оьзг — наружная косая мышца живота;
16 — некха-хоттаршан моьрдиг: кIоргера тахта — грудопоясничная фасция: глубокий листок;
17 — некха-хоттаршан моьрдиг: тIехулара тахта — грудопоясничная фасция: поверхностный листок

Рисунок92 копия

Сурт 92. Букъан оьзгаш — мышцы спины:

1 — коьртан тIехьара жима нийса оьзг — малая задняя прямая мышца головы;
2 — коьртан лакхара раз оьзг — верхняя косая мышца головы;
3 — тIехьара йоккха коьртан нийса оьзг — большая задняя прямая мышца головы;
4 — коьртан тIех еха оьзг — длиннейшая мышца головы;
5 — коьртан лахара раз оьзг — нижняя косая мышца головы;
6 — ахминдан оьзгаш: коьртан дакъа — полуостистая мышца: головной отдел;
7 — минданаш юккъера оьзгаш — межостистые мышцы;
8 — ахминдан оьзг: логан дакъа — полуостистая мышца: шейный отдел;
9 — логан тIех еха оьзг — длиннейшая мышца шеи;
10 — ахминдан оьзг: некхан дакъа — полуостистая мышца: грудной отдел;
11 — пIендарш юккъера оьзгаш — наружные межреберные мышцы;
12 — пIендарш хьалаойу оьзгаш — мышцы, поднимающие ребра;

13 — некхан возан тIехъеха оьзг — длиннейшая мышца грудной клетки;

14 — хуттаршан йистехьара пурх-юкъара оьзгаш — латеральные межпоперечные мышцы поясницы;
15 — хоттаршан-пIендарийн оьзг — подвздошно-реберная мышца;
16 — некха-хоттаршан моьрдиг: кIоргера тахта — грудопоясничная фасция: глубокий листок;
17 — ген пурх оьзг — поперечная мышца живота

Рисунок93 копия

Сурт 93. Некхан тIехуленан оьзгаш — поверхностные мышцы груди (агIонгахьара сурт):

1— некхауьнан-динбухкан-лергагун оьзг — грудино-ключично-сосцевидная мышца;
2 — белшан куйнан оьзг — дельтовидная мышца;
3 — трапецих тера оьзг — трапециевидная мышца;
4 — белшан кхо корта болу оьзг — трехглавая мышца плеча;
5 — ирбохь кIелара оьзг — подостная мышца;
6 — жима горга оьзг — малая круглая мышца;
7 — некхан йоккха оьзг — большая грудная мышца;
8 — йоккха горга оьзг — большая круглая мышца;
9 — цергаш йолу хьалхара оьзг — передняя зубчатая мышца;
10 — букъан тIех шуьйра оьзг — широчайшая мышца спины;
11 — ген арахьара раз оьзг — наружная косая мышца живота;
12 — ген арахьара раз оьзган чIапхьорзам — апоневроз наружной косой мышцы живота

Рисунок94 копия

Сурт 94. Некхан а, ген кIоргера а оьзгаш — глубокие мышцы груди и живота (агIонгахьара сурт):

1 — коьртан бахтаран оьзг — ременная мышца головы;
2 — пханар хьалаойу оьзг — мышца, поднимающая лопатку;
3 —ламин юккъера оьзг — средняя лестничная мышца;
4 — хьалхара ламин оьзг — передняя лестничная мышца;
5 — пханар кIелара оьзг — подлопаточная мышца;
6 — хьалхара цергаш йолу оьзг — передняя зубчатая мышца;
7 — йоккха горга оьзг — большая круглая мышца;
8 — пIендарш юккъера чоьхьара оьзгаш — внутренние межреберные мышцы;
9 — пIендарш юкъара арахьара оьзгаш — наружные межреберные мышцы;
10 — букъан тIех шуьйра оьзг — широчайшая мышца спины;
11 — ген чоьхьара раз оьзг — внутренняя косая мышца живота

Рисунок95 копия

Сурт 95. Некхан а, ген а тIехуленан оьзгашший, моьрдигашший — поверхностные мышцы и фасции груди и живота:

1 — ши ге долу оьзг: хьалхара ге — двубрюшная мышца: переднее брюшко;
2 — салазан-шалгонан оьзг — челюстно-подъязычная мышца;
3 — некхауьнан-динбухкан-лергагун оьзг — грудино-ключично-сосцевидная мышца;
4 — пханаран-шалгонан оьзг — лопаточно-подъязычная мышца;
5 — логан чкъура кIелара оьзг — подкожная мышца шеи;
6 — некхан-шалгонан оьзг — грудино-подъязычная мышца;
7 — трапецих тера оьзг — трапециевидная мышца;
8 — белшан куйнан оьзг — дельтовидная мышца;
9 — некхан йоккха оьзг — большая грудная мышца;
10 — некхан моьрдиг — грудная фасция;
11 — белшан ши корта болу оьзг — двуглавая мышца плеча;
12 — букъан тIех шуьйра оьзг — широчайшая мышца спины;
13 — белшан моьрдиг — фасция плеча;
14 —цергаш йолу хьалхара оьзг — передняя зубчатая мышца;
15 — ген арахьара раз оьзган чIапхьорзам — апоневроз наружной косой мышцы живота;
16 — ген арахьара раз оьзг — наружная косая мышца живота

Рисунок96 копия

Сурт 96. Оьз — диафрагма (тIехуленан сурт):

1 — оьзан хоттаршан дакъа — поясничная часть диафрагмы;
2 — цIиймаршан Iуьрг — аортальное отверстие;
3 — оьзан пIендарийн дакъа — реберная часть диафрагмы;
4 — тIеда къамкъарган Iуьрг — пищеводное отверстие;
5 — баьсса сийнапхенан Iуьрг — отверстие полой вены;
6 — хьорзаман юкъ — сухожильный центр;
7 — оьзан некхехьара дакъа — грудинная часть диафрагмы

Рисунок97 копия

Сурт 97. Оьз а, ген тIехьара оган оьзгаш а — диафрагма и мышцы задней стенки живота:

1 — оьзан некхехьара дакъа — грудинная часть диафрагмы;

2 — хьорзаман юкъ — сухожильный центр;

3 — оьзан пIендарийн дакъа — реберная часть диафрагмы;

4 — баьсса сийнапхенан Iуьрг — отверстие полой вены;
5 — тIеда къамкъарган Iуьрг — пищеводное отверстие;
6 — оьзан хоттаршан дакъа — поясничная часть диафрагмы;

7 — юккъехьара Iодан кIозйохург — медиальная дуговая связка;
8 — цIиймаршан Iуьрг — аортальное отверстие;
9 — юккъенан Iодан кIозйохург — срединная дуговая связка;
10 — йистехьара Iодан кIозйохург — латеральная дуговая связка;
11 — оьзан аьрру ког — левая ножка диафрагмы;
12 — оьзан аьтту ког — правая ножка диафрагмы

Рисунок98 копия

Сурт 98. Ген а, юхан хьалхара оган а оьзгаш — мышцы передней стенки живота и таза:

1 — ген нийса оьзг — прямая мышца живота;
2 — хонан моьрдиг — подвздошная фасция;

3 — хонан-хоттаршан оьзг — подвздошно-поясничная мышца;
4 — кIаьгнашна юккъера кIозйохург — межъямочковая связка;
5 — хонан арахьара цIиэпха — наружная подвздошная артерия;
6 — хонан арахьара сийнапха — наружная подвздошная вена;
7 — чоьхьара къовларан оьзг — внутренняя запирающая мышца;
8 — гоьта хьалаузу оьзг — мышца, поднимающая задний проход;
9 — тIехулара къовларан оьзг — наружная запирающая мышца

Рисунок99 копия

Сурт 99. Чоьжан харш а, ген оьзгаш а — паховый канал и мышцы живота:

1 — ген арахьара раз оьзг — наружная косая мышца живота;

2 — ген пурх оьзг — поперечная мышца живота;

3 — пурх моьрдиг — поперечная фасция;
4 — ген чоьхьара раз оьзг — внутренняя косая мышца живота;
5 — ген нийса оьзг — прямая мышца живота;
6 — ген арахьара раз оьзган чIапхьорзам — апоневроз наружной косой мышцы живота;
7 — чоьжан кIоргера хIоз — глубокое паховое кольцо;
8 — ген пирамидех тера оьзг — пирамидальная мышца живота;

9 — чоьжан марс — паховый серп;
10 — эрацIарни ойу оьзг — мышца, поднимающая яичко;
11 — чоьжан кIозйохурган йистехьара ког — латеральная ножка паховой связки;
12 — чоьжан тIехулара хIоз — поверхностное паховое кольцо;
13 — чоьжан кIозйохурган юккъехьара ког — медиальная ножка паховой связки

Рисунок100 копия

Сурт 100. Белшан а, белшан доьхкаран а оьзгаш — мышцы плеча и плечевого пояса (хьалхашхара сурт):

1 — пханар хьалаойу оьзг — мышца, поднимающая лопатку;

2 — белшан куйнан оьзг — дельтовидная мышца;

3 — ромбах тера жима оьзг — малая ромбовидная мышца;
4 — некхан жима оьзг — малая грудная мышца;
5 — пханарна кIелара оьзг — подлопаточная мышца;
6 — ромбах тера йоккха оьзг — большая ромбовидная мышца;
7 — некхан йоккха оьзг — большая грудная мышца;
8 — цергаш йолу хьалхара оьзг — передняя зубчатая мышца;
9 — букъан тIех шуьйра оьзг — широчайшая мышца спины;
10 — зIокгонан-белшан оьзг — клювовидно-плечевая мышца;
11 — белшан кхо корта болу оьзг: а) беха корта, б) юккъехьара корта — трехглавая мышца плеча: а) длинная головка, б) медиальная головка;
12 — белшан ши корта болу оьзг — двуглавая мышца плеча;
13 — белшан оьзг — плечевая мышца;
14 — горга пронатор — круглый пронатор;

15 — белшан ши корта болу оьзган чIапхьорзам — апоневроз двуглавой мышцы плеча;

16 — белшан-бупхьаьрсан оьзг — плечелучевая мышца;
17 — пхьаьрсан моьрдиг — фасция предплечья

Рисунок101

Сурт 101. Белшан а, белшан доьхкаран а оьзгаш — мышцы плеча и плечевого пояса (хьалхашхара сурт):

1 — белшан ши корта болу оьзг: а) боца корта, б)беха корта — двуглавая мышца плеча: а)короткая головка, а) длинная головка;
2 — белшан куйнан оьзг — дельтовидная мышца;
3 — пханарна кIелара оьзг — подлопаточная мышца;
4 — зIокгонан-белшан оьзг — клювовидно-плечевая мышца;
5 — йоккха горга оьзг — большая круглая мышца;
6 — белшан кхо корта болу оьзг: а) беха корта, б) юккъехьара корта — трехглавая мышца плеча: а) длинная головка, б) медиальная головка;
7 — белшан оьзг — плечевая мышца;
8 — ши корта болу оьзган хьорзам — сухожилие двуглавой мышцы плеча

Рисунок102 копия

Сурт 102. Белшан а, белшан доьхкаран а оьзгаш — мышцы плеча и плечевого пояса (агIонан сурт):

1 — ирбохь тIехулара моьрдиг — надостная фасция;

2 — ирбохь кIелара моьрдиг — подостная фасция;
3 — йоккха горга оьзг — большая круглая мышца;

4 — белшан куйнан оьзг — дельтовидная мышца;
5 — белшан кхо корта болу оьзг: а) беха корта, б) агIонан корта, в) юккъехьара корта — трехглавая мышца плеча: а) длинная головка, б)

боковая головка, в) медиальная головка;
6 — белшан ши корта болу оьзг — двуглавая мышца плеча;
7 — белшан оьзг — плечевая мышца;
8 — кхо корта болу оьзган хьорзам — сухожилие трехглавой мышцы плеча;
9 — белшан-бупхьаьрсан оьзг — плечелучевая мышца;

10 — билзиган бупхьаьрсехьара хьаласатто еха оьзг — длинный лучевой разгибатель запястья;
11 — чIупхьаьрсан оьзг — локтевая мышца;
12 — пхьаьрсан моьрдиг — фасция предплечья

Рисунок103 копия

Сурт 103. Белшан а, белшан доьхкаран а оьзгаш — мышцы плеча и плечевого пояса (тIехьашхара сурт):

1 — ирбохь тIехулара моьрдиг — надостная фасция;
2 — ирбохь тIехулара оьзг — надостная мышца;
3 — ирбохь кIелара моьрдиг — подостная фасция;
4 — ирбохь кIелара оьзг — подостная мышца;
5 — жима горга оьзг — малая круглая мышца;
6 — йоккха горга оьзг — большая круглая мышца;
7 — белшан куйнан оьзг — дельтовидная мышца;
8 — белшан кхо корта болу оьзг: а) беха корта, б) йистера корта, в) юккъехьара корта — трехглавая мышца плеча: а) длинная головка б) боковая головка, в) медиальная головка;

9 — белшан кхо корта болу оьзган хьорзам — сухожилие трехглавой мышцы плеча;
10 — белшан-бупхьаьрсан оьзг — плечелучевая мышца;
11 — билзиган бупхьаьрсехьара хьаласатто еха оьзг — длинный лучевой разгибатель запястья;
12 — чIупхьаьрсан оьзг — локтевая мышца;
13 — пхьаьрсан моьрдиг — фасция предплечья

Рисунок104 копия

Сурт 104. Пхьаьрсан оьзгаш — мышцы предплечья

(хьалхашхара сурт):

1 — белшан ши корта болу оьзг — двуглавая мышца плеча;
2 — белшан оьзг — плечевая мышца;

3 — ши корта болу оьзган хьорзам — сухожилие двуглавой мышцы плеча;
4 — белшан ши корта болу оьзган чIапхьорзам — апоневроз двуглавой мышцы плеча;
5 — горга пронатор — круглый пронатор;
6 — белшан-бупхьаьрсан оьзг — плечелучевая мышца;
7 — куьйган бупхьаьрсехьара тIесатто оьзг — лучевой сгибатель кисти;
8 — куьйган чIупхьаьрсехьара тIесатто оьзг — локтевой сгибатель

кисти;
9 — кераюкъан еха оьзг — длинная ладонная мышца;

I0 — пIелгаш тIесатто тIехулара оьзг — поверхностный сгибатель пальцев;
11 — нана-пIелг тIесатто еха оьзг — длинный сгибатель большого пальца кисти;
12 — кераюкъан йоца оьзг — короткая ладонная мышца;
13 — кераюкъан чIапхьорзам — ладонный апоневроз

Рисунок105 копия

Сурт 105. Пхаьрсан оьзгаш — мышцы предплечья (хьалха агIор сурт):

1 — белшан оьзг — плечевая мышца;

2 — супинатор — супинатор;
3 — белшан ши корта болу оьзган хьорзам — сухожилие двуглавой мышцы плеча;
4 — билзиган бупхьаьрсехьара хьаласатто еха оьзг длинный лучевой разгибатель запястья;
5 — пIелгаш тIесатто кIоргера оьзг — глубокий сгибатель пальцев;
6 — белшан-бупхьаьрсан оьзг — плечелучевая мышца;
7 — нана-пIелг тIесатто еха оьзг — длинный сгибатель большого пальца кисти;

8 — горга пронатор — круглый пронатор;

9 — куьйган чIупхьаьрсан тIесатто оьзг — локтевой сгибатель кисти;
10 — еакIов пронатор — квадратный пронатор;

11 — куьйган нана-пIелг дуьхьалхIотто оьзг — мышца, противопоставляющая большой палец кисти;
12 — цIаза-пIелг тIебало оьзг — мышца, приводящая мизинец;
13 — куьйган нана-пIелг тIесатто йоца оьзг — короткий сгибатель большого пальца кисти;
14 — пIелгаш тIесатто кIоргера хьорзам — сухожилия глубокого сгибателя пальцев;
15 — нана-пIелг тIесатто еха оьзган хьорзам — сухожилие длинного сгибателя большого пальца кисти;
16 — пIелгаш тIесатто тIехулара оьзган хьорзам — сухожилия поверхностного сгибателя пальцев

Рисунок106 копия

Сурт 106. Пхьаьрсан оьзгаш — мышцы предплечья

(тIехьашхара сурт):

1 — белшан оьзг — плечелучевая мышца;
2 — белшан кхо корта болу оьзг — трехглавая мышца плеча;
3 — билзиган бупхьаьрсехьара хьаласатто еха оьзг — длинный лучевой разгибатель запястья;
4 — чIупхьаьрсан оьзг — локтевая мышца;
5 — куьйган чIупхьаьрсехьара тIесатто оьзг — локтевой сгибатель кисти;
6 — пIелгаш хьаланисдо оьзг — разгибатель пальцев;
7 — билзиган чIупхьаьрсехьара хьаласатто оьзг — локтевой разгибатель запястья;
8 — цIаза-пIелг хьаласатто оьзг — разгибатель мизинца;
9 — нана-пIелг дIабуьгу еха оьзг — длинная мышца, отводящая большой палец кисти;
10 — куьйган нана-пIелг хьаласатто йоца оьзг — короткий разгибатель большого пальца кисти;
11 — хьаласаттораш сацорг — удерживатель разгибателей;
12 — куьйган нана-пIелг хьаласатто еха оьзг — длинный разгибатель большого пальца кисти;
13 — пIелгаш хьаласатторгийн хьорзаш — сухожилия разгибателей пальцев

Рисунок107 копия

Сурт 107. Куьйган оьзгаш — мышцы кисти (кераюкъан агIо):

1 — еакIов пронатор — квадратный пронатор;
2 — нана-пIелг сатто еха оьзг: а) ге, б) хьорзам — длинный сгибатель большого пальца кисти: а) брюшко, б) сухожилие;
3 — куьйган нана-пIелг дуьхьалхIотто оьзг — мышца, противопоставляющая большой палец кисти;
4 — тIесаттораш сацорг — удерживатель сгибателей;
5 — куьйга нана-пIелг тIесатто йоца оьзг — короткий сгибатель большого пальца кисти;
6 — куьйган нана-пIелг дIабуьгу йоца оьзг — короткая мышца, отводящая большой палец кисти;

7 — цIаза-пIелг тIебало оьзг — мышца, приводящая мизинец;
8 — кераюкъан даьIахкашна юккъера оьзгаш — ладонные межкостные мышцы;

9 — куьйган нана-пIелг тIебало оьзг; а) лач корта, б) пурх корта — мышца, приводящая большой палец кисти: а) косая головка, б) поперечная головка;

10 — нIаьних тера оьзг — червеобразная мышца;
11 — тIехьашхара даьIахкаш юккъера оьзг — дорсальная межкостная мышца;
12 — пIелгаш тIесатту тIехулара оьзган хьорзам — сухожилие поверхностного сгибателя пальцев;
13 — куьйган пIелгийн хьорзамийн чухта — влагалище сухожилий пальцев кисти;
14 — пIелгаш тIесатто кIоргера оьзган хьорзам — сухожилие глубокого сгибателя пальцев

Рисунок108 копия

Сурт 108. Куьйган оьзгаш — мышцы кисти (тIехьашхара сурт):

1 — куьйган нана-пIелг хьаласатто йоца оьзг — короткий разгибатель большого пальца кисти;

2 — цIаза-пIелг хьаласатто оьзг — разгибатель мизинца;
3 — билзиган чIупхьаьрсехьара хьаласатто оьзган хьорзам — сухожилие локтевого разгибателя запястья;
4 — пIелгаш хьаласатторг — разгибатель пальцев;
5 — билзиган бупхьаьрсехьара хьаласатту еха оьзган хьорзам — сухожилие длинного лучевого разгибателя запястья;
6 — билзиган бупхьаьрсехьара хьаласатто йоца оьзган хьорзам — сухожилие короткого лучевого разгибателя запястья;

7 — куьйган нана-пIелг хьаласатто еха оьзган хьорзам — сухожилие длинного разгибателя большого пальца кисти;
8 — цIаза-пIелг хьаласаторган хьорзам — сухожилие разгибателя мизинца;
9 — цIаза-пIелг дIабуьгу оьзг — мышца, отводящая мизинец;
10 — пIелгаш хьаласатторган хьорзам — сухожилия разгибателя пальцев;
11 — хьажо-пIелг хьаласатто оьзган хьорзам — сухожилие разгибателя указательного пальца;
12 — даьIахкашна юкъара тIехьашхара оьзгаш — дорсальные межкостные мышцы;
13 — нана-пIелг тIесатто еха оьзган хьорзам — сухожилие длинного сгибателя большого пальца кисти

Рисунок109 копия

Сурт 109. Юхан оьзгаш — мышцы таза

(тIехьашхара сурт):

1 — хонамаьIиган йоккха оьзг — большая ягодичная мышца;
2 — хонамаьIиган жима оьзг — малая ягодичная мышца;
3 — кхурах тера оьзг — грушевидная мышца;
4 — шолхаган лакхара оьзг — верхняя близнецовая мышца;
5 — юккъера хонамаьIиган оьзг — средняя ягодичная мышца;
6 — шолхаган лахара оьзг — нижняя близнецовая мышца;
7 — къовларан чоьхьара оьзг — внутренняя запирающая мышца;
8 — къовларан арахьара оьзг — наружная запирающая мышца;
9 — варен еакIов оьзг — квадратная мышца бедра

Рисунок110 копия

Сурт 110. Юхан а, варен а оьзгаш — мышцы таза и бедра (хьалхашхара сурт):

1 — хоттаршан жима оьзг — малая поясничная мышца;

2 — хонан оьзг — подвздошная мышца;
3 — хонан йоккха оьзг — большая поясничная мышца;
4 — кхурах тера оьзг — грушевидная мышца;
5 — хонан-хоттаршан оьзг — подвздошно-поясничная мышца;
6 — харапхенийн чхо — сосудистая лакуна;

7 — варен шуьйра моьрдиг кIовлу оьзг — мышца, натягивающая широкую фасцию бедра;

8 — раьгIнаш йолу оьзг — гребешковая мышца;
9 — тIеяло еха оьзг — длинная приводящая мышца;
10 — тегархойн оьзг — портняжная мышца;
11 — юткъа оьзг — тонкая мышца;
12 — варен уггар еха нийса оьзг — самая длинная прямая мышца бедра;
13 — тIеяло йоккха оьзг — большая приводящая мышца;
14 — хонан-бунастаран некъ — подвздошно-большеберцовый тракт;
15 — варен йистехьара шуьйра оьзг — латеральная широкая мышца бедра;
16 — варен юккъехьара шуьйра оьзг — медиальная широкая мышца бедра;
17 — варен уггар еха нийса оьзган хьорзам — сухожилие самой длинной прямой мышцы бедра;
18 — тегархойн оьзган хьорзам — сухожилие портняжной мышцы

Рисунок111 копия

Сурт 111. Юхан а, варен а оьзгаш — мышцы таза и бедра (хьалхашхара сурт):

1 — кхурах тера оьзг — грушевидная мышца;
2 — хонамаьIиган жима оьзг — малая ягодичная мышца;
3 — арахьара къовларан оьзг — наружная запирающая мышца;
4 — биъ корта болу оьзг — четырехглавая мышца бедра;
5 — тIеяло йоца оьзг — короткая приводящая мышца;
6 — тIеяло йоккха оьзг — большая приводящая мышца;
7 — варен йистехьара шуьйра оьзг — латеральная широкая мышца бедра;
8 — тIекхачо харш — приводящий канал

Рисунок112 копия

Сурт 112. Юхан а, варен а оьзгаш — мышцы таза и бедра (чоьхьа агIонан сурт):

1 — хонан йоккха оьзг — большая поясничная мышца;
2 — хонан оьзг — подвздошная мышца;
3 — кхурах тера оьзг — грушевидная мышца;
4 — чоьхьара къовларан оьзг — внутренняя запирающая мышца;
5 — раьгIнаш йолу оьзг — гребешковая мышца;
6 — хонамаьIиган йоккха оьзг — большая ягодичная мышца;
7 — тIеяло еха оьзг — длинная приводящая мышца;

8 — тIеяло йоккха оьзг — большая приводящая мышца;

9 — тегархойн оьзг — портняжная мышца;
10 — юткъа оьзг — тонкая мышца;
11 — ахъхьорзам йолу оьзг — полусухожильная мышца;
12 — варен уггар еха нийса оьзг — самая длинная прямая мышца бедра;
13 — ахпардонийн оьзг — полуперепончатая мышца;
14 — варен юккъехьара шуьйра оьзг — медиальная широкая мышца бедра;
15 — настарпхьидан оьзг — икроножная мышца

Рисунок113 копия

Сурт 113. Юхан а, варен а оьзгаш — мышцы таза и бедра (тIехьашхара сурт):

1 — хонан йоккха оьзг — большая ягодичная мышца;
2 — тIеяло йоккха оьзг — большая приводящая мышца;
3 — хонан-бунастаран некъ — подвздошно-большеберцовый тракт;

4 — ахъхьорзаман оьзган хьорзаман тIай — сухожильная перемычка полусухожильной мышцы;
5 — ахъхьорзаман оьзг — полусухожильная мышца;
6 — варен ши корта болу оьзг — двуглавая мышца бедра;
7 — юткъа оьзг — тонкая мышца;
8 — ахпардонийн оьзг — полуперепончатая мышца;
9 — тегархойн оьзг — портняжная мышца;
10 — айран оьзг — подошвенная мышца;
11 — настарпхьидан оьзг: а) юккъехьара корта, б) йистехьара корта — икроножная мышца: а) медиальная головка, б) латеральная головка

Рисунок114 копия

Сурт 114. Настаран оьзгаш — мышцы голени

(хьалхашхара сурт):

1 — чIунастаран еха оьзг — длинная малоберцовая мышца;
2 — настарпхьидан юккъехьара корта — медиальная головка икроножной мышцы;
3 — хьалхара бунастаран оьзг — передняя большеберцовая
мышца;
4 — чIерах тера оьзг — камбаловидная мышца;
5 — чIунастаран йоца оьзг — короткая малоберцовая мышца;
6 — пIелгийн хьаласатто еха оьзг — длинный разгибатель пальцев;
7 — лакхара хьаласатторгийн сацорг — верхний удерживатель разгибателей;
8 —бунастаран оьзган хьалхара хьорзам — сухожилие передней большеберцовой мышцы;
9 — лахара хьаласатторгийн сацорг — нижний удерживатель разгибателей

Рисунок115 копия

Сурт 115. Настаран оьзгаш — мышцы голени

(тIехьашхара сурт):

1 — айран оьзг — подошвенная мышца;
2 — настарпхьидан оьзг: а) юккъехьара корта — б) йистехьара корта — икроножная мышца: а) медиальная головка, б) латеральная головка;
3 — чIерах тера оьзг — камбаловидная мышца;
4 — настаран моьрдиг — фасция голени;
5 — бунастаран тIехьара оьзган хьорзам — сухожилие задней большеберцовой мышцы;

6 — чIунастаран еха оьзган хьорзам — сухожилие длинной малоберцовой мышцы;

7 — пIелгийн тIесатто еха оьзган хьорзам — сухожилие длинного сгибателя пальцев;
8 — кIажин хьорзам — пяточное сухожилие (сухожилие Ахилла)

Рисунок116 копия

Сурт 116. Настаран а, когана оьзгаш — мышцы голени и стопы (тIехьашхара сурт):

1 — гоьла кIелара оьзг — подколенная мышца;
2 — чIунастаран йоца оьзг — короткая малоберцовая мышца;
3 — бунастаран тIехьара оьзг — задняя большеберцовая мышца;
4 — коган нана-пIелган йоца тIесатто оьзг — короткий сгибатель большого пальца стопы;
5 — коган цIаза-пIелган тIесатто оьзг — короткий сгибатель мизинца стопы;
6 — пIелгаш тIесатто еха оьзган хьорзам — сухожилия длинного сгибателя пальцев;
7 — даьIахкаш юккъера оьзгаш — межкостные мышцы

Рисунок117 копия

Сурт 117. Коган оьзгаш — мышцы стопы

(тIехьашхара сурт):

1 — хьаласатторгийн лакхара сацорг — верхний удерживатель разгибателей;
2 — хьаласатторгийн лахара сацорг — нижний удерживатель разгибателей;
3 — коган нана-пIелган йоца хьаласатто оьзг — короткий разгибатель большого пальца стопы;
4 — пIелгаш хьаласатто йоца оьзг — короткий разгибатель пальцев;
5 — коган цIаза-пIелг дIабуьгу оьзг — мышца, отводящая мизинец стопы;

6 — коган нана-пIелг дIабуьгу оьзг — мышца, отводящая большой палец стопы;

7 — даьIахкашна юккъера тIехьашхара оьзг — дорсальные межкостные мышцы;
8 — пIелгаш хьаласатто еха оьзган хьорзам — сухожилия длинного разгибателя пальцев

Рисунок118 копия

Сурт 118. Коган оьзгаш — мышцы стопы

(айран тIехуле):

1 — айран чIапхьорзам — подошвенный апоневроз;
2 — коган нана-пIелг дIабуьгу оьзг — мышца, отводящая большой палец стопы;
3 — коган цIаза-пIелг дIабуьгу оьзг — мышца, отводящая мизинец стопы;
4 — пIелгаш тIесатто йоца оьзг — короткий сгибатель пальцев;
5 — айрехьара даьIахкашна юккъера оьзгаш — подошвенные межкостные мышцы;
6 — коган цIаза-пIелг тIесатто йоца оьзг — короткий сгибатель мизинца стопы;
7 — коган нана-пIелг тIесатто йоца оьзг — короткий сгибатель большого пальца стопы;
8 — нана-пIелган еха тIесатторган хьорзам — сухожилие длинного сгибателя большого пальца;
9 — нIаьних тера оьзг — червеобразные мышцы;
10 — пIелгийн тIесатторган еха хьорзам — сухожилия длинного сгибателя пальцев;
11 — пIелгаш тIесатторган йоца оьзган хьорзам — сухожилия короткого сгибателя пальцев

Рисунок119 копия

Сурт 119. Коган оьзгаш — мышцы стопы

(айран тIехуле):

1 — айран еакIов оьзг — квадратная мышца подошвы;
2 — чIунастаран еха оьзг — длинная малоберцовая мышца;
3 — коган нана-пIелг тIесатто йоца оьзг — короткий сгибатель большого пальца стопы;
4 — коган цIаза-пIелг тIесатто йоца оьзг — короткий сгибатель мизинца стопы;
5 — айрехьара даьIахкашна юккъера оьзгаш — подошвенные межкостные мышцы;
6 — коган нана-пIелг тIебало оьзг: а) пурх корта, б) лач корта — мышца, приводящая большой палец стопы: а) поперечная головка, б) косая головка;
7 — тIехьашхара даьIахкашна юккъера оьзгаш — дорсальные межкостные мышцы

Рисунок120 копия

Сурт 120. Коган хьорзамийн чухтанаш — влагалище сухожилий стопы (тIехьашхара тIехуленан сурт):

1 — хьаласатторгийн лакхара сацорг — верхний удерживатель разгибателей;
2 — бунастаран хьалхара оьзган хьорзаман чухта — влагалище сухожилия передней большеберцовой мышцы;
3 — чIунастаран оьзгийн юкъара чухта — общее влагалище малоберцовых мышц;
4 — хьаласатторгийн лахара сацорг — нижний удерживатель разгибателей;
5 — коган пIелгийн еха хьаласатторгийн хьорзамийн чухта — влагалище сухожилий длинного разгибателя пальцев стопы;
6 — коган нана-пIелган еха хьаласатторган чухта — влагалище сухожилия длинного разгибателя большого пальца стопы

Рисунок121 копия

Сурт 121. Коган хьорзамийн чухтанаш, влагалище сухожилий стопы (айран тIехуле сурт):

1 — коган нана-пIелган еха тIесатторган хьорзаман чухта —синовиальное влагалище сухожилия длинного сгибателя большого пальца стопы;
2 — чIунастаран оьзгийн юкъара чухта — общее влагалище малоберцовых мышц;
3 — бунастаран оьзган тIехьара хьорзаман чухта — влагалище сухожилия задней большеберцовой мышцы;
4 — коган еха тIесатторган хьорзаман чухта — влагалище сухожилий длинного сгибателя стопы;
5 — чIунастаран еха оьзган хьорзаман чухта — влагалище сухожилия длинной малоберцовой мышцы;
6 — коган пIелгийн хьорзамийн чухта — влагалища сухожилий пальцев стопы

IV ДАКЪА

КХАЧА ОХЬУ КЪЕП
ПИЩЕВАРИТЕЛЬНАЯ СИСТЕМА

Рисунок122 копия

Сурт 122. Кхача охьу чарх — пищеварительный аппарат:

1 — лергаюххера Iийдарг — околоушная железа;

2 — цергаш — зубы;
3 — баганан хара — полость рта;
4 — лаг — глотка;
5 — мотт — язык;
6 — метта кIелара Iийдарг — подъязычная железа;
7 — салаз кIелара Iийдарг — поднижнечелюстная железа;
8 — тIеда къамкъарг — пищевод;
9 — хьер — желудок;
10 — доIах — печень;
11 — доIахан юкъара стиман пха — общий желчный проток;
12 — хьерайоьхьан готте — сжиматель (сфинктер) привратника;
13 — стиман ахкарг — сжелчный пузырь;
14 — наб — поджелудочная железа;
15 — голайоьхь — двенадцатиперстная кишка;
16 — йоьхьгоьлан Iункар сеттина гола — крутой изгиб двенадцатиперстной кишки;
17 — дейоьхьан аьрру гола — левый изгиб ободочной кишки;
18 — дейоьхьан аьтту гола — правый изгиб ободочной кишки;
19 — оза йоьхь — тощая кишка;
20 — хьаладоьду дейоьхь — восходящая ободочная кишка;
21 — охьадоьду дейоьхь — нисходящая ободочная кишка;
22 — пурх дейоьхь — поперечная ободочная кишка;
23 — хонан-къора чоькъовлург — илеоцекальный клапан;
24 — къора йоьхь — слепая кишка;
25 — сов йоьхь — аппендикс;
26 — хонан йоьхь — подвздошная кишка;
27 — сеттина дейоьхь — сигмовидная ободочная кишка;
28 — дамагI — прямая кишка;
29 — дамагIан арахьара гоьта — наружный сжиматель заднего прохода

Рисунок123 копия

Сурт 123. Мотт — язык:

1 — озан херо — голосовая щель;

2 — озан хебар — голосовая складка;
3 — бертиган хебар — складка преддверия;
4 — чада-логанегIаран хебар — черпалонадгортанная складка;
5 — меттан орам — корень языка;
6 — стигалан дегакхелаш — небные миндалины;

7 — меттан къора Iуьрг — слепое отверстие языка;
8 — дозанан харш — пограничная бороздка;
9 — гIах тера зуьмалгаш — листовидные сосочки;
I0 — гонаха вал болу зуьмалгаш — сосочки, окруженные валом;
11 — нускалх тера зуьмалгаш — грибовидные сосочки;
12 — меттан дегI — корпус языка;
13 — тех тера зуьмалгаш — нитевидные сосочки;
14 — меттан букъ — спинка языка;
15 — меттан буьхьиг — верхушка языка

Рисунок124 копия

Сурт 124. Церган дIахIоттам — строение зуба:

1 — церган ботт — коронка зуба;
2 — церган чкъуьриг — эмаль;
3 — церган дилха — дентин;
4 — церган тIум — пульпа зуба;
5 — церган лаг — шейка зуба;
6 — церган орам — корень зуба;
7 — церган гIоргIа — цемент;
8 — церг-кIаг — альвеола;
9 — церган ораман харш — канал корня зуба;
10 — церган ораман буьххьера Iуьрг — отверстие верхушки корня зуба

Рисунок125 копия

Сурт 125. Гацеш (хорцу цергаш) — молочные зубы:

А — лакхара мочхалан цергаш; Б — лахара мочхалан цергаш:
1 — юккъера церган арахьара тIехуле — лицевая поверхность медиального резца;
2 — юккъера церган хадо йист — режущий край медиального резца;
3 — йистера церган хьалхара тIехуле — лицевая поверхность латерального резца;
4 — йистера церган хадо йист — режущий край латерального резца;
5 — кIомсаран арахьара тIехуле — лицевая поверхность клыка;
6 — кIомсаран хадо йист — режущий край клыка;
7 — хьалхарчу кхелан арахьара йист — лицевая поверхность первого большого коренного;
8 — хьалхарчу кхелан Iовшаран тIехуле — жевательная поверхность первого большого коренного;
9 — шолгIачу кхелан арахьара тIехуле — лицевая поверхность второго большого коренного;
10 — шолгIачу кхелан Iовшаран тIехуле — жевательная поверхность второго большого коренного

Рисунок126 копия

Сурт 126. Хаьрцина цергаш — постоянные зубы:

А — лакхара мочхалан; Б — лахара мочхалан:
1 — юккъера церган арахьара тIехуле — лицевая поверхность медиального резца;
2 — юккъера церган хадо йист — режущий край медиального резца;
3 — йистера церган хьалхара тIехуле — лицевая поверхность латерального резца;
4 — йистера церган хадо йист — режущий край латерального резца;
5 — кIомсаран арахьара тIехуле — лицевая поверхность клыка;
6 — кIомсаран хадо йист — режущий край клыка;
7 — хьалхарчу пхьаьрцерган арахьара йист — лицевая поверхность первого малого коренного;
8 — хьалхарчу пхьаьрцерган Iовшаран тIехуле — жевательная поверхность первого малого коренного;
9 — шолгIачу пхьаьрцерган арахьара йист — лицевая поверхность второго малого коренного;
10 — шолгIачу пхьаьрцерган Iовшаран тIехуле — жевательная поверхность второго малого коренного;
11 — хьалхарчу кхелан арахьара йист — лицевая поверхность первого большого коренного;
12 — хьалхарчу кхелан Iовшаран тIехуле — жевательная поверхность первого большого коренного;
13 — шолгIачу кхелан арахьара тIехуле — лицевая поверхность второго большого коренного;
14 — шолгIачу кхелан Iовшаран тIехуле — жевательная поверхность второго большого коренного;
15 — кхоалгIачу кхелан арахьара тIехуле — лицевая поверхность третьего большого коренного;
16 — кхоалгIачу кхелан Iовшаран тIехуле — жевательная поверхность третьего большого коренного

Рисунок127 копия

Сурт 127. Логан хара — полость глотки:

1 — баганан бертиг — преддверие рта;
2 — логан меран дакъа (мералаг) — носовая часть глотки (носоглотка);
3 — баганан хара — полость рта;
4 — стигалан дегакхел — небная миндалина;
5 — чIениган-меттан оьзг — подбородочно-язычная мышца;
6 — логан баганан дакъа — ротовая часть глотки;
7 — чIениган-шалгонан оьзг — подбородочно-подъязычная мышца;
8 — логан екъа къамкъарган дакъа — гортанная часть глотки;
9 — логашад — гортань;
10 — тIеда къамкъарг — пищевод;
11 — екъа къамкъарг — трахея

Рисунок128 копия

Сурт 128. Логан оьзгаш — мышцы глотки:

1 — меран тIехьара Iуьргаш — хоаны;
2 — тIамтера йистехьара оьзг — латеральная крыловидная мышца;
3 — стигалан кирхьа ойу оьзг — мышца, поднимающая небную занавеску;
4 — стигалан кирхьа дулу оьзг — мышца, напрягающая небную занавеску;
5 — юн-пханаран оьзг — шилоглоточная мышца;
6 — юн-шалгонан оьзг — шилоподъязычная мышца;
7 — тIамтера юккъехьара оьзг — медиальная крыловидная мышца;
8 — ши ге долу оьзг — двубрюшная мышца;
9 — кIеда стигалан тIилдиг — небный язычок;
10 — меттан орам — корень языка;
11 — логанегIар — надгортанник;
12 — стигалан-логан оьзг — небно-глоточная мышца;
13 — чадатера раз оьзг — косая черпаловидная мышца;
14 — чадатера пурх оьзг — поперечная черпаловидная мышца;
15 — мухIар-чадатера оьзг — задняя перстнечерпаловидная мышца;
16 — мухIартера оьзг — перстневидный хрящ

Рисунок129 копия

Сурт 129. Морд — брюшина:

1 — оьз — диафрагма;

2 — доIах — печень;
3 — жима мохь-тIоьрмиг — малый сальник;
4 — наб — поджелудочная железа;
5 — хьер — желудок;
6 — голайоьхь — двенадцатиперстная кишка;
7 — мордан чоь — полость брюшины;
8 — пурх дейоьхь — поперечная ободочная кишка;
9 — оза йоьхь — тощая кишка;
10 — моллин куй — большой сальник;
11 — хонан йоьхь — подвздошная кишка;
12 — дамагI — прямая кишка;

13 — ге мордан тIехьара яьссалла — позадивисцеральное пространство

Рисунок130 копия

Сурт 130 . Ген чоьн воканаш — органы брюшной полости:

1 — доIах — печень;
2 — хьер — желудок;
3 — стиман ахкарг — желчный пузырь;
4 — Iонжар — селезенка;
5 — наб — поджелудочная железа;
6 — дейоьхьан аьрру гола — левый изгиб ободочной кишки;
7 — дейоьхьан аьтту гола — правый изгиб ободочной кишки;

8 — йоьхьгоьлан лакхара гола — верхний изгиб двенадцатиперстной кишки;
9 — йоьхьгоьлан Iилларан кеп — рельеф двенадцатиперстной кишки;
10 — йоьхьгоьлан хьаладоьду дакъа — восходящая часть двенадцатиперстной кишки;

11 — хьаладоьду дейоьхь — восходящая ободочная кишка;
12 — хонан йоьхь — подвздошная кишка;
13 — сеттина йоьхьан гола — брыжейка сигмовидной кишки;
14 — къора йоьхь — слепая кишка;
15 — сов йоьхь — аппендикс;
16 — дамагI — прямая кишка;
17 — сеттина йоьхь — сигмовидная ободочная кишка

Рисунок131 копия

Сурт 131. Хьер, голайоьхь — желудок и двенадцатиперстная кишка:

1 — хьеран бух — дно желудка;
2 — тIеда къамкъарг — пищевод;
3 — дегехьара хьеран схьахадар — кардиальная вырезка желудка;
4 — хьеран дегI — тело желудка;
5 — хьеран дегехьара дакъа — кардиальная часть (входной отдел) желудка;
6 — хьеран жима саттар — малая кривизна желудка;
7 — хьеран йоккха саттар — большая кривизна желудка;
8 — йоьхьгоьлан лакхара дакъа — верхняя часть двенадцатиперстной кишки;
9 — йоьхьгоьлан оьзгийн гIатли — мышечная оболочка двенадцатиперстной кишки;
10 — хьерйоьхан дакъа — привратниковая часть (выходной отдел) желудка;
11 — йоьхьгоьлан охьадоьду дакъа — нисходящая часть двенадцатиперстной кишки;
12 — хьеран оьзгийн гIатли — мышечная оболочка желудка

Рисунок132 копия

Сурт 132. Хьеран мазин пардо — слизистая оболочка желудка:

1 — тIеда къамкъарган мазин пардо — слизистая оболочка пищевода;
2 — дегехьара Iуьрг — кардиальное отверстие;
3 — хьеран хебарш — желудочные складки;
4 — хьеран мазин пардо кIелара лард — подслизистая основа желудка;
5 — йоьхьгоьлан мазин пардо — слизистая оболочка двенадцатиперстной кишки;
6 — хьеран мазин пардо — слизистая оболочка желудка;
7 — хьеран оьзгийн гIатли — мышечная оболочка желудка

Рисунок133 копия

Сурт 133. Хонан йоьхьан гIирт-чоьш — ворсинки подвздошной кишки:

1 — гIирт-чкъор — эпителий;
2 — къовларан салгаш — блокадные клетки;
3 — юккъера соьлахарш — центральный лимфатический капилляр;
4 — цIий лела харапхенийн бой — сеть кровеносных капилляров;
5 — чоьхьара цIий лела, соьла лела харапхенийн гIатли — внутренний слой сети кровеносных и лимфатических сосудов;
6 — соьлин фолликул — лимфатический фолликул

Рисунок134 копия

Сурт 134. Коча йоьхьан мазин пардо — слизистая оболочка тонкой кишки:

1 — коча йоьхьан мазин пардо — лизистая оболочка тонкой кишки;
2 — мазин пардо кIелара лард — подслизистая основа;
3 — оьзгийн гIатли — мышечная оболочка;
4 — соьлин фолликулш — лимфатические фолликулы;
5 — шаг — брыжейка;
6 — чIагаран пурх хебарш — поперечные круговые складки

Рисунок135 копия

Сурт 135. ДоIах — печень (оьзехьара тIехуле):

1 — доIахан тажан кIозйохург — венечная связка печени;

2 — оьз — диафрагма;

3 — доIахан кхо са болу кIозйохург — треугольная связка печени;

4 — доIахан марсах тера кIозйохург — серповидная связка печени;

5 — доIахан аьтту дакъа — правая доля печени;

6 — доIахан аьрру дакъа — левая доля печени;

7 — доIахан гобоккху кIозйохург — круглая связка печени;

8 — доIахан лахара ира дакъа — острый нижний край;

9 — стиман ахкарг — желчный пузырь

Рисунок136 копия

Сурт 136. ДоIах — печень

(лахара тIехуле):

1 — доIахан аьрру дакъа — левая доля печени;
2 — доIахан кхо са болу кIозйохург — треугольная связка печени;
3 — доIахан тIехьара дакъа — задняя (хвостатая) доля печени;
4 — жим тIехулара Iийдарган чутаIар — надпочечное вдавливание;
5 — жиман чутаIар — почечное вдавливание;
6 — доIахан шен цIиэпха — собственная печеночная артерия;
7 — доIахан кевнан сийнапха — воротная вена;

8 — стиман юкъара пха — общий желчный проток;

9 — доIахан юкъара стиман пха — общий печеночный проток;
10 — стиман ахкарган пха — пузырный проток;
11 — доIахан аьтту дакъа — правая доля печени;
12 — голайоьхьан-йоьхьан чутаIар — двенадцатиперстно-кишечное вдавливание;
13 — доIахан гобоккху кIозйохург — круглая связка печени;
14 — дейоьхьан чутаIар — ободочно-кишечное вдавливание;
15 — хьалхара дакъа — передняя (квадратная) доля;
16 — стиман ахкарг — желчный пузырь

Рисунок137 копия

Сурт 137. ДоIахан дакъалгаш — дольки печени:

1 — доIахан сийнапха — печеночная вена;
2 — доIахан дакъалгаш — дольки печени;
3 — юккъенан сийнапхенаш — центральные вены;
4 — дакъалгашна юккъера харапхенаш — междольковые артерии;
5 — дакъалгашна юккъера хершнаш — междольковые проточки;
6 — стиман цIулпхенаш — желчные капилляры

138 копия

Сурт 138. Стиман ахкарг — желчный пузырь:

1 — стиман ахкарган лаг — шейка желчного пузыря;
2 — стиман ахкарган дегI — тело желчного пузыря;
3 — доIахан юкъара стиман пха — общий печеночный проток;

4 — ахкарган пха — пузырный проток;
5 — стиман пхонан мазин пардо — слизистая оболочка желчного пузыря;
6 — хьерчаларан хебарш — спиральные складки;
7 — стиман ахкарган мазин пардонан кегий хебарш — мелкие складки слизистой оболочки желчного пузыря;
8 — стиман ахкарган оьзгийн гIатли — мышечная оболочка желчного пузыря;
9 — стиман ахкарган бух — дно желчного пузыря;
10 — стиман юкъара пха — общий желчный проток

139 копия

Сурт 139. Наб, голайоьхь — поджелудочная железа и двенадцатиперстная кишка:

1 — Iонжар — селезенка;
2 — ге чоьн цIиймарш — брюшная аорта;
3 — лахара баьсса сийнапха — нижняя полая вена;
4 — кевнан сийнапха — воротная вена;
5 — наб-Iийдарган лакхара дакъа — верхний край поджелудочной железы;
6 — гоьлайоьхьан лакхара дакъа — верхняя часть двенадцатиперстной кишки;
7 — наб-Iийдарган цIога — хвост поджелудочной железы;
8 — наб-Iийдарган дегI — тело поджелудочной железы;
9 — гоьлайоьхьан лакхара гола — верхний изгиб двенадцатиперстной кишки;
10 — наб-Iийдарган хьалхара йист — передний край поджелудочной железы;
11 — наб-Iийдарган лахара йист — нижний край поджелудочной железы;
12 — оза йоьхь — тощая кишка;
13 — наб-Iийдарган корта — головка поджелудочной железы;
14 — голайоьхьан охьадоьду дакъа — нисходящая часть двенадцатиперстной кишки;
15 — голайоьхьан хьаладоьду дакъа — восходящая часть двенадцатиперстной кишки;
16 — голайоьхьан пурх дакъа — горизонтальная часть двенадцатиперстной кишки;
17 — голайоьхьан лахара гоьла — нижний изгиб двенадцатиперстной кишки

140 копия

Сурт 140. Къора йоьхь, сов йоьхь — слепая кишка и аппендикс:

1 — махьаран га — сальниковый отросток;
2 — дейоьхьан маьршан бахтар — свободная лента ободочной кишки;
3 — дейоьхьан арасийсарш — гаустры;
4 — дейоьхьан ахбеттан хебарш — полулунные складки ободочной кишки;
5 — хонан-къора чоькъовлург — илеоцекальный клапан;
6 — къора йоьхь — слепая кишка;
7 — сов йоьхьан шаг — брыжейка аппендикса;
8 — сов йоьхь — аппендикс (червеобразный отросток)

141 копия

Сурт 141. Дейоьхь, оза йоьхь, хонан йоьхь — ободочная, тощая и подвздошная кишки:

1— моллин куй — большой сальник;
2 — пурх дейоьхь — поперечная ободочная кишка;
3 — дейоьхьан маьрша бахтар — свободная лента ободочной кишки;
4 — пурх дейоьхьан шаг — брыжейка поперечной ободочной кишки;
5 — оза йоьхь — тощая кишка;

6 — хьаладоьду дейоьхь — восходящая ободочная кишка;
7 — къора йоьхь — слепая кишка;
8 — сеттина йоьхь — сигмовидная ободочная кишка;
9 — хонан йоьхь — подвздошная кишка

142 копия

Сурт 142. Пурх дейоьхь — поперечная ободочная кишка:

1 — дейоьхьан арасийсарш — гаустры;
2 — махьаран бахтар — сальниковая лента;
3 — махьаран гаьннаш — сальниковые отростки;
4 — дейоьхьан маьрша бахтар — свободная лента ободочной кишки;
5 — дейоьхьан ахбеттан хебарш — полулунные складки ободочной кишки;
6 — шаган бахтар — брыжеечная лента

143 копия

Сурт 143. ДамагIан оьзгийн гIатли — мышечная оболочка прямой кишки:

1 — дамагIан зока — ампула прямой кишки;
2 — дамагI ойу оьзг — мышца, поднимающая задний проход;
3 — дамагIан арахьара гоьта — наружный сжиматель заднего прохода

144 копия

Сурт 144. ДамагIан мазин пардо — слизистая оболочка прямой кишки:

1 — пурх хебарш — поперечные складки;
2 — оьзгийн гIатли — мышечная оболочка;
3 — соьлин фолликулш — лимфатические фолликулы;

4 — мазин пардо — слизистая оболочка;
5 — дамагIан зока — ампула прямой кишки;
6 — дамагI ойу оьзг — мышца, поднимающая задний проход;
7 — дамагIан чохьара гоьта — внутренний сжиматель заднего прохода;
8 — юхен бIогIамаш — заднепроходные столбы;
9 — дамагIан арахьара гоьта — наружный сжиматель заднего прохода;
10 — дамагIан чоьнаш — заднепроходные пазухи;
11 — дамагIан цIий гулло меттиг — геморроидальная зона;
12 — дамагIан харш — заднепроходный анальный канал

V ДАКЪА

САДАIАРАН КЪЕП

ДЫХАТЕЛЬНАЯ СИСТЕМА

145 копия

Сурт 145. СадаIаран чарх — дыхательный аппарат:

1 — меран хара — полость носа;
2 — лаг — глотка;
3 — баганан хара — полость рта;
4 — логанегIаран чохчам — надгортанный хрящ;
5 — бертиган хабар — складка преддверия;
6 — логашодан зорх — желудочек гортани;
7 — озан хебар — голосовая складка;
8 — кхалкътер чохчам — щитовидный хрящ;
9 — логашад — гортань;
I0 — екъа къамкъарг — трахея;
11 — екъа къамкъарган шалго — бифуркация трахеи;
12 — аьтту боккха похапха — главный правый бронх;
13 — аьрру боккха похапха — главный левый бронх;
14 — аьтту похан лакхара дакъа — верхняя доля правого легкого;
15 — аьрру похан лакхара дакъа — верхняя доля левого легкого;
16 — аьтту похан юккъера дакъа — средняя доля правого легкого;
17 — аьрру похан лахара дакъа — нижняя доля левого легкого;
18 — аьтту похан лахара дакъа — нижняя доля правого легкого

146 копия

Сурт 146. логан хара — полость гортани:

1 — стигалан тIилдиг — язычок;
2 — меттан орам — корень языка;
3 — чIениган-меттан оьзг — подбородочно-язычная мышца;
4 — логанегIаран чохчам — надгортанный хрящ;
5 — чIениган-шалгонан оьзг — подбородочно-подъязычная мышца;
6 — шалгонан-логанегIаран оьзг — подъязычно-надгортанная связка;
7 — чаданан-логанегIаран оьзг — черпалонадгортанная связка;
8 — бертиган хебарш — преддверная складка;
9 — логашодан зорх — желудочек гортани;
10 — озан хебар — голосовая складка;
11 — кхалкътер чохчам — щитовидный хрящ;
12 — мухIар-кхалкътер кIозйохург — перстнещитовидная связка;
13 — мухIартера чохчам — перстневидный хрящ;
14 — екъа къамкъарг — трахея;
15 — екъа къамкъарган чIагара чохчамаш — дугообразные трахейные хрящи;
16 — тIеда къамкъарг — пищевод

147 копия

Сурт 147. Логашодан кIозйохургаш, чохчамаш — связки и хрящи гортани (хьалхашхара сурт):

1 — кхалкъ-шалгонан кIозйохург — щитоподъязычная связка;
2 — кIа-буьртиган чохчам — зерновидный хрящ;
3 — кхалкъ -шалгонан юккъера кIозйохург — срединная щитоподъязычная связка;
4 — кхалкъ-шалгонан пардо — щитоподъязычная перепонка;
5 — кхалкътера чохчам — щитовидный хрящ;
6 — мухIаран-кхалкътеран кIозйохург — перстнещитовидная связка;
7 — мухIартера чохчам — перстневидный хрящ;
8 — мухIара-къамкъарган кIозйохург — перстнетрахеальная связка;
9 — екъа къамкъарган чIагара кIозйохург — кольцевые связки трахеи;
10 — екъа къамкъарган чIагара чохчамаш — дугообразные трахейные хрящи

148 копия

Сурт 148. Логашодан кIозйохургаш, чохчамаш — связки и хрящи гортани (тIехьашхара сурт):

1 — логанегIаран чохчам — надгортанный хрящ;
2 — кIа-буьртиган чохчам — зерновидный хрящ;
3 — кхалкъ-шалгонан кIозйохург — щитоподъязычная связка;
4 — кхалкъ-шалгонан пардо — щитоподъязычная перепонка;
5 — кхалкъ- логанегIаран кIозйохург — щитонадгортанная связка;
6 — маIтер чохчамаш — рожковидный хрящ;
7 — кхалкътера чохчам — щитовидный хрящ;
8 — чадатера чохчам — черпаловидный хрящ;
9 — мухIар-кхалкътера хоттарг — перстнещитовидный сустав;
10 — мухIартера чохчам — перстневидный хрящ;
11 — екъа къамкъарган пардонийн ога — перепончатая стенка трахеи;
12 — екъа къамкъарган чIагара чохчамаш — дугообразные трахейные хрящи

149 копия

Сурт 149. Логашодан кIозйохургаш, чохчамаш — связки и хрящи гортани (агIонан сурт):

1 — логанегIаран чохчам — надгортанный хрящ;
2 — кхалкъ-шалгонан кIозйохург — щитоподъязычная связка;
3 — кIа-буьртиган чохчам — зерновидный хрящ;
4 — шалгонан-логанегIаран оьзг — подъязычно-надгортанная связка;
5 — кхалкътеран юккъера кIозйохург — срединная щитоподъязычная связка;
6 — кхалкътера чохчам — щитовидный хрящ;
7 — логашодан тIилдиг — гортанный выступ (кадык);
8 — мухIаран-кхалкътера кIозйохург — перстнещитовидная связка;
9 — мухIартера чохчам — перстневидный хрящ;
10 — мухIар-къамкъарган кIозйохург — перстнетрахеальная связка;
11 — екъа къамкъарган чIагара чохчамаш — дугообразные трахейные хрящи;
12 — екъа къамкъарган чIагара кIозйохургаш — кольцевые связки трахеи

150 копия

Сурт 150. Логашодан оьзгаш — мышцы гортани

(тIехьашхара сурт):

1 — стигалан тIилдиг— язычок;
2 — стигалан дегакхел — небная миндалина;
3 — меттан орам — корень языка;
4 — логанегIаран чохчам — надгортанный хрящ;
5 — мазин пардонан йистехьара хабар — боковая складка слизистой оболочки;
6 — чадан-логанегIаран оьзг — черпалонадгортанная мышца;
7 — чадатера пурх оьзг — поперечная черпаловидная мышца;
8 — кхалкътера чохчам — щитовидный хрящ;
9 — мухIартера чохчам — перстневидный хрящ;
10 — мухIар-чадатера оьзг — задняя перстнечерпаловидная мышца;
11 — екъа къамкъарган пардонийн ога — перепончатая стенка трахеи

151 копия

Сурт 151. Логашодан хара — полость гортани

(тIехьашхара сурт):

1 — кIа-буьртиган чохчам — зерновидный хрящ;
2 — кхалкъ-шалгонан кIозйохург — щитоподъязычная связка;
3 — кхалкъ-шалгонан пардо — щитоподъязычная перепонка;
4 — логашодан бертиг — преддверие гортани;
5 — бертиган хебар — складка преддверия;
6 — чадатера чохчам — черпаловидный хрящ;
7 — озан хабар — голосовая складка;
8 — мухIар-кхалкътера хоттарг — перстнещитовидный сустав;
9 — мухIар-чадатера йисттера оьзг — боковая перстнечерпаловидная мышца;
10 — мухIартера чохчам — перстневидный хрящ;
11 — екъа къамкъарг — трахея

152 копия

Сурт 152. Екъа къамкъарг — трахея и бронхи:

1 — логашодан тIилдиг — гортанный выступ (кадык);
2 — кхалкътера чохчам — щитовидный хрящ;
3 — мухIар-кхалкътера кIозйохург — перстнещитовидная связка;
4 — мухIаран-къамкъарган кIозйохург — перстнетрахеальная связка;
5 — екъа къамкъарган чIагара чохчамаш — дугообразные трахейные хрящи;
6 — екъа къамкъарган чIагара кIозйохург — кольцевые связки трахеи;
7 — тIеда къамкъарг — пищевод;
8 — екъа къамкъарган шалго — раздвоение трахеи;
9 — аьтту боккха похапха — главный правый бронх;
10 — аьрру боккха похапха — главный левый бронх;
11 — цIиймарш — аорта

153 копия

Сурт 153. Пехаш — легкие:

1 — логашад — гортань;
2 — екъа къамкъарг — трахея;
3 — похан бохь — верхушка легкого;
4 — пIендаршкахьара тIехуле — реберная поверхность;
5 — тIеда къамкъарган шалго — раздвоение трахеи;
6 — похан лакхара дакъа — верхняя доля легкого;
7 — похан пурх харш горизонтальная щель правого легкого;
8 — раз харш — косая щель;
9 — аьрру похан деган схьахадар — сердечная вырезка левого легкого;
10 — похан юккъера дакъа — средняя доля легкого;
11 — похан лахара дакъа — нижняя доля легкого;
12 — оьзехьара тIехуле — диафрагмальная поверхность;
13 — похан лард — основание легкого

154 копия

Сурт 154. Аьтту пах — правое легкое:

1 — похан бохь — верхушка легкого;
2 — лакхара дакъа — верхняя доля;
3 — аьтту боккха похапха — главный правый бронх;
4 — пIендаршкахьара тIехуле — реберная поверхность;
5 — юккъера дакъа — средостенная (медиастинальная) часть;
6 — деган кIаг — сердечное вдавливание;
7 — букъсуьртан дакъа — позвоночная часть;
8 — раз харш — косая щель;
9 — юккъера дакъа — средняя доля;
10 — оьзехьара тIехуле — диафрагмальная поверхность

155 копия

Сурт 155. Аьрру пах — левое легкое:

1 — похан орам — корень легкого;
2 — пIендаршкахьара тIехуле — реберная поверхность;
3 — некхаюкъан дакъа — средостенная (медиастинальная) часть;
4 — аьрру боккха похапха — главный левый бронх;
5 — лакхара дакъа — верхняя доля;
6 — деган кIаг — сердечное вдавливание;
7 — раз харш — косая щель;
8 — аьрру похан деган схьахадар — сердечная вырезка левого легкого;
9 — лахара дакъа — нижняя доля;
10 — оьзехьара тIехуле — диафрагмальная поверхность

156 копия

Сурт — 156. Похан дакъалг — долька легкого:

1 — цIулпохапха — бронхиола;
2 — пехкийн хершнаш — альвеолярные ходы;
3 — садаIаран цIулпохапхенаш — дыхательная (респираторная) бронхиола;
5 — пехкаш юккъера цIулхарапхенийн бой — капиллярная сеть альвеол;
6 — похан пхенаш — альвеолы легких;
7 — хедийна пехкаш — альвеолы в разрезе;
8 — похчкъор — плевра

157 копия

158 копия

Сурт 157. Пехийн декъа-дакъош — сегменты легких:

А — хьалхе; Б — тIехье; В — аьтту агIо; Г — аьрру агIо; Д — чоьхьара атту агIо;
Е — чоьхьара аьрру агIо; Ж — кIелара

аьтту похан лакхара дакъа — верхняя доля правого легкого:

I — буьхьиган декъа-дакъа — верхушечный сегмент
II — тIехьара декъа-дакъа — задний сегмент
III — хьалхара декъа-дакъа; — передний сегмент

аьтту похан юккъера дакъа — средняя доля правого легкого:

IV — йистехьара декъа-дакъа — латеральный сегмент;
V — юккъехьара декъа-дакъа — медиальный сегмент;

аьтту похан лахара дакъа — нижняя доля правого легкого:

VI — буьхьиган декъа-дакъа — верхушечный сегмент;
VII — лардан юккъехьара декъа-дакъа — медиальный сегмент базальный;
VIII — лардан хьалхахьара декъа-дакъа — передний сегмент базальный;
IX — лардан йистехьара декъа-дакъа — латеральный сегмент базальный;
X — лардан тIехьара декъа-дакъа — задний сегмент базальный;

аьрру похан лакхара дакъа — верхняя доля левого легкого:

I и II — буьхьиган-тIехьенан декъа-дакъа — верхушечно-задний сегмент;
III — хьалхенан декъа-дакъа — передний сегмент;
IV — меттан лакхара декъа-дакъа — верхний язычковый сегмент;
V — меттан лахара декъа-дакъа — нижний язычковый сегмент;

аьрру похан лахара дакъа — верхняя доля левого легкого:

VI — буьхьиган декъа-дакъа; верхушечный (верхний) сегмент;
VII — лардан юккъехьара декъа-дакъа; медиальный (сердечный) базальный сегмент;
VIII — лардан хьалхара декъа-дакъа; передний базальный сегмент;
IX — лардан йистехьара декъа-дакъа; латеральный базальный сегмент;
X — лардан тIехьара декъа-дакъа; — задний базальный сегмент

VI ДАКЪА

ГIАШВОКАНИЙН КЪЕП

МОЧЕПОЛОВАЯ СИСТЕМА

159 копия

Сурт 158. Боьрша стеган гIашвоканийн чарх — мочеполовой аппарата мужчины

1 — аьрру жим — левая почка;
2 — жиман кевстиг — корковое вещество;
3 — аьтту жим — правая почка;
4 — жиман пирамидаш — почечные пирамиды;
5 — жиман ков — ворота почки;
6 — жиман чара — почечная лоханка;
7 — аьрру хьаткъйоьхь — левый мочеточник;
8 — хьоткъан ахкарган бохь — верхушка мочевого пузыря;
9 — хьоткъан ахкарган лард — дно мочевого пузыря;
10 — хьоткъан ахкарган дегI — тело мочевого пузыря;
11 — ораллин лоппаг — семенной пузырек;
12 — гIашIийдарг — предстательная железа;
13 — эравоканан дегI — тело полового члена;
14 — эравоканан орам — корень полового члена;
15 — оралла арахьо харш — семявыносящие протоки;
16 — эрацIарнийн совдилха — придаток;
17 — эравоканан корта — головка полового члена;
18 — эрацIарне — яичко;
19 — эрацIарнен дакъалгаш — дольки яичка

Рисунок159 копия

Сурт 159. Зударийн гIашвоканийн чарх — мочеполовой аппарат женщины:

1 — аьтту жим — правая почка;
2 — аьрру жим — левая почка;
3 — аьтту хьаткъйоьхь — правый мочеточник;
4 — берацIа — дно матки;
5 — берацIийнан чоь — полость матки;
6 — берацIийнан зока — ампула маточной трубы;
7 — берацIийнан биргIанан чич — бахромки маточной трубы;
8 — стиэцIарне — яичник;
9 — стиэцIарнен шаг — брыжейка яичника;
10 — берацIийнан дегI — тело матки;
11 — берацIийнан горга кIозйохург — круглая связка матки;
12 — берацIийнан лаг — шейка матки;
13 — берацIийнан логан харш — канал шейки матки;
14 — хьоткъан ахкарг — мочевой пузырь;
15 — зударийн гIашвока — влагалище;
16 — клиторан чкъор — ножка клитора;
17 — хьаткъа охьахоьцучу хоршан арахьара Iуьрг — наружное отверстие мочеиспускательного канала;
18 — бертиган хох — луковица преддверия;
19 — зударийн гIашвоканан харш — отверстие влагалища;
20 — бертиган доккха Iийдарг — большая железа преддверия

160 копия

Сурт 160. Хьаткъа доккху воканаш — мочеобразующие органы (хьалхашхара сурт):

1 — оьз — диафрагма;
2 — аьрру жимна тIехулара Iийдарг — левая надпочечная железа;
3 — аьтту жимна тIехулара Iийдарг — правая надпочечная железа;
4 — аьрру жим — левая почка;
5 — аьтту жим — правая почка;
6 — аьрру хьаткъйоьхь — левый мочеточник;
7 — аьтту хьаткъйоьхь — правый мочеточник;
8 — дамагI — прямая кишка;
9 — хьаткъан ахкарг — мочевой пузырь

161 копия

Сурт 161. Жим — почка

(тIехьашхара сурт):

1 — лакхара бIостйист — верхний полюс;
2 — юккъехьара йист — медиальный край;
3 — жиман кевстиг — корковое вещество почки;
4 — жиман кегий кедаш — малые почечные чашечки;
5 — арахьара йист — латеральный край;
6 — жиман чара — почечная лоханка;
7 — жиман даккхий кедаш — большие почечные чашки;
8 — жиман тIамаран дилха — мозговое вещество почки (пирамиды);
9 — хьаткъйоьхь — мочеточник;
I0 — лахара бIостйист — нижний полюс

162 копия

Сурт 162. Жим — почка

(бохалла хадийна):

1 — жиман кевстиган дилха — корковое вещество почки;
2 — жиман тIамаран дилха — мозговое вещество почки (пирамиды);
3 — жиман бIогIам — столб почки;
4 — жиман даккхий кедаш — большие почечные чашки;
5 — жиман ков — ворота почки;
6 — жиман чара — почечная лоханка;
7 — жиман жима кад — малая почечная чашечка;
8 — хьаткъйоьхь — мочеточник

163 копия

Сурт 163. Жиман хьоткъан хершнаш а, харапхенаш а — мочевые канальцы и сосуды почки:

1 — жиман моьрдиг — фасция почки;
2 — жиман махьаран тIоьрмиг — жировая капсула;
3 — хьесийн тIоьрмиг — волокнистая капсула;
4 — ситтина хершнаш — извитые канальцы;
5 — харапхенийн оьргаш — сосудистые клубочки;
6 — жиман дегI — почечное тельце;
7 — тIекхоьхьу харапха — приносящий сосуд;
8 — арахьо харапха — выносящий сосуд;
9 — ши гIатли долу тIоьрмиг — двухслойная капсула;
10 — дакъалгийн цIиэпха — междольковая артерия;
11 — дакъалгаш юккъера сийнапха — междольковая вена;
12 — Iодан цIиэпха — дуговая артерия;
13 — Iодан сийнапха — дуговая вена;
14 — жиман тIамаран дилха — мозговое вещество почки;
15 — дакъош юкъара цIиэпха — междолевая артерия;
16 — дакъош юккъера сийнапха — междолевая вена;
17 — зуьмалгийн хершнаш — сосочковые протоки;
18 — жиман пирамидаш — пирамиды почки

164 копия

Сурт 164. Некхан Iийдарг — молочная железа:

1 — некхан Iийдарган дегI — тело молочной железы;
2 — некхан Iийдарган тIерана гонахара хIоз — околососковый кружок молочной железы;
3 — некхан Iийдарган тIара — сосок молочной железы

165 копия

Сурт 165. Некхан Iийдарг — молочная железа:

1 — некхан дакъалгаш — дольки молочной железы;
2 — некхан дегI — тело молочной железы;
3 — шура арахьо хершнаш — выводящие млечные протоки;
4 — шурин харапхенаш — млечные синусы

VII ДАКЪА

ДЕГА-ХАРАПХЕНИЙН КЪЕП

СЕРДЕЧНО-СОСУДИСТАЯ СИСТЕМА

166 копия

Сурт 166. Деган Iиллар — положение сердца:

1 — динбухка кIелара аьрру цIиэпха — левая подключичная артерия;
2 — динбухка кIелара аьтту цIиэпха — правая подключичная артерия;
3 — кхалкъ-логан гIад — щитошейный ствол;
4 — юкъара аьрру дIундузпха — левая общая сонная артерия;
5 — белш-коьртан гIад — плечеголовной ствол;
6 — цIиймаршан Iад — дуга аорты;
7 — лакхара баьсса сийнапха — верхняя полая вена;
8 — пехийн гIад — легочный ствол;
9 — дагна гонахара тIоьрмиг — околосердечная сумка;
10 — деган аьрру лердиг — левое ушко;
11 — деган аьтту лердиг правое ушко;
12 — цIиэпхонан конус — артериальный конус;
13 — аьтту пах — правое легкое;
14 — аьрру пах — левое легкое;
15 — аьтту зорх — правый желудочек;
16 — аьрру зорх — левый желудочек;
17 — деган буьхьиг — верхушка сердца;
I8 — пехачкъор — плевра;
I9 — оьз — диафрагма

167 копия

Сурт 167. Деган оьзгийн гIатли — мышечный слой сердца:

1 — аьтту похан сийнапхенаш — правые легочные вены;
2 — аьрру похан сийнапхенаш — левые легочные вены;
3 — лакхара баьсса сийнапха — верхняя полая вена;
4 — цIиймаршан деганегIар — клапан аорты;
5 — деган аьрру лердиг — левое ушко;
6 — аьрру гIодан деганегIар — клапан легочного ствола;
7 — юккъера оьзгийн гIатли — средний мышечный слой;
8 — зорхаш юкъара харш — межжелудочковая борозда;
9 — чоьхьара оьзгийн гIатли — внутренний мышечный слой;
10 — кIоргера оьзгийн гIатли — глубокий мышечный слой

168 копия

Сурт 168. Похан гIодан ахбеттан деганегIарш — полулунные клапаны легочного ствола:

1 — похан гIад — легочный ствол;
2 — ахбеттан хьалхара деганегIар — передний полулунный клапан;
3 — ахбеттан аьрру деганегIар — левый полулунный клапан;
4 — ахбеттан аьтту деганегIар — правый полулунный клапан;
5 — ахбеттан деганегIаран шеддаш — узелки полулунного клапана;
6 — ахбеттан деганегIаран кIаьгнаш — луночки полулунного клапана;
7 — аьтту зорх — правый желудочек

169 копия

Сурт 169. ЦIиймаршан деганегIарш — клапаны аорты:

1 — цIиймарш — аорта;
2 — цIиймаршан зока — пазуха аорты;
3 — ахбеттан деганегIарш — полулунные клапаны;
4 — ахбеттан деганегIаран шеддаш — узелок полулунного клапана;
5 — митральни деганегIар — митральный клапан;
6 — зуьмалган оьзг — сосочковая мышца;
7 — хьорзаман теш — сухожильные нити

170 копия

Сурт 170. Дог — сердце:

А — хьалхе; Б — аьтту агIонан сурт; В — аьрру агIонан сурт

1 — похан сийнапхенийн Iуьргаш — отверстия легочных вен;
2 — озийна Iуьрг — овальное отверстие;
3 — лахара баьсса сийнапхенан Iуьрг — отверстие нижней полой вены;
4 —дегалергашна дохалла юккъера ога — продольная межпредсердная перегородка;
5 — тажан хара — венечная пазуха;
6 — кхо киса долу деганегIар — трехстворчатый клапан;
7 — митральни деганегIар — митральный клапан;
8 — хьорзаман теш — сухожильные нити;
9 — зуьмалган оьзг — сосочковые мышцы;
10 — жижиган теш — мясистые перекладины;
11 — деган оьзгаш — миокард;
12 — дегамIаьдиг— эндокард;
13 — дегаморд — эпикард;
14 — лакхара баьссачу сийнапхенан Iуьрг — отверстие верхней полой вены;
15 — тIилдигаш йолу оьзгаш — гребенчатые мышцы;
16 — зорхан хара — полость желудочка

171 копия

Сурт 171. Боккхий, жимий цIий лела гуо — большой и малый круг кровообращения:

1 — коьртан, дегIан лакхара декъан, куьг-меженийн цIулпхенаш — капилляры головы, верхних отделов туловища и верхних конечностей;
2 — аьрру юкъара дIундузпха — левая общая сонная артерия;
3 — похан цIулпхенаш — капилляры легких;
4 — пехийн гIад — легочный ствол;
5 — пехийн сийнапхенаш — легочные вены;
6 — лакхара баьсса сийнапха — верхняя полая вена;
7 — цIиймарш — аорта;
8 — аьрру дегалерг — левое предсердие;
9 — аьтту дегалерг — правое предсердие;
10 — аьрру зорх — левый желудочек;
11 — аьтту зорх — правый желудочек;
12 — чоьнан гIад — чревный ствол;
13 — некхан соьлин харш — лимфатический грудной проток;
14 — доIахан юкъара цIиэпха — общая печеночная артерия;
15 — хьеран аьрру цIиэпха — левая желудочная артерия;
16 — доIахан сийнапхенаш — печеночные вены;
17 — Iонжаран цIиэпха — селезеночная артерия;
18 — хьеран цIулпхенаш — капилляры желудка;
19 — доIахан цIулпхенаш — капилляры печени;
20 — Iонжаран цIулпхенаш — капилляры селезенки;
21 — кевнан сийнапха — воротная вена;
22 — Iонжаран сийнапха — селезеночная вена;
23 — жиман цIиэпха — почечная артерия;
24 — жиман сийнапха — почечная вена;
25 — жиман цIулпхенаш — капилляры почки;
26 — шаган цIиэпхенаш — брыжеечная артерия;
27 — шаган сийнапхенаш — брыжеечная вена;
28 — лахара баьсса пха — нижняя полая вена;
29 — йоьхьан цIулпхенаш — капилляры кишечника;
30 — дегIан лахара декъан, ког-меженан цIулпхенаш — капилляры нижних отделов туловища и нижних конечностей

172 копия

Сурт 172. Логан, коьртан, юхан цIиэпхенаш — артерии шеи, головы и лица:

1 — бIаьрдаьIахкан тIехулара цIиэпха, цуьнан га — поверхностная височная артерия и ее ветвь;
2 — бIаьрдаьIахкан кIоргера цIиэпха — глубокая височная артерия;
3 — лакхара мочхалан цIиэпха — верхнечелюстная артерия;
4 — лерга тIехьара цIиэпха — задняя ушная артерия;
5 — тIуьскан цIиэпха — затылочная артерия;
6 — бIаьрган кедан цIиэпха — глазничная артерия;
7 — тIум-чкъуран юккъера цIиэпха — средняя менингеальная артерия;
8 — салазан церг-кIаьгнийн цIиэпха — нижняя альвеолярная артерия;
9 — арахьара дIундузпха — наружная сонная артерия;
10 — юхьан цIиэпха — лицевая артерия;
11 — меттан цIиэпха — язычная артерия;
12 — чоьхьара дIундузпха — внутренняя сонная артерия;
13 — кхалкътера цIиэпха — верхняя щитовидная артерия;
14 — юкъара аьрру дIундузпха — общая сонная артерия

173 копия

Сурт 173. Коьртан тIамаран цIиэпхенаш — артерии мозга:

1 — хьен тIамаран хьалхара цIиэпха — передняя мозговая артерия;
2 — хьен тIамаран юккъера цIиэпха — средняя мозговая артерия;
3 — арахьара дIундузпха — внутренняя сонная артерия;
4 — тIехьара хутту цIиэпха — задняя соединительная артерия;
5 — хьен тIамаран тIехьара цIиэпха — задняя мозговая артерия;
6 — кIасархьен лакхара цIиэпха — верхняя мозжечковая артерия;
7 — лардан цIиэпха — основная артерия;
8 — кIасархьен хьалхара лахара цIиэпха — передняя нижняя мозжечковая артерия;
9 — букъсуьртан цIиэпха — позвоночная артерия;
10 — кIасархьен тIехьара лахара цIиэпха — задняя нижняя мозжечковая артерия

174 копия

Сурт 174. ТIемакIелара цIиэпхенаш — артерии подмышечной области:

1 — некхан-зIокгонан цIиэпха — грудоакромиальная артерия;
2 — некхан лакхара цIиэпха — верхняя грудная артерия;
3 — тIемакIелара цIиэпха — подмышечная артерия;
4 — пханар кIелара цIиэпха — подлопаточная артерия;
5 — некхан йистехьара цIиэпха — латеральная грудная артерия;
6 — белшан цIиэпха — плечевая артерия

175 копия

Сурт 175. Белшан, куьг-меженан доьхкаран цIиэпхенаш — артерии плечевого пояса и плеча:

1 — пханар тIехулара цIиэпха — надлопаточная артерия;
2 — белшан кIоргера цIиэпха — глубокая артерия плеча;
3 — йистехуленан юккъера цIиэпха — средняя коллатеральная артерия;
4 — бупхьаьрсан йистехуленан цIиэпха — лучевая коллатеральная артерия;
5 — чIупхьаьрсан лакхара йистехуленан цIиэпха — верхняя локтевая коллатеральная артерия;
6 — бупхьаьрсан бухабогIу цIиэпха — возвратная лучевая артерия

176 копия

Сурт 176. Белшан цIиэпхенаш — артерии плеча:

1 — некхан-зIокгонан цIиэпха — грудоакромиальная артерия;
2 — белшан кIоргера цIиэпха — глубокая артерия плеча;
3 — белшан цIиэпха — плечевая артерия;
4 — чIупхьаьрсан лакхара йистехуленан цIиэпха — верхняя локтевая коллатеральная артерия;
5 — чIупхьаьрсан лахара йистехуленан цIиэпха — нижняя локтевая коллатеральная артерия

177 копия

Сурт 177. Пхьаьрсан, куьйган цIиэпхенаш — артерии предплечья и кисти (кераюккъехьара агIонан сурт):

1 — чIупхьаьрсан лакхара йистехуленан цIиэпха — верхняя локтевая коллатеральная артерия;
2 — чIупхьаьрсан лахара йистехуленан цIиэпха — нижняя локтевая коллатеральная артерия;
3 — белшан цIиэпха — плечевая артерия;
4 — бупхьаьрсан бухабогIу цIиэпха — локтевая возвратная артерия;
5 — чIупхьаьрсан бухабогIу цIиэпха — лучевая возвратная артерия;
6 — чIупхьаьрсан цIиэпха — локтевая артерия;
7 — даьIахкашна юккъера юкъара цIиэпха — общая межкостная артерия;
8 — даьIахкашна юккъера тIехьара цIиэпха — задняя межкостная артерия;
9 — даьIахкашна юккъера хьалхара цIиэпха — передняя межкостная артерия;
10 — бупхьаьрсан цIиэпха — лучевая артерия;
11 — кераюкъан билзиган га — ладонная запястная ветвь;
12 — кераюкъан кIоргера га — глубокая ладонная ветвь;
13 — кераюкъан тIехулара га — поверхностная ладонная ветвь;
14 — кераюкъан кIоргера Iад — глубокая ладонная дуга;
15 — кераюкъан тIехулара Iад — поверхностная ладонная дуга;
16 — кераюкъан пIелгийн юкъара цIиэпхенаш — общие ладонные пальцевые артерии;
17 — кераюкъан пIелгийн цIиэпхенаш — собственные ладонные пальцевые артерии

178 копия

Сурт 178. Пхьаьрсан, куьйган цIиэпхенаш — артерии предплечья и кисти (тIехьашхара сурт):

1 — пхьаьрсан хоттарган бой — суставная сеть локтя;
2 — даьIахкашна юкъара бухабогIу цIиэпха — возвратная межкостная артерия;
3 — даьIахкашна юккъера тIехьара цIиэпха — задняя межкостная артерия;
4 — даьIахкашна юккъера хьалхара цIиэпха — передняя межкостная артерия;
5 — билзиган тIехьашхара бой — дорсальная сеть запястья;
6 — бупхьаьрсан цIиэпха — лучевая артерия;
7 — тIехьашхара пIелгийн цIиэпха — дорсальные пальцевые артерии

179 копия

Сурт 179. Некхан чоьн цIиэпхенаш — артерии грудной полости:

1 — аьрру дIундузпха — левая общая сонная артерия;
2 — аьтту дIундузпха — правая общая сонная артерия;
3 — букъсуьртан цIиэпха — позвоночная артерия;
4 —динбухка кIелара аьтту цIиэпха — правая подключичная артерия;
5 — пIендарш юккъера уггар лакхара цIиэпха — наивысшая межреберная артерия;
6 —динбухка кIелара аьрру цIиэпха — левая подключичная артерия;
7 — цIиймаршан Iад — дуга аорты;
8 — пIендаршна юккъера цIиэпхенаш — межреберные артерии;
9 — цIиймарш — аорта;
10 — хьеран аьрру цIиэпха — левая желудочная артерия;
11 — оьзан лахара цIиэпха — нижняя диафрагмальная артерия;
12 — доIахан юкъара цIиэпха — общая печеночная артерия;
13 — лакхара шаган цIиэпха — верхняя брыжеечная артерия;
14 — жиман цIиэпха — почечная артерия

180 копия

Сурт 180. Ген чоьн цIиэпхенаш — артерии брюшной полости:

1 — доIахан шен цIиэпхенан аьрру га — левая ветвь собственной печеночной артерии;
2 — доIахан шен цIиэпхенан аьтту га — правая ветвь собственной печеночной артерии;
3 — доIахан шен цIиэпха — собственная печеночная артерия;
4 — оьзан лахара цIиэпха — нижняя диафрагмальная артерия;
5 — хьеран аьтту цIиэпха — правая желудочная артерия;
6 — хьеран аьрру цIиэпха — левая желудочная артерия;
7 — хьеран-йоьхьгоьлан цIиэпха — желудочно-двенадцатиперстнокишечная артерия;
8 — доIахан юкъара цIиэпха — общая печеночная артерия;
9 — некхан цIиймарш — брюшная аорта;
10 — Iонжаран цIиэпха — селезеночная артерия;
11 —хьеран-махьаран аьрру цIиэпха — левая желудочно-сальниковая артерия;
12 —хьеран-махьаран аьтту цIиэпха — правая желудочно-сальниковая артерия.

181 копия

Сурт 181. Дейоьхьан, коча йоьхьан цIиэпхенаш — артерии толстой и тонкой кишки:

1 — дейоьхьан аьрру а, юккъера а цIиэпхенашна юккъера хуттупха — анастомоз между левой и средней ободочно-кишечными артериями;
2 — дейоьхьан аьрру цIиэпха — левая ободочно-кишечная артерия;
3 — дейоьхьан юккъера цIиэпха — средняя ободочно-кишечная артерия;
4 — шаган лакхара цIиэпха — верхняя брыжеечная артерия;
5 — дейоьхьан аьтту цIиэпха — правая ободочно-кишечная артерия;
6 — дейоьхан цIиэпха — толстокишечные артерии;
7 — хонан-дейоьхьан-йоьхьийн цIиэпха — подвздошно-ободочно-кишечная артерия;
8 — хонан-йоьхьан цIиэпха — подвздошно-кишечная артерия

182 копия

Сурт 182. Варен цIиэпха — бедренная артерия:

1 — хонан юкъара цIиэпха — общая подвздошная артерия;
2 — варен даьIахкан гоутуху кIоргера цIиэпха — глубокая артерия, огибающая бедренную кость;
3 — хонан чоьхьара цIиэпха — внутренняя подвздошная артерия;
4 — гIортхоттен йистехьара цIиэпха — латеральная крестцовая артерия;
5 — варен кIоргера цIиэпха — глубокая артерия бедра;
6 — варен даьIахкан гоутуху юккъехьара цIиэпха — медиальная артерия, огибающая бедренную кость;
7 — варен даьIахкан гоутуху йистехьара цIиэпха — латеральная артерия — огибающая бедренную кость;
8 — чекхдовлу цIиэпхенаш — прободающие артерии;
9 — варен цIиэпха — бедренная артерия;
10 — гоьлан охьабоьду цIиэпха — нисходящая коленная артерия

183 копия

Сурт 183. Настаран цIиэпхенаш — артерии голени:

1 — гоьлана кIелара цIиэпха — подколенная артерия;
2 — гоьлан йистера лакхара цIиэпха — боковая верхняя артерия колена;
3 — гоьлан юккъехьара лакхара цIиэпха — медиальная верхняя артерия колена;
4 — настарпхьидан цIиэпха — икроножные артерии;
5 — гоьлан йистера лахара цIиэпха — боковая нижняя артерия колена;
6 — гоьлан юккъехьара лакхара цIиэпха — медиальная нижняя артерия колена;
7 — бунастаран хьалхара цIиэпха — передняя большеберцовая артерия;
8 — бунастаран тIехьара цIиэпха — задняя большеберцовая артерия;
9 — чIунастаран цIиэпха — малоберцовая артерия;
10 — хьорканан юккъехьара гаьннаш — медиальные лодыжковые ветви;
11 — хьорканан йистехьара гаьннаш — боковые лодыжковые ветви;
12 — кIажин бой — пяточная сеть

184 копия

Сурт 184. Бунастаран хьалхара цIиэпха — передняя большеберцовая артерия:

1 — бунастаран хьалхара бухабогIу цIиэпха — возвратная передняя большеберцовая артерия;
2 — бунастаран бухабогIу цIиэпха — передняя большеберцовая артерия;
3 — чIунастаран чекхдолу га — прободающая ветвь малоберцовой артерии;
4 — хьорканан йистехьара харапхенийн бой — боковая сосудистая сеть лодыжки;
5 — когабилзиган йистехьара цIиэпха — латеральная предплюсневая артерия;
6 — коган тIехьашхара цIиэпха — тыльная артерия стопы;
7 — когадукъан тIехьашхара цIиэпха — тыльные плюсневые артерии

185 копия

Сурт 185. Бунастаран тIехьара цIиэпха — задняя большеберцовая артерия:

1 — гоьла кIелара цIиэпха — подколенная артерия;
2 — настарпхьидан оьзг — икроножная мышца;
3 — бунастаран хьалхара цIиэпха — передняя большеберцовая артерия;
4 — чIунастаран цIиэпха — малоберцовая артерия;
5 — бунастаран тIехьара цIиэпха — задняя большеберцовая артерия;
6 — хьорканан юккъехьара гаьннаш — медиальная лодыжковая ветвь;
7 — хьорканан юккъехьара харапхенийн бой — медиальная сосудистая сеть лодыжки;
8 — кIажин цIиэпха — пяточная ветвь;
9 — айран йистехьара цIиэпха — боковая подошвенная артерия;
10 — айран юккъехьара цIиэпха — медиальная подошвенная артерия;
11 — кIажин бой — пяточная сеть

186 копия

Сурт 186. Коган цIиэпхенаш — артерии стопы

(коган кIело):

1 — кIажин бой — пяточная сеть;
2 — бунастаран тIехьара цIиэпха — задняя большеберцовая артерия;
3 — айран юккъехьара цIиэпха — — медиальная подошвенная артерия;
4 — айран йистехьара цIиэпха — боковая подошвенная артерия;
5 — айран кIоргера цIиэпха — глубокая подошвенная дуга;
6 —коган дукъан айран цIиэпхенаш — подошвенные плюсневые артерии;
7 — пIелгийн шайн айрийн цIиэпхенаш — собственные подошвенные пальцевые артерии

187 копия

Сурт 187. Лакхара, лахара даьсса пхенийн къеп — системы верхней и нижней полых вен:

1 — гIоматан хьалхара сийнапха — передняя яремная вена;
2 — гIоматан арахьара сийнапха — наружная яремная вена;
3 — пханар кIелара сийнапха — надлопаточная вена;
4 — гIоматан чоьхьара сийнапха — внутренняя яремная вена;
5 — гIоматан синапхенийн Iад — яремная венозная дуга;
6 — белш-коьртан сийнапха — плечеголовная вена;
7 — динбухка кIелара сийнапха — подключичная вена;
8 — тIемакIелара сийнапха — подмышечная вена;
9 — цIиймаршан Iад — дуга аорты;
10 — лакхара баьсса сийнапха — верхняя полая вена;
11 — паччахьан сийнапха — царская вена;
12 — аьрру дегалерг — левый желудочек;
13 — аьтту дегалерг — правый желудочек;
14 — куьг-меженан коьрта сийнапха — головная вена руки;
15 — белшан сийнпха — плечевая вена;
16 —пIендаршна юккъера тIехьара сийнапхенаш — задние межреберные вены;
17 — жиман сийнапха — почечная вена;
18 — эрацIарнийн сийнапхенаш — — яичковые вены;
19 — хоттаршан бухабоьду аьтту сийнапха — правая восходящая поясничная вена;
20 — хоттаршан сийнапхенаш — поясничные вены;
21 — лахара баьсса сийнапха — нижняя полая вена;
22 — гIортхоттен юккъера сийнапха — срединная крестцовая вена;
23 — хонан юкъара сийнапха — общая подвздошная вена;
24 — гIортхоттен йистехьара сийнапха — латеральная крестцовая вена;
25 — хонан чоьхьара сийнапха — внутренняя подвздошная вена;
26 — хонан арахьара сийнапха — наружная подвздошная вена;
27 — чоьтIехулара сийнапха — поверхностная надчревная вена;
28 — арахьара баьсса сийнапха — наружная половая вена;
29 — боккха къайлабаьлла сийнапха — большая скрытая вена;
30 — варен сийнапха — бедренная вена;
31 — варен кIоргера сийнапха — глубокая вена бедра;
32 — къовларан сийнапха — запирательная вена

188 копия

Сурт 188. Коьртан, логан сийнапхенаш — вены головы и шеи:

1 — диплоически сийнапхенаш — диплоические вены;
2 — лакхара сагиттальни харш-хара — верхняя сагиттальная пазуха;
3 — тIамаран сийнапхенаш — вены мозга;
4 — лахара сагиттальни харш-хара — нижняя сагиттальная пазуха;
5 — нийса харш-хара — прямая пазуха;
6 — хьехаш йолу харш-хара — пещеристая пазуха;
7 — бIаьрган сийнапхенаш — глазная вена;
8 — лакхара тIулгйоьлла харш-хара — верхняя каменистая пазуха;
9 — пурх харш-хара — поперечная пазуха;
10 — сеттина харш-хара — сийнапха — сигмовидная пазуха;
11 — лерган тIехьара сийнапха — задняя ушная вена;
12 — тIуьскан сийнапха — затылочная вена;
13 — логан сийнапха — глоточная вена;
14 — салазан тIехьара сийнапха — занижнечелюстная вена;
15 — меттан сийнапха — язычная вена;
16 — юьхьан сийнапха — лицевая вена;
17 — гIоматан чоьхьара сийнапха — внутренняя яремная вена;
18 — гIоматан хьалхара сийнапха — передняя яремная вена;
19 — кхалкх-чохчаман лакхара сийнапха — верхняя щитовидная вена;
20 — гIоматан арахьара сийнапха — наружная яремная вена;
21 — пханарна тIехулара сийнапха — надлопаточная вена;
22 — белш-коьртан сийнапха — плечеголовные вены;
23 — лакхара баьсса сийнапха — верхняя полая вена

189 копия

Сурт 189. Куьг-меженан сийнапхенаш — вены верхней конечности;

1 — гIоматан арахьара сийнапха — наружная яремная вена;
2 — пханарна тIехулара сийнапха — надлопаточная вена;
3 — гIоматан чоьхьара сийнапха — внутренняя яремная вена;
4 — динбухка кIелара сийнпха — подключичная вена;
5 — белш-коьртан сийнапха — плечеголовная вена;
6 — тIемакIелара сийнпха — подмышечная вена;
7 — пIендаршна юккъера тIехьара сийнпхенаш — задние межреберные вены;
8 — белшан сийнапхенаш — плечевые вены;
9 — коьрта куьйган сийнапха — головная вена руки;
0 — паччахьан сийнапха — царская вена;
11 — бупхьаьрсан сийнапхенаш — лучевые вены;
12 — чIупхьаьрсан сийнапха — локтевые вены;
13 — кIераюкъан кIоргера сийнапхенийн Iад — глубокая венозная ладонная дуга;
14 — кIераюкъан тIехуленан сийнапхенийн Iад — поверхностная венозная ладонная дуга;
15 — кIераюкъан пIелгийн сийнапхенаш — ладонные пальцевые вены

190 копия

Сурт 190. Кевнан, лахара баьсса сийнапхенан къеп — система воротной и нижней полой вены:

1 — лахара баьсса сийнапха — нижняя полая вена;
2 — кевнан лахара баьсса сийнапхена юккъера хутпха — анастомоз между ветвями воротной и верхней полой вен;
3 — доIахан сийнапха — печеночная вена;
4 — кевнан сийнапха — воротная вена;
5 — Iонжаран сийнапха — селезеночная вена;
6 — шаган лакхара сийнапха — верхняя брыжеечная вена;
7 — шаган лахара сийнапха — нижняя брыжеечная вена;
8 — хонан юкъара сийнапха — общая подвздошная вена;
9 — хонан арахьара сийнапха — наружная подвздошная вена;
10 — хонан чоьхьара сийнапха — внутренняя подвздошная вена;
11 — кевнан лакхара баьсса сийнапхона юккъера хутпха — анастомоз между ветвями воротной и нижней полой вен

191 копия

Сурт 191. Ког-меженан сийнапхенаш — вены нижней конечности:

1 — лахара баьсса сийнапха — нижняя полая вена;
2 — хонан юкъара сийнапха — общая подвздошная вена;
3 — хонан чоьхьара сийнапха — внутренняя подвздошная вена;
4 — хонан арахьара сийнапха — наружная подвздошная вена;
5 — чоьтIехулара тIехуленан сийнапха — поверхностная надчревная вена;
6 — хонан даьIахкана гобоккху тIехуленан сийнапха — поверхностная вена — окружающая подвздошную кость;
7 — арахьара даьсса сийнапхенаш — наружные половые вены;
8 — варен кIоргера сийнапха — глубокая вена бедра;
9 — варен сийнапха — бедренная вена;
10 — гоьлан сийнапхенаш — коленные вены;
11 — гоьла кIелара сийнапха — подколенная вена;
12 — настаран къайлах сийнапха — скрытая вена голени;
13 — бунастаран хьалхара сийнапхенаш — передние большеберцовые вены;
I4 — бунастаран тIехьара сийнапхенаш — задние большеберцовые вены;
15 — боккха къайлаха сийнапха — большая скрытая вена;
16 — тIехьашхара сийнапхенийн Iад — тыльная венозная дуга;
17 — когадукъан тIехьашхара сийнапхенаш — тыльные плюсневые вены;
18 — коган пIелгийн сийнапхенаш — пальцевые вены стопы.

192 копия

Сурт 192. Ненан кийрара беран цIиэпхенаш а, сийнапхенаш а — артерии и вены плода:

1 — цIиймаршан Iад — артериальный проток;
3 — лакхара баьсса сийнапха — верхняя полая вена;
4 — аьрру деглерг — левое предсердие;
5 — пехийн гIад — легочный ствол;
6 — аьрру деглерг — правое предсердие;
7 — аьрру зорх — левый желудочек;
8 — аьтту зорх — правый желудочек;
9 — некхан цIиймарш — брюшная аорта;
10 — сийнацIийн харш — венозный проток;
11 — кевнан сийнапха — воротная вена;
12 — цIонгин сийнапха — пупочная вена;
13 — лахара баьсса сийнапха — нижняя полая вена;
14 — цIандар — плацента;
15 — цIонгин цIиэпхенаш — пупочные артери

VIII ДАКЪА

ЦIИЙКХОЛЛАРАН, ЦАМГАРДУЬХЬАЛОНАН

ВОКАНАШ

ОРГАНЫ КРОВЕТВОРЕНИЯ

И ИММУННОЙ ЗАЩИТЫ

СОЬЛАПХЕНИЙН КЪЕП

ЛИМФАТИЧЕСКАЯ СИСТЕМА

193 копия

Сурт 193. Коьртан, логан соьлапхенаш, екхоаш — лимфатические сосуды и узлы головы и шеи:

1 — коьртан соьлапхенаш — лимфатические сосуды головы;
2 — тIуьскан екхоаш — затылочные лимфатические узлы;
3 — лергаюххера екхоаш — околоушные лимфатические узлы;
4 — лергагун екхоаш — сосцевидные узлы;
5 — салаз кIелара екхоаш — поднижнечелюстные лимфатические узлы;
6 — чIениган екхоаш — подбородочные лимфатические узлы;
7 — логан кIоргера екхоаш — глубокие шейные лимфатические узлы;
8 — логан тIехуленан екхоаш — поверхностные шейные лимфатические узлы;
9 — гIоматан гIад — яремный ствол;
10 — тIемакIелара екхоаш — подмышечные лимфатические узлы;
11 — юкъан екхоаш — центральные лимфатические узлы;
12 — некхан Iийдарган екхоаш — лимфатические сосуды молочной железы

194 копия

Сурт 194. Юхан соьлапхенаш, екхоаш — лимфатические сосуды и узлы таза:

1 — хоттаршан екхоаш — поясничные лимфатические узлы;
2 — хонан арахьара екхоаш — наружные подвздошные лимфатические узлы;
3 — хонан чоьхьара екхоаш — внутренние подвздошные лимфатические узлы;
4 — чоьжан тIехуленан екхоаш — поверхностные паховые лимфатические узлы;
5 — чоьжан кIоргера екхоаш — глубокие паховые лимфатические узлы

195 копия

Сурт 195. Iонжар — селезенка:

1 — тIехьара чаккхе — задний конец;
2 — лакхара йист — верхний край;
3 — Iонжаран ков — ворота селезенки;
4 — Iонжаран цIиэпха — селезеночная артерия;
5 — Iонжаран сийнапха — селезеночная вена;
6 — лахара йист — нижний край;
7 — хьалхара чаккхе — передний конец

196 копия

Сурт 196. Iонжар — селезенка:

1 — мIаьдиган чкъор — фиброзная оболочка;
2 — Iонжаран трабекул — трабекула селезенки;
3 — Iонжаран соьлин фолликулаш — лимфоидные фолликулы селезенки;
4 — сийна цIийн хара-хершнаш — венозные синусы;
5 — кIайн тIум — белая пульпа;
6 — цIиэ тIум — красная пульпа

197 копия

Сурт 197. Екхоъ — лимфатический узел:

1 — соьла тIедохьу соьлапха — приносящий лимфатический сосуд;
2 — соьла дIахьо соьлапхенаш — выносящие лимфатические сосуды;
3 — кевстиган дилха — корковое вещество;
4 — цIиэпха — артерия;
5 — сийнапха — вена;
6 — тIоьрмиг — капсула;
7 — тIамаран дилха — мозговое вещество;
8 — екхоан ков — ворота лимфатического узла;
9 — трабекулаш — трабекулы;
10 — кевстигна юххера меттиг — паракортикальная зона;
11 —юкъан тIамаран харш-хара — промежуточный мозговой синус;
12 — юкъан кевстиган харш-хара — промежуточный корковый синус;
13 — соьлин шад — лимфатический узелок

IX ДАКЪА

ЧУIИЙДАРГИЙН КЪЕП

ЭНДОКРИННАЯ СИСТЕМА

198 копия

Сурт 198. ЧуIийдаргаш — железы внутренней секреции:

1 — буьччалгах тера дегI — шишковидное тело;
2 — гипофиз — гипофиз;
3 — хьорзамхина юххера Iийдаргаш — паращитовидные железы;
4 — хьорзамха — щитовидная железа;
5 — шалго Iийдарг — вилочковая железа;
6 — жимна тIехулара Iийдаргаш — надпочечная железа;
7 — жимна тIехулара Iийдарган тIамаран дилха — мозговое вещество надпочечной железы;
8 — жимна тIехулара Iийдарган кевстиган дилха — корковое вещество надпочечной железы;
9 — наб — поджелудочная железа;
10 — эрацIарне — яичко

199 копия

Сурт 199. Хьорзамха — щитовидная железа:

1 — кхалкътеран-шалгонан оьзг — щитовидно-подъязычная мышца;
2 — кхалкътера хьорзам — щитовидный хрящ;
3 — хьорзамхин аьрру дакъа — левая доля щитовидной железы;
4 — хьорзамхин аьтту дакъа — правая доля щитовидной железы;
5 — хьорзамхин юккъера лаг — перешеек щитовидной железы;
6 — екъа къамкъарг — трахея

200 копия

Сурт 200. Хьорзамха, шалго Iийдарг — щитовидная и вилочковая железы:

1 — кхалкътера чохчам — щитовидный хрящ;
2 — хьорзамха — щитовидная железа;
3 — екъа къамкъарг — трахея;
4 — аьтту пах — правое легкое;
5 — аьрру пах — левое легкое;
6 — цIиймарш — аорта;
7 — шалго Iийдарг — вилочковая железа;
8 — дагана гонахара тIоьрмиг — околосердечная сумка

201 копия

Сурт 201. Жимна тIехулара Iийдарг — надпочечная железа:

1 — жимна тIехулара Iийдарг — надпочечная железа;
2 — лахара баьсса сийнапха — нижняя полая вена;
3 — цIиймарш — аорта;
4 — жим — почка;
5 — хьаткъйоьхь — мочеточник

X ДАКЪА

САЛАТТОРАН КЪЕП

НЕРВНАЯ СИСТЕМА

201-б копия

202 копия

Сурт 202. Букъан тIум — спинной мозг

(тIехьашхара сурт):

1 — уккал-тIум — продолговатый мозг;
2 — логан шордалар — шейное утолщение;
3 — букъ-тIамаран синпхенаш — спинно-мозговые нервы;
4 — йоIзаран синпхенаш — шейные нервы;
5 — юкъан тIехьара харш — задняя срединная щель;
6 — тIехьара йистехьара харш — задняя латеральная борозда;
7 — некхан синпхенаш — грудные нервы;
8 — хоттаршан шордалар — поясничное утолщение;
9 — тIамаран конус — мозговой конус;
10 — хоттаршан синпхенаш — поясничные нервы;
11 — гIортхоттен синпхенаш — крестцовые нервы;
12 — цIоганан синпхенаш — копчиковый нерв;
13 — лаха йистера тай — терминальная нить

203 копия

Сурт 203. Букъан тIум — спинной мозг:

1 — кIайн тIум — белое вещество;
2 — сира тIум — серое вещество;
3 — тIехьара орам-га — задний (чувствительный) корешок;
4 — букъан тIамаран синпхенаш — спинно-мозговые нервы;
5 — хьалхара орам-га — передний (двигательный) корешок;
6 — букъан тIамаран гулам — спинно-мозговой ганглий

204 копия

Сурт 204. Букъан тIум — спинной мозг (пурх ходана):

1 — тIехьара орам-га — задний канатик;
2 — тIехьара маIа — задний рог;
3 — йистехьара муш — боковой канатик;
4 — юккъера харш — центральный канал;
5 — кIайн тIеттIалатар — белая спайка;
6 — хьалхара маIа — передний рог;
7 — хьалхара муш — передний канатик

205 копия

Сурт 205. Коьртан тIум — головной мозг

(хьала-охьа ходана):

1 — берч-дегI мозолистое тело;
2 — нартол — свод;
3 — таламус — таламус;
4 — юккъера тIамаран тхов — крыша среднего мозга;
5 — тIармаIан дегI — сосцевидное тело;
6 — юккъера тIамаран хитоттург — водопровод среднего мозга;
7 — тIамаран ког — ножка мозга;
8 — бIаьрсин галморзахалла — зрительный перекрест;
9 — IV зорх — IV желудочек;
10 — гипофиз — гипофиз;
11 — хьен тIамаран тIай — мост;
12 — кIасархье — мозжечок

206 копия

Сурт 206. Коьртан тIум — головной мозг

(кIелара сурт):

1 — хьаьжан дакъа — лобная доля;
2 — хьожаяран чхьонкар — обонятельная луковица;
3 — хьожаяран некъ — обонятельный тракт;
4 — лергаюхан дакъа — височная доля;
5 — гипофиз — гипофиз;
6 — бIаьрсин синпха — зрительный нерв;
7 — бIаьрсин некъ — зрительный тракт;
8 — тIармаIан дегI — сосцевидное тело;
9 — бIаьргаш лело синпха — глазодвигательный нерв;
10 — трохлен синпха — блоковый нерв;
11 — хьен тIамаран тIай — мост;
12 — кхо га долу синпха — тройничный нерв;
13 — дIасинпха — отводящий нерв;
14 — юьхьан синпха — лицевой нерв;
15 — лергбертиган-лергнIаьнин синпха — преддверно-улитковый нерв;
16 — меттан-логшодан синпха — языкоглоточный нерв;
17 — кхерста синпха — блуждающий нерв;
18 — тIебелла синпха — добавочный нерв;
19 — метта кIелара синпха — подъязычный нерв;
20 — кIасархье — мозжечок;
21 — уккал-тIум — продолговатый мозг

207 копия

Сурт 207. Коьртан тIум — головной мозг

(пурх ходана):

1 — гIайре — островок;
2 — чкъуьйриг — скорлупа;
3 — керт — ограда;
4 — арахьара тIоьрмиг — наружная капсула;
5 — беса авгол — бледный шар;
6 — III зорх — III желудочек;
7 — цIиэн хIоъ — красное ядро;
8 — ботт — покрышка;
9 — юккъера тIамаран хитоттург — водопровод среднего мозга;
10 — юккъера тIамаран тхов — крыша среднего мозга;
11 — гиппокамп — гиппокамп;
12 — кIасархье — мозжечок

208 копия

Сурт 208. Коьртан тIум — головной мозг

(дуьхьалара ходана ):

1 — кIайн тIум — белое вещество головного мозга;
2 — коьрта хьен кевстиг — кора головного мозга;
3 — берч-дегI — мозолистое тело;
4 — цIогаран хIоъ — хвостатое ядро;
5 — таламус — таламус;
6 — чоьхьара тIоьрмиг — внутренняя капсула;
7 — хьозанан кхоьх тера хIоъ — чечевицеобразное ядро;
8 — чкъуьйриг — скорлупа;
9 — арахьара тIоьрмиг — наружная капсула;
10 — керт — ограда;
11 — беса гарголаг — бледный шар

209 копия

Сурт 209. Коьртан тIум — головной мозг

(пурх ходана сурт):

1 — чоьхьара тIоьрмиг — внутренняя капсула;
2 — гIайре — островок;
3 — керт — ограда;
4 — арахьара тIоьрмиг — наружная капсула;
5 — бIаьрсин некъ — зрительный тракт;
6 — цIиэн хIоъ — красное ядро;
7 — Iаьржа дилха — черное вещество;
8 — гиппокамп — гиппокамп;
9 — тIамаран ког — ножка мозга;
10 — хьен тIамаран тIай — мост;
11 — тIамаран юккъера ког — средняя ножка мозжечка;
12 — пирамидин некъ — пирамидный тракт;
13 — зайтан хIоъ — ядро оливы;
14 — кIасархье — мозжечок

210 копия

Сурт 210. КIасархье — мозжечок

(йистехьара агIонан сурт):

1 — тIамаран ког — ножка мозга;
2 — кIасархьен эхиган лакхара тIехуле — верхняя поверхность полушария мозжечка;
3 — гипофиз — гипофиз;
4 — кIайн гIатлиш — белые пластинки;
5 — хьен тIамаран тIай — мост;
6 — цергаш йолу хIоъ — зубчатое ядро;
7 — кIайн тIум — белое вещество;
8 — уккал тIум — продолговатый мозг;
9 — зайтан хIоъ — ядро оливы;
10 — кIасархьен эхиган лахара тIехуле — нижняя поверхность полушария мозжечка;
11 — букъан тIум — спинной мозг

211 копия

Сурт 211. КIасархье — мозжечок

(хьала-охьа ходана):

1 — кIасархьен эхиган лакхара тIехуле — верхняя поверхность полушария мозжечка;
2 — кIайн гIатли — белые пластинки;
3 — нIаьна — червь;
4 — кIайн тIум — белое вещество;
5 — четар — шатер;
6 — пурх харш — горизонтальная щель;
7 — кIасархьен эхиган лахара тIехуле — нижняя поверхность полушария мозжечка

212 копия

Сурт 212. ТIамаран когаш — ножки мозга:

1 — тIамаран лакхара ког — верхняя ножка мозжечка;
2 — пирамидин некъ — пирамидный тракт;
3 — чаккхенан тIамаран ког — ножка конечного мозга;
4 — тIамаран юккъера ког — средняя ножка мозжечка;
5 — хьен тIамаран тIай — мост;
6 — тIамаран лахара ког — нижняя ножка мозжечка;
7 — зайт — олива;
8 — пирамида — пирамида;
9 — юкъан хьалхара харш — передняя срединная щель

213 копия

Сурт 213. Коьртан синпхенаш — нервы головы:

1 — юьхьан синпхенан гаьннаш — ветви лицевого нерва;
2 — бIаьрган кедан синпха — глазничный нерв;
3 — лакхара мочхалан синпха — верхнечелюстной нерв;
4 — салазан синпха — нижнечелюстной нерв;
5 — бIаьрдаьIахкан кIоргера синпха — глубокий височный нерв;
6 — йистехьара тIамтера синпха — латеральный крыловидный нерв;
7 — юккъехьара тIамтера синпха — медиальный крыловидный нерв;
8 — Iовшаран синпха — жевательный нерв;
9 — лерган хьалхара синпха — передний ушной нерв;
10 — лерган тIехьара синпха — задний ушной нерв;
11 — лахара церг-кIаьгнийн синпха — нижний альвеолярный нерв;
12 — юьхьан синпха — лицевой нерв;
13 — метта кIелара синпха — подъязычный нерв

214 копия

Сурт 214. Логан синпхенаш — нервы шеи:

1 — метта кIелара синпха — подъязычный нерв;
2 — тIебелла синпха — добавочный нерв;
3 — оьзан синпха — диафрагмальный нерв;
4 — кхерста синпха — блуждающий нерв;
5 — логшодан бухабогIу синпха — возвратный гортанный нерв;
6 — деган тIоьрмиг — перикард;
7 — аьтту пах — правое легкое;
8 — похчкъор — плевра;
9 — оьзан чоьхьара синхьерчар — внутримышечное сплетение диафрагмы

215 копия

Сурт 215. Логан, белшан доьхкаран синпхенаш — нервы шеи и плечевого пояса:

1 — метта кIелара синпха — подъязычный нерв;
2 — тIебелла синпха — добавочный нерв;
3 — тIуьскан жима синпха — малый затылочный нерв;
4 — йоIзаран синхьерчар — шейное сплетение;
5 — кхерста синпха — блуждающий нерв;
6 — динбухкашна тIехулара синпхенаш — надключичные нервы;
7 — некхан юккъера а, йистера а синпхенаш — медиальный и латеральный грудные нервы;
8 — некхан беха синпха — длинный грудной нерв;
9 — пIендаршна юккъера синпхенийн гаьннаш — ветви межреберных нервов

216 копия

Сурт — 216. Букъан тIамаран синпхенаш — спинно-мозговые нервы:

1 — лерган боккха синпха — большой ушной нерв;
2 — тIуьскан жима синпха — малый затылочный нерв;
3 — динбухкашна тIехулара синпхенаш — надключичные нервы;
4 — йоIзаран синхьерчарийн синпхенаш — нервы шейного сплетения;
5 — динбухка кIелара синпха — подключичный нерв;
6 — пханар тIехулара синпха — надлопаточный нерв;
7 — белшан хьерчар — плечевое сплетение;
8 — оьзан синпхенаш — диафрагмальный нерв;
9 — пханар кIелара синпха — подлопаточный нерв;
10 — юкъан синпха — срединный нерв;
1 — оьзгийн-чкъуран синпха — мышечно-кожный нерв;
12 — некхан-букъан синпха — грудоспинной нерв;
13 — лабана кIелара синпха — подкрыльцовый нерв;
14 — некхан беха синпха — длинный грудной нерв;
15 — чкъуран юккъехьара синпха — медиальный кожный нерв плеча;
16 —чоьнан воканийн боккха синпха — большой внутренностный нерв;
17 — бупхьаьрсан синпха — лучевой нерв;
18 — чIупхьаьрсан синпха — локтевой нерв;
19 — пхьарсан юкъехьара чкъуран синпха — медиальный кожный нерв предплечья;
20 — пIендаршна юккъера синпхенаш — межреберные нервы;
21 — жима чоьн вокнийн синпха — малый внутренностный нерв;
22 — хоттаршан синхьерчарийн синпхенаш — нервы поясничного сплетения;
23 — хонан-чоькIелара синпха — подвздошно-подчревный нерв;
24 — хонан-чоьжан синпха — подвздошно-паховый нерв;
25 — гIортхоттен синхьерчарийн синпхенаш — нервы крестцового сплетения;
26 — гIашвоканан-варен синпха — полово-бедренный нерв;
27 — хонамаьIиган лакхара синпха — верхний ягодичный нерв;
28 — хонамаьIиган лахара синпха — нижний ягодичный нерв;
29 — варена тIехьара чкъуран синпха — задний кожный нерв бедра;
30 — къовларан синпха — запирательный нерв;
31 — гоан синпха — седалищный нерв

217 копия

Сурт 217. Озан синпхенаш — нервы диафрагмы:

1 — букъсурт хьалаузу оьзгаш — мышца — поднимающая позвоночник;
2 — ген арахьара раз оьзг — наружная косая мышца живота;
3 — ген чоьхьара раз оьзг — внутренняя косая мышца живота;
4 — некхан цIиймарш — грудная аорта;
5 — тIеда къамкъарг — пищевод;
6 — оьзан аьтту синпха — правый диафрагмальный нерв;
7 — лахара баьсса пха — нижняя полая вена;
8 — оьзан аьрру синпха — левый диафрагмальный нерв

218 копия

Сурт 218. Белшан доьхкаран синпхенаш — нервы плечевого пояса:

1 — йистехьара кIоргера синпха — латеральный грудной нерв;
2 — пханар кIелара синпха — подлопаточный нерв;
3 — лабана кIелара синпха — подкрыльцовый нерв;
4 — некхан-букъан синпха — грудоспинной нерв;
5 — оьзгийн-чкъуран синпха — мышечно-кожный нерв;
6 — белшан чкъуран юккъехьара синпха — медиальный кожный нерв плеча;
7 — бупхьаьрсан синпха — лучевой нерв;
8 — юкъан синпха — срединный нерв;
9 — пхьаьрсан чкъуран юккъехьара синпха — медиальный кожный нерв предплечья;
10 — чIупхьаьрсан синпха — локтевой нерв;
11 — пхьаьрсан чкъуран йистехьара синпха — латеральный кожный нерв предплечья

219 копия

Сурт 219. Куьг-межен синпхенаш — нервы верхней конечности:

1 — динбухкана тIехулара синпха — надключичный нерв;
2 — белшан хьерчарш — плечевое сплетение;
3 — оьзгийн-чкъуран синпха — мышечно-кожный нерв;
4 — лабана кIелара синпха — подкрыльцовый нерв;
5 — белшан чкъуран юккъехьара синпха — медиальный кожный нерв плеча;
6 — белшан чкъуран йистехьара синпха — латеральный кожный нерв плеча;
7 — бупхьаьрсан синпха — локтевой нерв;
8 — юкъан синпха — срединный нерв;
9 — чIупхьаьрсан синпха — лучевой нерв;
I0 — пхьаьрсан чкъуран йистехьара синпха — латеральный кожный нерв предплечья;
11 — пхьаьрсан чкъуран юккъехьара синпха — медиальный кожный нерв предплечья;
12 — бупхьаьрсан синпхенан тIехуленан га — поверхностная ветвь локтевого нерва;
13 — бупхьаьрсан синпхенан кIоргенан га — глубокая ветвь локтевого нерва;
14 — пIелгийн кераюккъехьара юкъара синпхенаш — общие ладонные пальцевые нервы;
15 — пIелгийн кераюккъехьара шайн синпхенаш — собственные ладонные пальцевые нервы

220 копия

Сурт 220. Куьйган синпхенаш — нервы кисти:

1 — бупхьаьрсан синпха — локтевой нерв;
2 — юкъан синпха — срединный нерв;
3 — бупхьаьрсан синпхенан тIехуленан генаш — поверхностные ветви локтевого нерва;
4 — пIелгийн кераюккъехьара юкъара синпхенаш — общие ладонные пальцевые нервы;
5 — пIелгийн кераюккъехьара шайн синпхенаш — собственные ладонные пальцевые нервы

221 копия

Сурт 221. ПIендаршна юккъера синпхенаш — межреберные нервы:

1 — букъан тIум — спинной мозг;
2 — букъан тIамаран синпха — спинно-мозговой нерв;
3 — пIендаршна юкъара юккъера синпхенаш — центральные межреберные нервы;
4 — некхан цIиймарш — грудная аорта;
5 — некхан чкъуран йистехьара га — латеральная кожная грудная ветвь;
6 — пIендаршна юккъера арахьара оьзг — наружная межреберная мышца;
7 — некхан чкъуран хьалхара га — передняя кожная грудная ветвь;
8 — пIендаршна юккъера оьзг — внутренняя межреберная мышца

222 копия

Сурт 222. Ког-межен синпхенаш — нервы нижней конечности:

1 — хонан-чоькIелара синпха — подвздошно-подчревный нерв;
2 — къовларан синпха — запирательный нерв;
3 — хонан-чоьжан синпха — подвздошно-паховый нерв;
4 — варен синпха — бедренный нерв;
5 — гIашвоканан-варен синпха — полово-бедренный нерв;
6 — варен чкъуран йистехьара синпха — латеральный кожный нерв бедра;
7 — гоан синпха — седалищный нерв;
8 — варен чкъуран тIехьара синпха — задний кожный нерв бедра;
9 — чIунастаран юкъара синпха — общий малоберцовый нерв;
10 — бунастаран синпха — большеберцовый нерв;
11 — настарпхьидан чкъуран юккъехьара синпха — медиальный кожный нерв икры;
12 — чIунастаран кIоргера синпха — глубокий малоберцовый нерв;
13 — чкъура кIелара синпха — подкожный нерв;
14 — чIунастаран тIехуленан синпха — поверхностный малоберцовый нерв;
15 — настарпхьидан чкъуран йистехьара синпха — латеральный кожный нерв икры;
16 — настарпхьидан синпха — икроножный нерв;
17 — айран юккъехьара а, йистехьара а синпхенаш — медиальная и латеральная подошвенные ветви

223 копия

Сурт 223. Синхьерчарш — нервные сплетения :

1 — йоIзаран синхьерчарш — шейное сплетение;
2 — белшан синхьерчарш — плечевое сплетение;
3 — пIендаршна юккъера синпхенаш — межреберные нервы;
4 — хоттаршан синхьерчарш — поясничное сплетение;
5 — гIортхоттен синхьерчарш — крестцовое сплетение

XI ДАКЪА

ХААДАЛАРАН ВОКАНАШ

ОРГАНЫ ЧУВСТВ

224 копия

Сурт 224. БIаьрган хIоъ — глазное яблоко (хьала-охьа ходана):

1 — бIаьрпардо — роговица;
2 — бIаьрган хIоьан хьалхахьара хара — передняя камера глазного яблока;
3 — бIаьрбесан го — радужная оболочка;
4 — бIаьрган хIоьан тIехьара хара — задняя камера глазного яблока;
5 — йоIбIаьрг — хрусталик; —
6 — бIаьрхьесийн оьзг — ресничная мышца;
7 — бIаьрморд — конъюнктива;
8 — бIаьрхьесийн дегI — ресничное тело;
9 — бIаьрган хIоьан йистехулен нийса оьзг — латеральная прямая мышца глазного яблока;
10 — бIаьрган хIоьан юккъехьара нийса оьзг — медиальная прямая мышца глазного яблока;
11 — харапхенийн шайн чкъор — собственно сосудистая оболочка;
12 — аьнгалитера дегI — стекловидное тело;
13 — бIаьрган тIоьрмиг — склера;
14 — бIаьрсинпардо — сетчатка;
15 — бIаьрсин синпхенан экъа — диск зрительного нерва;
16 — бIаьрсин синпха — зрительный нерв

225 копия

Сурт 225. БIаьрган оьзгаш — мышцы глаза (хьалхашхара сурт):

1 — лакхара нийса оьзг — верхняя прямая мышца;
2 — лакхара раз оьзг — верхняя косая мышца;
3 — йистехьара нийса оьзг — латеральная прямая мышца;
4 — бIаьрпардо — роговица;
5 — бIарморд — конъюнктива;
6 — къаьрзарг — зрачок;
7 — юккъехьара нийса оьзг — медиальная прямая мышца;
8 — лахара нийса оьзг — нижняя прямая мышца

226 копия

Сурт 226. БIаьрхин чарх а, бIаьрг-негIарш а — слезный аппарат и веки (хьалхашхара сурт):

1 — цIоцкъам — бровь;
2 — лакхара бIаьрг-негIар — верхнее веко;
3 — бIаьрчоьш — ресницы;
4 — бIаьрхин Iийдарг — слезная железа;
5 — бIаьрхин зуьмалг — слезный сосочек;
6 — бIаьрхин тIеда — слезная точка;
7 — бIаьрхин Iам — слезное озеро;
8 — бIаьрхин тIоьрмиг — слезный мешок;
9 — лахара бIаьрг-негIар — нижнее веко;
10 — бIаьрхин тача — слезный каналец;
11 — меран-бIаьрхин харш — носослезный проток

227 копия

Сурт 227. Арахьара, юккъера, чоьхьара лерг — наружное, среднее и внутреннее ухо (дуьхьалара ходана):

1 — хьаьвзарг — завиток;
2 — лергжIов — молоточек;
3 — лергнуьйжа — наковальня;
4 — лерглуьйта — стремя;
5 — ахъхьаьвзина хершнаш — полукружные каналы;
6 — лергнIаьна — улитка;
7 — лергбертиг — преддверие;
8 — лерган арахьара харш — наружный слуховой проход;
9 — лергбIов — ладья;
10 — чоьхьара лерг — внутреннее ухо;
11 — юккъера лерг — среднее ухо (барабанная полость);
12 — лергбад — барабанная перепонка;
13 — арахьара лерг — наружное ухо;
14 — дуьхьалхьаьвзарг — противозавиток;
15 — лерган лахьорч — раковина уха;
16 — лерган чохчам — ушной хрящ;
17 — лерсин биргIа — слуховая труба;
18 — лерган тIилдиг — ушная долька

228 копия

Сурт 228. ЛергпхьалгIа, лерсин даьIахкаш — барабанная перепонка и слуховые косточки:

1 — лергжIаьвнан корта — головка молоточка;
2 — лергнуьйжанан боца ког — короткая ножка наковальни;
3 — лергнуьйжанан беха ког — длинная ножка наковальни;
4 — лергжIаьвнан мукъ — рукоятка молоточка;
5 — лерсин биргIанаш — слуховая труба;
6 — лергбад — барабанная перепонка

229 копия

Сурт 229. Лерсин даьIахкаш — слуховые косточки:

1 — лергнуьйжанан боца ког — короткая ножка наковальни;
2 — лергнуьйжанан дегI — тело наковальни;
3 — лергжIаьвнан корта — головка молоточка;
4 — лергнуьйжанан беха ког — длинная ножка наковальни;
5 — лергжIаьвнан хьалхара га — передний отросток молоточка;
6 — лерглуьйтанан тIехьара ког — задняя ножка стремени;
7 — лергжIаьвнан мукъ — рукоятка молоточка;
8 — лерглуьйтанан лард — основание стремени;
9 — лерглуьйтанан хьалхара ког — передняя ножка стремени

230 копия

Сурт 230. ДаьIахкан сетлар — костный лабиринт

(хьалхашхара сурт):

1 — хьалхахьара ахъхьаьвзина харш — передний полукружный канал;
2 — шордаларан даьIахкан когаш — ампулярные костные ножки;
3 — даьIахкан юкъара ког — общая костная ножка;
4 — лергнIаьнин хьаьвзаргаш — завитки улитки;
5 — лергнIаьнин бохь — купол улитки;
6 — тIехьара ахъхьаьвзина харш — задний полукружный канал;
7 — йистера ахъхьаьвзина харш — боковой полукружный канал;
8 —даьIахкан беркъа ког — простая костная ножка;
9 — лергбертиг — преддверие

231 копия

Сурт 231. ДаьIахкан лергнIаьна — костная улитка:

1 — лергнIаьнин лакхара хьаьвзарг — верхний завиток улитки;
2 — лергнIаьнин Iуьрг — отверстие улитки;
3 — лергнIаьнин гIад — стержень;
4 — лергпхьалгIин лами — барабанная лестница;
5 — лергбертиган лами — лестница преддверия;
6 — хьерчларан даьIахкан гIатли — спиральная костная пластинка

232 копия

Сурт 232. Пардонийн сетлар — перепончатый лабиринт:

1 — лергбертиган лами — лестница преддверия;
2 — лергнIаьнин гIад —стержень улитки;
3 — лергнIаьнин харш (пардонийн лергнIаьна) — улитковый проток (перепончатая улитка);
4 — дIакъовлу пардо — покровная мембрана;
5 — хьерчларан пардо — спиральная перепонка;
6 — лардан гIатли — базилярная пластинка;
7 — кортин вока — кортиев (спиральный) орган;
8 — хьерчларан даьIахкан гIатли — спиральная костная пластинка;
9 — лергпхьалгIин лами — барабанная лестница;
10 — лергнIаьнин даьIахкан ога — костная стенка улитки.

233 копия

Сурт 233. Пардонийн сетлар — перепончатый лабиринт:

1 — пардонийн хьалхара ахъхьаьвзина харш — передний перепончатый полукружный проток;
2 — гIастан синпха — нерв маточки;
3 — гIаст — маточка;
4 — тIоьрмиг — мешочек;
5 — пардонийн лергнIаьна — перепончатая улитка;
6 — пардонийн юкъара ког — общая перепончатая ножка;
7 — лергнIаьнин синпха — улитковый нерв;
8 — лергсоьлин тIоьрмиг — эндолимфатический мешок;
9 — лергсоьлин харш — эндолимфатический проток;
10 — тIоьрмиган синпха — нерв мешочка;
11 — пардонийн йистехьара ахъхьаьвзина харш — боковой перепончатый полукружный проток;
12 — пардонийн тIехьара ахъхьаьвзина харш — задний перепончатый полукружный проток;
13 — шордаларан синпха — нервы ампул;
14 — ахъхьаьвзина хершнийн шордаларехьара чаккхенаш — ампулярные концы перепончатых полукружных протоков.

234 копия

Сурт 234. Чкъор — кожа

(хьала-охьа ходана):

1 — чонан гIад — стержень волоса;
2 — хьацаран херо — потовая пора;
3 — хьацаран Iийдарган арахьо харш — выводной проток потовой железы;
4 — чоьш ирахIитто оьзгаш — мышцы, поднимающие волосы;
5 — махьаран Iийдаргаш — сальная железа;
6 — чонан орам — корень волоса;
7 — чонан хохах тера бух — луковица волоса;
8 — чонан зуьмалг — сосочек волоса;
9 — чонан тIоьрмиг — сумка волоса (фолликул);
10 — хьацаран Iийдарг — потовая железа.

Цхьайолчу терминех кхетор

Iодамалла – амортизация

Iийдарг – железа

босхааман синсалгаш – цветочувствительные клетки

деган йозуш йоцу салатторан къеп – автономная нервная система сердца

зIаьнар лачъяккхаран барам – степень преломления луча

кIайлгаш – белки

кIорамуьсталла – углекислый газ

карзахе – раздражение

кхача охьу марш – пищеварительный тракт

къеп – система

мIаьдиган дилха – фиброзная ткань

мазин пехагIиртан хьиэр – мукоцилиарный механизм

марзалгаш – углеводы

моьрдиг – фасция

муст-шогалла – кислотно-щелочной

мутта Iийдалу пхенаш – протоки желез

напдакъош – питательные вещества

напдаьгна юкъ – продукты обмена веществ

напхарцаран болх – обмен веществ

некхаюкъ – средостенье

озор-барам – тонус

оьзгсалг – мышечная клетка

оьзгхьесий – миофибриллы

пехийн чухоам – объем легких

пехкаш – альвеолы

пурхсизаш – поперечная исчерченность

садоIу некъаш – дыхательные пути

салатторан къеп – нервная система

салг – клетка

салгмутта – цитоплазма

сахаадаларан чаккхенаш – рецепторы

серлонан зIаьнарш лачкегъялар – преломление световых лучей

серлохааман синсалгаш – светочувствительные клетки

сетлар – лабиринт

синкост – нервный импульс

синпхенийн къеп – периферическая нервная система

синсалгаш – нервная клетка

синхьесий – нервные волокна

сурътэкама синсалгаш – фоточувствительные клетки

туйIийдаргаш – слюнные железы

хIуохарцар – газообмен

хутту дилха – соединительная ткань

хара йолу воканаш – полостные органы

хоттарган моз – суставная жидкость

хоттарг-тIоьрмиг – суставная сумка

хьаса-гаьннаш – отростки нервных клеток

хьерчлар – спираль

хьесийн оьзгпардонаш – эндомизия

хьийза харш – спиральный канал

хьиэр – движение

хьиэр-гIорторан салатту къеп – соматическая нервная система

хьиэр-гIорторан чарх – опорно-двигательный аппарат

цIевнийн оьзгпардонаш – перимизия

чIагар-хьиэр – перистальтика

чохчамдилха – хрящевая ткань

чохчам-экъанаш – межпозвоночные диски

чоькъовлургаш – заслонки

чуIийдаргаш – железы внутренней секреции

юккъера тIамаран къеп –цетральная нервная система.

ЧУЛАЦАМ

Адаман анатоми:

Дешахьалхе …………………………………………………...................

Хьалхара дакъа. Латинийн-оьрсийн-нохчийн адаман анатомин терминийн дошам

I Корта. ДаьIахкаш Iамор ………………………………………………

II Корта. Хоттаргаш, к1озйохургаш Iамор …………………………….

Хоттаргаш …………………………………………………….

КIозйохургаш ………………………………………………..

III Корта. Оьзгаш Iамор …………………………………………………

IV Корта. Кхача охьу къеп ……………………………………………....

V Корта. СадаIаран къеп ………………………………………………..

VI Корта. ГIашвоканийн къеп ……………………………………………

VII Корта. Дега-харапхенийн къеп ……………………………………..

Дог

ЦIиэпхенаш …………………………………………………..

Сийнапхенаш ………………………………………………..

VIII Корта. ЦIийкхолларан, цамгардуьхьалонан воканаш

Соьлапхений къеп ……………………………………………

IX Корта. ЧуIийдаргийн къеп ……………………………………………

X Корта. Салатторан къеп ……………………………………………….

Юккъера тIамаран къеп ……………………………………….

Синпхенаш …………………………………………………….

XI Корта. Хаадаларан воканаш ………………………………………….

Сагаран вока …………………………………………………..

Лерсин вока ……………………………………………………

ШолгIа дакъа. Нохчийн-оьрсийн адаман анатомин атлас

I Корта. ДаьIахкийн чарх ………………………………………………..

II Корта. Хоттаргаш, кIозйохургаш …………………………………….

III Корта. Оьзгаш …………………………………………………………

IV Корта. Кхача охьу къеп ………………………………………………..

V Корта. СадаIаран къеп ………………………………………………..

VI Корта. ГIашвоканийн къеп ……………………………………………

VII Корта. Деган-харапхенийн къеп ……………………………………..

VIII Корта. ЦIийкхолларан, цамгардуьхьалонан воканаш

Соьлапхенийн къеп ……………………………………………

IX Корта. ЧуIийдаргийн къеп ……………………………………………

X Корта. Салатторан къеп ……………………………………………….

XI Корта. Хаадаларан воканаш ………………………………………….

Сагаран вока …………………………………………………..

Лерсин вока ……………………………………………………

ДОШАМ

Admin

2020-12-21T12:21:00Z

Arslanbek